Της Μαρίας Γεωργίου*
Την ίδια εβδομάδα που η Κύπρος έκλεισε την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, το Γενικό Λογιστήριο ανακοίνωνε «νέα εποχή» στην καταπολέμηση της απάτης και η Κεντρική Τράπεζα δημοσίευσε διαγωνισμό-ρεκόρ σχεδόν ενός εκατομμυρίου ευρώ για να καλύψει τους ελέγχους ξεπλύματος χρήματος που δεν προλαβαίνει να κάνει μόνη της. Δύο κινήσεις, μία μέρα, ένα ερώτημα: φτιάχνουμε πραγματικά άμυνα ή απλώς αγοράζουμε χρόνο;
Στις 3 Ιουλίου το Γενικό Λογιστήριο της Δημοκρατίας ανέβασε στο gov.cy μια ανακοίνωση με τίτλο που δεν κρύβεται: «Νέα εποχή στην καταπολέμηση της απάτης - η Κύπρος ενισχύει την προστασία των ευρωπαϊκών πόρων μέσα από διεθνή συνεργασία». Την ίδια ακριβώς μέρα, λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, η Κεντρική Τράπεζα προκήρυξε τον Διαγωνισμό 08/2026: αναζητά εξωτερικούς παρόχους να στηρίξουν τους επιτόπιους ελέγχους της σε εποπτευόμενα ιδρύματα για ξέπλυμα χρήματος, με σύμβαση τριετίας που αγγίζει το ένα εκατομμύριο ευρώ.
Δεν είναι σύμπτωση ημερομηνιών. Είναι το ίδιο έργο, δύο διαφορετικά κεφάλαια.
Πάμε λίγο πίσω. Στις 27 Μαΐου το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε την πρώτη Εθνική Στρατηγική της Κύπρου κατά της Απάτης 2026-2031, ένα κείμενο που η χώρα χρειαζόταν από τότε που μπήκε στην ΕΕ και ποτέ δεν είχε βρει τον χρόνο, ή τη διάθεση, να γράψει. Παρουσιάστηκε επίσημα στις 3 Ιουνίου στην Αγία Νάπα, στο 4ο Συνέδριο Δαπανών της OLAF, μέσα στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας. Την εκπόνησε το AFCOS Κύπρου, ο εθνικός συντονιστικός φορέας κατά της απάτης, με τεχνική στήριξη του ΟΟΣΑ και χρηματοδότηση από την ΕΕ. Χαιρετισμό απηύθυνε η Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μαριλένα Ραουνά, η οποία ευχαρίστησε ονομαστικά τον Γενικό Λογιστή και το Υπουργείο Οικονομικών για την καθοδήγηση του εγχειρήματος, αναγνωρίζοντας παράλληλα και τη συμβολή της OLAF και του ΟΟΣΑ. Αξίζει να σημειωθεί, γιατί συνήθως περνά απαρατήρητο: πίσω από ένα τέτοιο κείμενο κρύβεται μήνες δουλειάς ανθρώπων σε υπηρεσίες που σπάνια βγαίνουν στο προσκήνιο και αυτή η δουλειά έχει αξία, ακόμα κι αν το αποτέλεσμα φαίνεται «απλώς» ως ακόμα μια κρατική ανακοίνωση.
Σήμερα, το έργο πήρε και ένα πιο προσωπικό πρόσωπο. Η Σταύρη Ττόφα, Διευθύντρια στο Γενικό Λογιστήριο, περιέγραψε δημόσια την ολοκλήρωση του διακρατικού έργου «Enhancing National Anti-Fraud Strategies for the EU's financial interests», σε εκδήλωση στην Αθήνα με Ελλάδα και Βουλγαρία ως συνοδοιπόρους, χρηματοδοτημένου από το Technical Support Instrument της Κομισιόν. Αυτό που ξεχώρισε στα λόγια της δεν ήταν το τελικό κείμενο της στρατηγικής, αλλά η διαδρομή μέχρι εκεί και η προσπάθεια να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι όλα τα μέλη του AFCOS και να χτίσουν κοινή αντίληψη για κινδύνους και ευθύνες. Είναι μια λεπτομέρεια που σπάνια αναφέρεται, αλλά είναι εξίσου δύσκολη, ίσως και πιο δύσκολη, από το ίδιο το κείμενο της στρατηγικής.
Ποιος εμπλέκεται στην πράξη
Το AFCOS Κύπρου δεν είναι μία υπηρεσία, είναι δίκτυο. Στον πυρήνα του βρίσκεται το Γενικό Λογιστήριο, που ασκεί χρέη Προεδρίας και Γραμματείας. Γύρω του συνεργάζονται, ανάλογα με το αντικείμενο κάθε υπόθεσης, η Νομική Υπηρεσία της Δημοκρατίας, η Ελεγκτική Υπηρεσία, η Μονάδα Καταπολέμησης Αδικημάτων Συγκάλυψης (ΜΟΚΑΣ), το Τμήμα Τελωνείων, η Αστυνομία, ιδίως το κομμάτι οικονομικού εγκλήματος, και η Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Συντονισμού και Ανάπτυξης, που διαχειρίζεται τη ροή των ευρωπαϊκών κονδυλίων προς έργα και δικαιούχους. Είναι, ουσιαστικά, όλο το κομμάτι του κράτους που αγγίζει χρήμα της ΕΕ ή εποπτεύει πώς κινείται χρήμα γενικότερα. Όταν λέμε «η Κύπρος ενισχύει την προστασία των ευρωπαϊκών πόρων», αυτό σημαίνει πρακτικά καλύτερη διασύνδεση ανάμεσα σε αυτές τις υπηρεσίες, κοινά εργαλεία ψηφιακής ανίχνευσης κινδύνου, και ένα πενταετές σχέδιο δράσης με συγκεκριμένους δείκτες παρακολούθησης, όχι ασαφείς διακηρύξεις.
Δεν χρειάζεται να ψάξει κανείς μακριά για να δει το ίδιο μοτίβο να ξαναφαίνεται. Την ίδια περίπου περίοδο, στην Επιτροπή Οικονομικών της Βουλής συζητείται η ίδρυση του Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Επιχειρήσεων (ΚΟΑΕ), ενός νέου φορέα δημοσίου δικαίου, με κεφάλαιο €60 εκατομμυρίων από το κράτος, που θα δανειοδοτεί μικρομεσαίες και νεοφυείς επιχειρήσεις. Στη συζήτηση, εκπρόσωπος της ΜΟΚΑΣ έθεσε ένα ερώτημα που άξιζε περισσότερη προσοχή απ' όση πήρε: το νομοσχέδιο επιτρέπει στον ΚΟΑΕ να συστήνει ο ίδιος εταιρείες, χωρίς να είναι απόλυτα ξεκάθαρο πώς θα ελέγχεται σε αυτές η νομιμοποίηση εσόδων, παρότι η ΚΤΚ ορίζεται ως η αρμόδια εποπτική αρχή. Ο Σύνδεσμος Εγκεκριμένων Λογιστών Κύπρου, μαζί με την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και το Χρηματιστήριο Αξιών Κύπρου, ζήτησαν πιο ισχυρή εποπτεία και μεγαλύτερη διαφάνεια πριν προχωρήσει το νομοσχέδιο. Το ότι το ζήτησαν δεν είναι κακό νέο. Είναι ακριβώς η επαγρύπνηση που χρειάζεται μια χώρα με το ιστορικό της Κύπρου. Δείχνει όμως και κάτι πιο ανησυχητικό: κάθε φορά που φτιάχνουμε έναν καινούργιο θεσμό γύρω από το χρήμα, ξαναγεννιέται το ίδιο ερώτημα: ποιος τον προσέχει και με τι δύναμη μπορεί πραγματικά να το κάνει.
Παράλληλα, στην ίδια πίστα σε άλλο «τραπέζι», η Κεντρική Τράπεζα παραδέχεται κάτι εξίσου σημαντικό: ότι το δικό της εσωτερικό τμήμα εποπτείας δεν επαρκεί σήμερα για να καλύψει τον όγκο επιτόπιων ελέγχων που απαιτεί η νομοθεσία κατά της νομιμοποίησης εσόδων. Κι εδώ, η σωστή ανάγνωση δεν είναι μομφή. Είναι αναγνώριση προβλήματος πριν αυτό γίνει κρίση και άμεση κίνηση κάλυψής του μέσω εξωτερικών συνεργατών. Ένα ίδρυμα που κρύβει τα κενά του δεν προκηρύσσει δημόσιο διαγωνισμό γι' αυτά. Το δημοσιεύει, το τιμολογεί, το βάζει σε χρονοδιάγραμμα. Αυτό είναι σωστή διαχείριση, όχι αδυναμία.
Το ρίσκο είναι αλλού: αν οι εξωτερικοί ελεγκτές γίνουν μόνιμη λύση αντί για γέφυρα προς μια πραγματικά ενισχυμένη εσωτερική ομάδα, τότε σε τρία χρόνια θα βρισκόμαστε στο ίδιο σημείο, με νέο διαγωνισμό και ίσως μεγαλύτερο κόστος. Η τριετία αυτή πρέπει να χρησιμοποιηθεί παράλληλα για προσλήψεις, εκπαίδευση εξειδικευμένου προσωπικού, ψηφιακά εργαλεία και διατήρηση τεχνογνωσίας μέσα στο ίδιο το ίδρυμα. Ο εξωτερικός σύμβουλος κάνει τον έλεγχο και φεύγει. Η ΚΤΚ μένει με ό,τι κατάφερε να κρατήσει στο ενδιάμεσο.
Τι σημαίνει αυτό για την κοινωνία
Το ξέπλυμα χρήματος ακούγεται σαν υπόθεση τραπεζών και δικηγόρων, μακριά από την καθημερινότητα. Δεν είναι. Κάθε φορά που η χώρα εμφανίζεται σε διεθνή ρεπορτάζ σχετικά με χρηματοοικονομικό έγκλημα, το κόστος μεταφέρεται σε όλους: πιο αργές τραπεζικές συναλλαγές λόγω πρόσθετων ελέγχων, πιο δύσκολη πρόσβαση κυπριακών επιχειρήσεων σε τράπεζες-ανταποκρίτριες στο εξωτερικό, ακριβότερος δανεισμός. Η φήμη μιας χώρας ως χρηματοοικονομικού κέντρου δεν είναι στολίδι σε ομιλία υπουργού. Μεταφράζεται σε πραγματικά ευρώ στην τσέπη του πολίτη και της μικρομεσαίας επιχείρησης.
Και τι σημαίνει για τις επιχειρήσεις
Για τον χρηματοοικονομικό, εταιρικό και επενδυτικό κλάδο το μήνυμα είναι απλό: η εποχή της χαλαρής ερμηνείας τελείωσε και δεν τελειώνει μόνο επειδή το λέει η Λευκωσία. Στη Φρανκφούρτη, η νέα ευρωπαϊκή Αρχή κατά της Νομιμοποίησης Εσόδων (AMLA) ανέλαβε από την 1η Ιανουαρίου όλες τις σχετικές αρμοδιότητες που είχε μέχρι πρότινος η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή, δημοσίευσε τον Φεβρουάριο το πρώτο πολυετές πρόγραμμά της και ετοιμάζεται για άμεση εποπτεία των πιο επικίνδυνων ιδρυμάτων σε όλη την Ένωση από το 2028. Στόχος είναι ένα ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων και εναρμονισμένα πρόστιμα, όχι η σημερινή εικόνα όπου η ίδια παράβαση τιμωρείται διαφορετικά ανάλογα με το κράτος-μέλος. Παράλληλα, στις 30 Ιουνίου έληξε η μεταβατική περίοδος του ευρωπαϊκού κανονισμού για τα κρυπτοστοιχεία (MiCA), που σημαίνει ότι κάθε πάροχος υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων στην Κύπρο (και δεν είναι λίγοι) πρέπει πλέον να διαθέτει πλήρη άδεια, όχι απλή εγγραφή.
Όσες επιχειρήσεις επενδύσουν τώρα σε γνήσια συμμόρφωση, πραγματική δέουσα επιμέλεια, διαφανείς δομές πραγματικής ιδιοκτησίας, πρότυπα όπως το ISO 37001 κατά της δωροδοκίας, θα είναι αυτές που θα αντέξουν όταν έρθει η ώρα της άμεσης ευρωπαϊκής εποπτείας. Οι υπόλοιπες θα βρεθούν εκτεθειμένες σε ένα πλαίσιο που δεν θα κρίνεται πια από την επιείκεια μιας εθνικής αρχής, αλλά από έναν αυστηρότερο, ενιαίο ευρωπαϊκό κανόνα.
Πώς πρέπει να απαντήσουμε
Σε πολιτικό επίπεδο, η ευθύνη είναι να μη μείνει η στρατηγική ένα ωραίο κείμενο μιας ημέρας στην Αγία Νάπα. Το AFCOS και το Γενικό Λογιστήριο έκαναν το πρώτο, δύσκολο βήμα: τη συνεννόηση δεκάδων υπηρεσιών γύρω από ένα κοινό σχέδιο. Το επόμενο βήμα ανήκει στην πολιτική ηγεσία: να δώσει σε αυτό το δίκτυο σταθερό προϋπολογισμό και ανθρώπινο δυναμικό για τα επόμενα πέντε χρόνια, όχι μόνο για την πρώτη χρονιά που εντυπωσιάζει σε συνέδρια.
Σε χρηματοοικονομικό επίπεδο, η ΚΤΚ έδειξε τον σωστό τρόπο αντίδρασης σε ένα τέτοιο κάλεσμα: αναγνώρισε το κενό δημόσια και κινήθηκε αμέσως να το καλύψει, αντί να περιμένει να το βρει μια έκθεση Moneyval ή FATF. Αυτό αξίζει αναγνώριση. Ό,τι μένει τώρα είναι να μην σταματήσει εκεί. Να χρησιμοποιήσει την τριετία του διαγωνισμού για να χτίσει, παράλληλα, τη μόνιμη εσωτερική ικανότητα που θα την απαλλάξει από την ανάγκη να ξαναβγεί σε διαγωνισμό το 2029.
Η Κύπρος σπάνια έχει δύο ρολόγια ευθυγραμμισμένα έτσι: το εσωτερικό, με μια εθνική στρατηγική και μια Κεντρική Τράπεζα που κινείται έγκαιρα. Παράλληλα, τρέχει και το ευρωπαϊκό, με την AMLA να χτίζει το πλαίσιο που θα μας κρίνει όλους με τα ίδια κριτήρια σε λίγα χρόνια. Η ευκαιρία είναι υπαρκτή. Αν θα αξιοποιηθεί, θα φανεί όχι από το πόσο καλά ακούστηκε η φράση «νέα εποχή» στην ανακοίνωση, αλλά από το αν σε πέντε χρόνια η Κύπρος θα χρειάζεται ακόμα να δανείζεται μάτια για να δει το ίδιο της το σπίτι.
Η Ττόφα μίλησε για μια διαδρομή. Η Βουλή συζητά αυτή την εβδομάδα έναν ακόμα οργανισμό. Και τα δύο θα κριθούν όχι από το πόσο καλά περιγράφηκαν, αλλά από το τι θα συμβεί την πρώτη φορά που η νέα εποπτεία θα χρειαστεί να πει «όχι» σε κάποιον με όνομα και επιρροή.
Στρατηγικές κατά της απάτης γράφονται εύκολα. Δύσκολο είναι να διώξεις έναν δικό σου. Αυτό θα κρίνει αν η «νέα εποχή» είναι αρχή ή απλώς ακόμα ένας τίτλος. Το χαρτί το έχει η Κύπρος. Το θάρρος μένει να το αποδείξει.
*Σύμβουλος Επικοινωνίας, Πολιτισμού, Δημοσίων Υποθέσεων και Στρατηγικής
