Τα δύο προηγούμενα άρθρα αυτής της σειράς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το βασικό ερώτημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Κύπρος δεν είναι πλέον αν χρειάζεται φυσικό αέριο αλλά αν το υφιστάμενο έργο εισαγωγής LNG στο Βασιλικό εξακολουθεί να αποτελεί τον οικονομικότερο τρόπο για να το αποκτήσει. Το φυσικό αέριο εξακολουθεί να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα. Μπορεί να μειώσει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, να βελτιώσει την αποδοτικότητα της ηλεκτροπαραγωγής, να διαφοροποιήσει το ενεργειακό μίγμα της χώρας και να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού. Οι στρατηγικοί αυτοί στόχοι παραμένουν απολύτως επίκαιροι. Αυτό που έχει αλλάξει είναι οι διαθέσιμες επιλογές για την επίτευξή τους.
Τα τελευταία χρόνια, τα κυπριακά κοιτάσματα φυσικού αερίου πλησίασαν πλέον στην ανάπτυξη, νέες περιφερειακές προτάσεις αγωγών έχουν εμφανιστεί και τα οικονομικά δεδομένα του έργου εισαγωγής LNG στο Βασιλικό έχουν μεταβληθεί δραματικά. Αντί λοιπόν να θεωρείται δεδομένο ότι η ολοκλήρωση του σημερινού έργου αποτελεί τη μοναδική λύση, η Κύπρος οφείλει πλέον να συγκρίνει όλες τις ρεαλιστικές εναλλακτικές επιλογές χρησιμοποιώντας ακριβώς τα ίδια κριτήρια: κόστος, ασφάλεια εφοδιασμού, ευελιξία και κίνδυνο υλοποίησης.
Επιλογή 1: Ολοκλήρωση του υφιστάμενου έργου στο Βασιλικό
Η πρώτη επιλογή είναι η ολοκλήρωση του σημερινού έργου.
Από τεχνικής πλευράς, υπάρχουν ελάχιστες αμφιβολίες ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί. Οι εναπομείνασες μηχανολογικές εργασίες είναι απαιτητικές αλλά απολύτως διαχειρίσιμες. Οι πραγματικές δυσκολίες βρίσκονται στις διαδικασίες των διαγωνισμών, στη διαιτησία, στη χρηματοδότηση και στη διαχείριση του έργου.
Η πραγματική ανησυχία είναι οικονομική. Με βάση τις εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν στα προηγούμενα άρθρα, το συνολικό κόστος του έργου θα μπορούσε να προσεγγίσει το €1,0–1,2 δισεκατομμύριο ευρώ.
Εάν θεωρηθεί τιμή LNG περίπου $8/MMBtu και ετήσια ζήτηση φυσικού αερίου περίπου 0,7 bcm, τότε το συνολικό κόστος του φυσικού αερίου που θα παραδίδεται στην ΑΗΚ και την PEC μπορεί να φθάσει τα $15,5–17/MMBtu, αφού ληφθούν υπόψη η ανάκτηση του επενδυτικού κόστους, τα λειτουργικά έξοδα, η χρηματοδότηση και η χαμηλή αξιοποίηση του τερματικού.
Με τις σημερινές τιμές πετρελαίου, το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας θα είναι πιθανότατα πολύ κοντά στο σημερινό.
Το έργο θα εξακολουθήσει να ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού και να μειώνει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, όμως ο αρχικός του στόχος –η σημαντική μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού– έχει πλέον γίνει πολύ δυσκολότερο να επιτευχθεί.
Επιλογή 2: Πώληση του «Προμηθέα» και μίσθωση FSRU
Μια δεύτερη επιλογή θα ήταν η πώληση του «Προμηθέα» και η ολοκλήρωση μόνο των μόνιμων υποδομών στο Βασιλικό, χρησιμοποιώντας στο μέλλον ένα μισθωμένο FSRU.
Ειρωνικά, αυτή ήταν και η λύση που είχαν προτείνει αρχικά αρκετές διεθνείς εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα των FSRU.
Με αυτό το μοντέλο, η Κύπρος θα μπορούσε να ανακτήσει μέρος των ήδη πραγματοποιηθεισών δαπανών μέσω της πώλησης του «Προμηθέα», πιθανότατα της τάξης των $200 εκατομμυρίων, ενώ θα διατηρούσε στην ιδιοκτησία της την προβλήτα, τους αγωγούς και τις χερσαίες εγκαταστάσεις. Το FSRU θα παρέχεται και θα συντηρείται από εξειδικευμένο ιδιώτη ανάδοχο στο πλαίσιο μακροχρόνιας σύμβασης παροχής υπηρεσιών.
Με τον τρόπο αυτό, μεγάλο μέρος του λειτουργικού κινδύνου, του κόστους συντήρησης και του κινδύνου υπολειμματικής αξίας μεταφέρεται στον ιδιωτικό τομέα, ενώ μειώνεται σημαντικά το κεφάλαιο που παραμένει δεσμευμένο στο έργο.
Παρότι η Κύπρος θα εξακολουθήσει να πρέπει να απορροφήσει μέρος της οικονομικής ζημιάς που έχει ήδη υποστεί το έργο, η μέχρι σήμερα ανάλυση δείχνει ότι ακόμη και έτσι το κόστος του φυσικού αερίου θα μπορούσε να είναι αρκετά δολάρια ανά MMBtu χαμηλότερο από το σημερινό μοντέλο ιδιοκτησίας.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι η χώρα θα αποκτούσε μεγαλύτερη ευελιξία να αντικαταστήσει ή να αναβαθμίσει το μισθωμένο FSRU καθώς εξελίσσονται η τεχνολογία και οι συνθήκες της αγοράς.
Επιλογή 3: Εισαγωγή φυσικού αερίου με αγωγό από το Ισραήλ
Μια τρίτη δυνατότητα είναι η απευθείας εισαγωγή φυσικού αερίου από το Ισραήλ.
Η Energean έχει ήδη προτείνει την τροφοδοσία της Κύπρου μέσω υποθαλάσσιου αγωγού από τις παραγωγικές της εγκαταστάσεις στο Ισραήλ.
Εάν υλοποιηθεί, ένα τέτοιο έργο θα εξαλείψει την ανάγκη υγροποίησης, θαλάσσιας μεταφοράς LNG, αποθήκευσης και επαναεριοποίησης.
Το φυσικό αέριο θα μπορούσε να παραδίδεται στην ΑΗΚ και την PEC με κόστος περίπου $7–8/MMBtu. Από καθαρά οικονομική άποψη, πρόκειται για μια ιδιαίτερα ελκυστική επιλογή.
Τα βασικά μειονεκτήματα είναι στρατηγικά και όχι τεχνικά. Η Κύπρος θα εξαρτάται από έναν μόνο προμηθευτή και έναν μόνο αγωγό. Παρότι οι μακροχρόνιες συμβάσεις μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο αυτό, το φυσικό αέριο μέσω αγωγού προσφέρει αναπόφευκτα μικρότερη ευελιξία από το LNG, το οποίο μπορεί να προμηθεύεται από πολλές διαφορετικές χώρες.
Παρ' όλα αυτά, η λύση αυτή αξίζει σοβαρής εξέτασης, καθώς μπορεί να προσφέρει φυσικό αέριο με πολύ χαμηλότερο κόστος από εκείνο που θα προκύψει μέσω ενός υποαξιοποιημένου τερματικού LNG.
Επιλογή 4: Ανάπτυξη ενός κοιτάσματος αποκλειστικά για την κυπριακή αγορά
Μια ακόμη πιο στρατηγική επιλογή θα ήταν η αξιοποίηση ενός μικρότερου κυπριακού κοιτάσματος, όπως το «Καλυψώ», αποκλειστικά για την κάλυψη των εγχώριων αναγκών.
Εάν το «Καλυψώ» αποδειχθεί τελικά ότι διαθέτει ανακτήσιμα αποθέματα της τάξης των 0,8–1,0 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδών (tcf), θα μπορούσε να υποστηρίξει την κατασκευή απευθείας αγωγού προς την Κύπρο και μιας σχετικά μικρής μονάδας επεξεργασίας φυσικού αερίου στο Βασιλικό.
Πέρα από το ότι η λύση αυτή φαίνεται να έχει εμπορική λογική, θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης με την ENI. Δεδομένων των σημαντικών παραχωρήσεων που έκανε η Κυπριακή Δημοκρατία για να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη του κοιτάσματος «Κρόνος», ίσως η εταιρεία θα μπορούσε να ανταποδώσει διευκολύνοντας είτε την ανάπτυξη του «Καλυψώ» είτε τη διάθεση ποσοτήτων φυσικού αερίου από άλλο κοίτασμα του Τεμαχίου 6 για την τροφοδοσία της κυπριακής αγοράς.
Μια τέτοια λύση θα καταργούσε σχεδόν ολόκληρη την αλυσίδα του LNG.
Αντί το φυσικό αέριο να μεταφέρεται στην Αίγυπτο, να υγροποιείται, να μεταφέρεται και πάλι στην Κύπρο και να επαναεριοποιείται, θα διοχετεύεται απευθείας από το κοίτασμα στο Βασιλικό.
Η προκαταρκτική οικονομική ανάλυση δείχνει ότι, υπό ευνοϊκές παραδοχές για τα αποθέματα και το κόστος ανάπτυξης, το φυσικό αέριο θα μπορούσε να παραδίδεται στην Κύπρο με κόστος κάτω από $6 /MMBtu, σημαντικά χαμηλότερο από οποιαδήποτε λύση εισαγόμενου LNG.
Υπάρχει όμως μια σημαντική αβεβαιότητα. Το «Καλυψώ» δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί πλήρως και τα ανακτήσιμα αποθέματά του παραμένουν άγνωστα.
Επομένως, η βιωσιμότητα της επιλογής αυτής εξαρτάται πρωτίστως από τη γεωλογία και όχι από τη μηχανική.
Μια σταδιακή στρατηγική ίσως αποτελεί τη βέλτιστη λύση
Οι επιλογές αυτές παρουσιάζονται συνήθως ως εναλλακτικές μεταξύ τους. Δεν είναι απαραίτητο να είναι.
Η πλέον ανθεκτική μακροπρόθεσμη στρατηγική ίσως να είναι ένας συνδυασμός τους.
Η Κύπρος θα μπορούσε αρχικά να εξασφαλίσει φυσικό αέριο μέσω της λιγότερο κεφαλαιουχικής λύσης –πιθανότατα μιας μισθωμένης FSRU– ενώ παράλληλα θα συνέχιζε την ανάπτυξη των δικών της κοιτασμάτων.
Καθώς η παραγωγή από τα κυπριακά κοιτάσματα θα τίθεται σε λειτουργία, το εισαγόμενο φυσικό αέριο θα μπορεί σταδιακά να αντικαθίσταται από εγχώρια παραγωγή.
Ο τερματικός σταθμός LNG θα μετατραπεί τότε από κύρια πηγή εφοδιασμού σε στρατηγική υποδομή εφεδρείας, ικανή να καλύπτει έκτακτες ανάγκες ή περιόδους αυξημένης ζήτησης.
Μια τέτοια σταδιακή προσέγγιση προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία, ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια και αποφεύγει τον εγκλωβισμό της χώρας σε μία μόνο λύση προτού αξιοποιηθούν πλήρως οι δικοί της φυσικοί πόροι.
Η πραγματική απόφαση
Η συζήτηση δεν θα πρέπει πλέον να επικεντρώνεται στο αν η Κύπρος πρέπει να ολοκληρώσει το έργο στο Βασιλικό απλώς και μόνο επειδή έχουν ήδη επενδυθεί σημαντικά ποσά.
Το πραγματικό ερώτημα είναι ευρύτερο:
Ποιος συνδυασμός υποδομών και πηγών φυσικού αερίου προσφέρει στην Κύπρο το χαμηλότερο μακροπρόθεσμο κόστος, τη μεγαλύτερη ευελιξία και την υψηλότερη ασφάλεια εφοδιασμού;
Η απάντηση ίσως δεν βρίσκεται στην επιλογή μίας μόνο λύσης αλλά στον κατάλληλο συνδυασμό περισσότερων επιλογών.
Τα μεγάλα ενεργειακά έργα, όπως αυτό, πρέπει να εξελίσσονται καθώς αλλάζουν οι συνθήκες.
Από το 2019 μέχρι σήμερα σχεδόν όλες οι βασικές παραδοχές πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η στρατηγική φυσικού αερίου της Κύπρου έχουν μεταβληθεί.
Το κόστος αυξήθηκε, νέα κοιτάσματα ωρίμασαν, η περιφερειακή συνεργασία ενισχύθηκε και εμφανίστηκαν νέες επιλογές προμήθειας φυσικού αερίου.
Αυτό καθιστά τη σημερινή περίοδο την κατάλληλη στιγμή όχι απλώς για να ολοκληρωθεί ένα ημιτελές έργο αλλά για να επαναξιολογηθεί συνολικά η στρατηγική φυσικού αερίου της χώρας για τα επόμενα είκοσι χρόνια.
Ο στόχος παραμένει αμετάβλητος: να αποκτήσει η Κύπρος καθαρότερη, ασφαλέστερη και οικονομικότερη ενέργεια.
Η πραγματική πρόκληση είναι να διασφαλιστεί ότι η λύση που θα επιλεγεί σήμερα θα εξακολουθεί να είναι εκείνη που θα εξυπηρετεί καλύτερα αυτόν τον στόχο και αύριο.
Ανώτερου συνεργάτη στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου
