Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κυρίαρχο κράτος, με διεθνή και ευρωπαϊκή θεσμική υπόσταση, και ως τέτοιο ασκεί κυρίαρχη εξωτερική πολιτική, στο πλαίσιο της ΕΕ και, κατ' επέκταση του δυτικού συστήματος, στην ασφάλεια και στην ευημερία του οποίου έχει καθήκον και υποχρέωση να συμβάλλει αξιόπιστα και αποτελεσματικά.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι κοινές αξίες της Ευρώπης και της Δύσης, τις οποίες ασπαζόμαστε και επιθυμούμε να προστατεύσουμε από οποιαδήποτε ξένη επιβουλή, επιτάσσουν την παγίωση της σχέσης μας με το δυτικό σύστημα ασφαλείας. Τούτο συμπεριλαμβάνει και την πλήρη ένταξή μας στις δυτικές δομές άμυνας/ασφάλειας και στο ΝΑΤΟ, μέσω της ανάπτυξης των αναγκαίων ικανοτήτων και δυνατοτήτων για την καθιέρωσή μας ως αξιόπιστου συμπαραγωγού ασφάλειας με συγκεκριμένους και μετρήσιμους όρους, συγκεκριμένη πολιτική συμπεριφορά και συγκεκριμένα ανθρώπινα και υλικά μέσα. Δηλαδή, με περισσότερα έργα και λιγότερα λόγια και, κυρίως, με τρόπο που να καθιστά την Κύπρο ως μέρος της αλυσίδας προστιθέμενης αξίας στην παραγωγή ασφάλειας. Και όλοι ξέρουμε τι σημαίνει αυτό από πλευράς στοχευμένων δαπανών και συγκεκριμένων δεσμεύσεων και σαφούς και ξεκάθαρης αφηγηματικής.
Σε αντίθετη περίπτωση, όπου δηλαδή η Κύπρος θα παραμένει σύμμαχος «στα χαρτιά» και «στις δηλώσεις» χωρίς να αναπτύσσει εκείνες τις συγκεκριμένες ικανότητες και δυνατότητες που θα την καταστήσουν αξιόπιστο και ωφέλιμο συμπαραγωγό ασφάλειας, η πλευρά μας θα αντιμετωπίζεται ως καθαρή επιβάρυνση (net liability). Τούτο είναι ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο, αφού πλέον η άμυνα του ευρωατλαντικού συστήματος, που συμπεριλαμβάνει, πέραν της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, και σημαντικές χώρες της Μέσης Ανατολής, της Ασίας, της Ωκεανίας και της Νοτίου Αμερικής, καθορίζεται περισσότερο από τη στρατηγική αναγκαιότητα παρά την υπεράσπιση κοινών αξιών, χωρίς ασφαλώς να καταργούνται ή να υποβαθμίζονται οι τελευταίες.
Το παράδειγμα της Τουρκίας είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό, αφού ούτε επαρκώς δημοκρατική είναι, ούτε ασπάζεται πλήρως τις δυτικές αξίες. Αλλά η θέση της στο ευρωατλαντικό σύστημα ασφάλειας καθορίζεται ακριβώς από αυτή τη στρατηγική αναγκαιότητα, για τους λόγους που όλοι γνωρίζουμε και δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνουμε.
Ως εκ τούτου, η Κύπρος πρέπει να ενισχύσει ουσιαστικά τις πολιτικοστρατιωτικές της δυνατότητες, να καθορίσει ακριβώς το ρόλο που θέλει να διαδραματίσει στο ευρωατλαντικό σύστημα ασφάλειας, σε εκείνους τους τομείς που δύναται να έχει συγκριτικό πλεονέκτημα και να μην αρκεστεί στη γεωπολιτική της θέση, είτε ως προκεχωρημένης βάσης («αβύθιστο αεροπλανοφόρο»), είτε ως χώρος στρατηγικού βάθους για τους περιφερειακούς της συνεργάτες και συμμάχους. Αυτοί οι ρόλοι δεν επαρκούν για να μας καταστήσουν συμπαραγωγούς ασφάλειας προστιθέμενης αξίας.
Αφού, λοιπόν, αναπτύξουμε τις δυνατότητές μας και λάβουμε την πολιτική απόφαση να τις συνεισφέρουμε εκεί και όπου απαιτείται για ικανοποίηση των δικών μας, αλλά και των συμμαχικών μας αναγκών, τότε η συμμετοχή μας στο ευρωατλαντικό σύστημα ασφάλειας θα επιβληθεί μέσω ακριβώς της στρατηγικής αναγκαιότητας που πλέον διατέμνει το πολυπολικό διεθνές σύστημα.
Όσον αφορά, δε, την παράμετρο του Κυπριακού και του ενδεχόμενου ρόλου του ΝΑΤΟ στο πλαίσιο λύσης, εκτιμώ ότι πράττουμε πολύ μεγάλο λάθος από τη διασύνδεση των δύο. Η Κύπρος και η παγκόσμια πραγματικότητα τού σήμερα δεν είναι εκείνη του 1960, και τα συμφέροντα των τριών εγγυητριών δυνάμεων και των δυο κοινοτήτων εξυπηρετούνται πληρέστερα από την παγίωση της σχέσης Κύπρου – Δύσης και την επιδιωκόμενη ένταξη στο ΝΑΤΟ. Ο περί του αντιθέτου ισχυρισμός ουσιαστικά αντιμάχεται τη συνοχή της Δύσης και την ασφάλεια της ΕΕ στο υπό διαμόρφωση ασταθές πολυπολικό διεθνές σύστημα, με τις παρατηρούμενες προκλήσεις και πολυσύνθετους κινδύνους ασφάλειας.
Η επαναλαμβανόμενη επίκληση του επιχειρήματος ένταξής μας στο ΝΑΤΟ ως τρόπου ικανοποίησης της διάστασης ασφάλειας σε ένα περιβάλλον λύσης, όσο και αν δύναται να εξυπηρετήσει ουσιαστικά πολιτικά προαπαιτούμενα, ή έστω και για να ικανοποιήσει τις όποιες επιφυλάξεις, επιτρέπει στην Τουρκία και σε τρίτους να οριοθετούν/περιορίζουν εκ προοιμίου την επιχειρηματολογία μας. Κάτι τέτοιο δεν είναι προς το συμφέρον μας, επειδή μετατοπίζει το αντικείμενο του διαλόγου και αποδίδει δικαιώματα στην Τουρκία (αλλά και σε συγκεκριμένα, τρίτα προς τη Δύση κράτη μέλη ΣΑ/ΟΗΕ, υπό το πλαίσιο του οποίου διεξάγεται η ειρηνευτική διαδικασία) επί της κυρίαρχης λήψης απόφασης συμμετοχής της πλευράς μας στο ΝΑΤΟ, αλλά και στους υπόλοιπους δυτικούς μηχανισμούς θεσμικής συνεργασίας στους τομείς άμυνας/α σφάλειας. Αναπόδραστα τούτο εγκλωβίζει την πλευρά μας σε μια συγκεκριμένη αφηγηματική με τουρκικές, αλλά και ξένες προς τα συμφέροντα της Δύσης, προϋποθέσεις, που στο παρόν και στο προσεχές μέλλον αναμένεται να τεθούν σε συνάρτηση με τις προσπάθειες αυτονομίας της ΕΕ/ανάληψης σημαντικότερου ρόλου των Ευρωπαϊκών κρατών στο ΝΑΤΟ, καθώς και της γενικότερης στάσης χωρών όπως της Τουρκίας (και ίσως και των ΗΠΑ) στο δυτικό σύστημα ασφάλειας.
Γι’ αυτό το λόγο, η Κύπρος, αξιοποιώντας τη θέση της εντός της ΕΕ, τη σχέση της στο πλαίσιο 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, ΗΠΑ), καθώς και την υπό διαμόρφωση στάση απέναντι στο ΝΑΤΟ, κρατών όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, μπορεί να διαμορφώσει μια κυρίαρχη θέση υπέρ της ένταξής της στο ΝΑΤΟ. Φτάνει να καταστεί αξιόπιστος και ικανός συμπαραγωγός ασφάλειας και να αξιοποιήσει τη δυναμική που δημιουργείται από την πρακτική εφαρμογή της στρατηγικής αναγκαιότητας που περιγράψαμε πιο πάνω.
