Το ψηφιακό ευρώ περνά σταδιακά από τον σχεδιασμό στην πράξη, με το Ευρωσύστημα να προετοιμάζεται για μια ενδεχόμενη πρώτη έκδοσή του το 2029. Η νέα μορφή του ευρωπαϊκού νομίσματος φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως η ψηφιακή εκδοχή των μετρητών, προσφέροντας ασφαλείς, άμεσες και πανευρωπαϊκά αποδεκτές πληρωμές, χωρίς να υποκαθιστά τα μετρητά ή το υφιστάμενο τραπεζικό σύστημα. Η Κύπρος αποτελεί μέρος της διαδικασίας εισαγωγής καθώς συμμετέχει στο πανευρωπαϊκό πιλοτικό πρόγραμμα μέσω της Τράπεζας Κύπρου και της JCC Payment Systems.
Ο γενικός διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Πληρωμών της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου (ΚΤΚ) και μέλος της ομάδας υψηλού επιπέδου για το ψηφιακό ευρώ (High Level Task Force for the digital euro) εκ μέρους της ΚΤΚ, Στέλιος Γιωργάκης, εξηγεί στον «Π» πώς θα λειτουργεί το ψηφιακό ευρώ, τι θα αλλάξει για πολίτες και επιχειρήσεις, πώς θα προστατευθούν οι τραπεζικές καταθέσεις και γιατί η δυνατότητα offline πληρωμών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του νέου μέσου.
Κύριε Γιωργάκη, σε ποιο ακριβώς στάδιο βρίσκεται σήμερα το project του ψηφιακού ευρώ και ποια είναι τα επόμενα ορόσημα μέχρι τον στόχο του 2029;
Το έργο του ψηφιακού ευρώ βρίσκεται σήμερα σε δύο παράλληλες διαδικασίες. Από τη μία πλευρά, το Ευρωσύστημα συνεχίζει τις προπαρασκευαστικές εργασίες για τον σχεδιασμό, τις τεχνικές προδιαγραφές και τη δοκιμή της λύσης. Από την άλλη, βρίσκεται σε εξέλιξη η νομοθετική διαδικασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να συζητούν το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 9 Ιουλίου, ενέκρινε τη θέση του επί της νομοθετικής δέσμης για το ψηφιακό ευρώ, ανοίγοντας τον δρόμο για την έναρξη των τριμερών διαπραγματεύσεων (τριλόγων) μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στόχος είναι η επίτευξη πολιτικής συμφωνίας μέχρι το τέλος του 2026.
Ένα ακόμη σημαντικό ορόσημο είναι το πανευρωπαϊκό πιλοτικό πρόγραμμα του ψηφιακού ευρώ, το οποίο προβλέπεται να ξεκινήσει το δεύτερο εξάμηνο του 2027 και να διαρκέσει δώδεκα μήνες. Μέσα από αυτή την άσκηση, το Ευρωσύστημα θα αξιολογήσει στην πράξη τις τεχνικές λειτουργίες, τις επιχειρησιακές διαδικασίες και την εμπειρία των χρηστών.
Στόχος του ευρωσυστήματος είναι να είναι έτοιμο για μια ενδεχόμενη πρώτη έκδοση του ψηφιακού ευρώ κατά τη διάρκεια του 2029, υπό την προϋπόθεση ότι θα ολοκληρωθεί εγκαίρως το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο και ότι θα ληφθεί η απαραίτητη απόφαση από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).
Η κυπριακή συνεισφορά
Ποιος είναι ο ρόλος της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου; Πού «εισφέρει» ειδικά η κυπριακή εμπειρία;
Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου (ΚΤΚ), ως μέλος του Ευρωσυστήματος, συμμετέχει ενεργά σε όλες τις προπαρασκευαστικές εργασίες για το έργο του ψηφιακού ευρώ, μέσω εξειδικευμένων ομάδων εργασίας και επιτροπών της ΕΚΤ. Η συμβολή της καλύπτει τεχνικά, επιχειρησιακά, νομικά και επικοινωνιακά ζητήματα που σχετίζονται με τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη του ψηφιακού ευρώ.
Παράλληλα, η ΚΤΚ συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις και στις σχετικές εργασίες που διεξάγονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου για το ψηφιακό ευρώ και στη διασύνδεση του έργου με τις ανάγκες της αγοράς, των επιχειρήσεων και των πολιτών.
Προδραστικά ενεργούμε ως ο συνδετικός κρίκος με την Κυπριακή αγορά και τα ενδιαφερόμενα μέρη, τόσο με την επικοινωνία και επιμόρφωση όσο και με την διαβούλευση και προώθηση των θέσεων μας στις δύο παράλληλες διαδικασίες που ανέφερα πιο πριν.
Επιπρόσθετα, η πρόσφατη επιλογή της Τράπεζας Κύπρου και της JCC Payment Systems από την ΕΚΤ για συμμετοχή στο πανευρωπαϊκό πιλοτικό πρόγραμμα αποτελεί ιδιαίτερα θετική εξέλιξη, καθώς διασφαλίζει την ενεργό συμβολή της κυπριακής αγοράς στη δοκιμή και διαμόρφωση του ψηφιακού ευρώ. Μέσω της συμμετοχής της στην πιλοτική φάση, η ΚΤΚ θα συνεργαστεί στενά με την ΕΚΤ και τους συμμετέχοντες παρόχους υπηρεσιών πληρωμών για τη δοκιμή λειτουργιών, επιχειρησιακών διαδικασιών και της εμπειρίας των χρηστών σε πραγματικές συνθήκες.
Η κυπριακή εμπειρία μπορεί επίσης να προσφέρει ιδιαίτερη αξία στο έργο, καθώς η Κύπρος διαθέτει υψηλό βαθμό υιοθέτησης ψηφιακών πληρωμών. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΚΤ, η χώρα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό πληρωμών με κάρτα πληρωμών στη ζώνη του ευρώ, ως ποσοστό του συνολικού όγκου συναλλαγών χωρίς μετρητά, που υπερβαίνει το 70%. Αυτό καταδεικνύει την ευρεία αποδοχή και χρήση των ηλεκτρονικών πληρωμών από καταναλωτές και επιχειρήσεις, καθιστώντας την κυπριακή αγορά ιδιαίτερα χρήσιμη για την άντληση εμπειριών και τη διαμόρφωση συμπερασμάτων που μπορούν να συμβάλουν στον σχεδιασμό και την επιτυχή υλοποίηση του ψηφιακού ευρώ.
H αρχιτεκτονική του ψηφιακού ευρώ
Μπορείτε να μας εξηγήσετε, σε γλώσσα μη τεχνικού κοινού, τη βασική αρχιτεκτονική του ψηφιακού ευρώ;
Με απλά λόγια, το ψηφιακό ευρώ θα αποτελεί τη ψηφιακή μορφή των μετρητών. Θα εκδίδεται από το Ευρωσύστημα, όπως ακριβώς σήμερα εκδίδονται τα τραπεζογραμμάτια ευρώ και οι πολίτες και οι επιχειρήσεις θα έχουν πρόσβαση σε αυτό μέσω των τραπεζών και άλλων αδειοδοτημένων παρόχων υπηρεσιών πληρωμών.
Ο χρήστης θα μπορεί να διατηρεί ψηφιακά ευρώ σε ένα ψηφιακό πορτοφόλι και να τα χρησιμοποιεί για πληρωμές σε φυσικά καταστήματα, στο διαδίκτυο ή μεταξύ ιδιωτών, με άμεσο και ασφαλή τρόπο. Το πορτοφόλι θα παρέχεται μέσω της τράπεζας ή άλλου παρόχου υπηρεσιών πληρωμών και θα μπορεί να τροφοδοτείται είτε από τραπεζικό λογαριασμό είτε μέσω κατάθεσης μετρητών.
Από τεχνικής άποψης, το ψηφιακό ευρώ θα βασίζεται σε κεντρική υποδομή του Ευρωσυστήματος, η οποία θα διασφαλίζει την ασφάλεια, την αξιοπιστία και τον διακανονισμό των συναλλαγών. Δεν πρόκειται για κρυπτονόμισμα ούτε θα βασίζεται σε τεχνολογία blockchain όπως αυτή που χρησιμοποιείται σε πολλά ιδιωτικά κρυπτοστοιχεία. Αντίθετα, θα στηρίζεται σε μια ασφαλή και ανθεκτική ευρωπαϊκή υποδομή πληρωμών, σχεδιασμένη να λειτουργεί με υψηλά επίπεδα αξιοπιστίας και προστασίας.
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτηριστικό είναι ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορεί να χρησιμοποιείται τόσο εντός (online) όσο και εκτός σύνδεσης (offline), επιτρέποντας τη διενέργεια πληρωμών ακόμη και όταν δεν υπάρχει σύνδεση στο διαδίκτυο. Στην περίπτωση των offline πληρωμών, το επίπεδο προστασίας της ιδιωτικότητας θα είναι παρόμοιο με εκείνο των μετρητών, καθώς τα στοιχεία της συναλλαγής θα είναι γνωστά μόνο στα εμπλεκόμενα μέρη.
Η φιλοσοφία του σχεδιασμού είναι να προσφέρει ένα ασφαλές, απλό και πανευρωπαϊκά αποδεκτό μέσο πληρωμής, το οποίο θα λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ και θα συμπληρώνει τα μετρητά και τις υφιστάμενες λύσεις πληρωμών.
Ένα από τα σημεία που έχουν προβληθεί είναι οι offline πληρωμές, ακόμη και χωρίς ρεύμα ή διαδίκτυο. Πώς θα λειτουργεί αυτό στην πράξη και ποια τεχνολογικά μοντέλα δοκιμάζετε σήμερα;
Το ψηφιακό ευρώ αναμένεται να προσφέρει τη δυνατότητα πραγματοποίησης πληρωμών εκτός σύνδεσης (offline), κάτι που σήμερα δεν είναι διαθέσιμο στα περισσότερα ψηφιακά μέσα πληρωμών. Αυτό σημαίνει ότι ορισμένες συναλλαγές θα μπορούν να διεκπεραιώνονται ακόμη και όταν δεν υπάρχει πρόσβαση στο διαδίκτυο, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα του συστήματος και προσφέροντας μεγαλύτερη ευκολία σε περιπτώσεις προσωρινών διακοπών δικτύου ή άλλων τεχνικών προβλημάτων.
Στην πράξη, η τεχνολογία θα επιτρέπει τη μεταφορά ψηφιακών ευρώ απευθείας μεταξύ των συσκευών των χρηστών, χωρίς να απαιτείται άμεση σύνδεση με κεντρικά συστήματα. Για παράδειγμα, δύο άτομα θα μπορούν να πραγματοποιήσουν μια πληρωμή απλώς φέρνοντας κοντά τις συσκευές τους, με τρόπο παρόμοιο με τις ανέπαφες συναλλαγές.
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα αυτής της λειτουργίας είναι το υψηλό επίπεδο προστασίας της ιδιωτικότητας. Ένα άλλο πλεονέκτημα είναι η δυνατότητα πραγματοποίησης συναλλαγών όταν δεν υπάρχει δίκτυο τηλεπικοινωνιών ή/και ηλεκτρισμού, όπως σε περίπτωση φυσικής καταστροφής ή πολέμου, προσφέροντας την δυνατότητα αγοράς ειδών πρώτης ανάγκης όπως φάρμακα, τρόφιμα και καύσιμα. Στις offline πληρωμές, τα στοιχεία της συναλλαγής θα είναι γνωστά μόνο στα εμπλεκόμενα μέρη, προσφέροντας ένα επίπεδο ιδιωτικότητας αντίστοιχο με εκείνο των μετρητών.
Σήμερα, το Ευρωσύστημα δοκιμάζει διάφορες τεχνολογικές λύσεις που θα επιτρέπουν την ασφαλή αποθήκευση και μεταφορά ψηφιακών ευρώ σε κινητές συσκευές ή άλλα κατάλληλα μέσα, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι συναλλαγές παραμένουν ασφαλείς, αξιόπιστες και προστατευμένες από απάτες ή διπλή χρήση των ίδιων χρημάτων. Στόχος είναι να συνδυαστούν τα πλεονεκτήματα των μετρητών με την ευκολία και την ταχύτητα των ψηφιακών πληρωμών.
Πιλοτική εφαρμογή
Η Κύπρος θα συμμετάσχει στο πιλοτικό πρόγραμμα με την Τράπεζα Κύπρου και την JCC ως παρόχους υπηρεσιών πληρωμών. Τι ακριβώς θα δοκιμαστεί σε αυτό το pilot και τι περιμένετε να «μάθετε» από την κυπριακή αγορά;
Το πιλοτικό πρόγραμμα για το ψηφιακό ευρώ είναι μια άσκηση που διοργανώνει το Ευρωσύστημα για να αξιολογήσει τον τρόπο με τον οποίο το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη. Θα χρησιμοποιηθεί η δοκιμαστική έκδοση (beta) του ψηφιακού ευρώ σε πραγματικές συνθήκες, για να επαληθευτούν οι τεχνικές λειτουργίες, οι λειτουργικές διαδικασίες και η εμπειρία των χρηστών. Το πιλοτικό πρόγραμμα προβλέπεται να ξεκινήσει το β΄ εξάμηνο του 2027 και θα διαρκέσει 12 μήνες.
Στο πιλοτικό πρόγραμμα θα συμμετέχουν μέλη του προσωπικού των συμμετεχουσών κεντρικών τραπεζών του Ευρωσυστήματος. Θα πραγματοποιούν καθημερινές πληρωμές, όπως για παράδειγμα θα μπορούν να στέλνουν χρήματα ο ένας στον άλλο (σε απευθείας σύνδεση και εκτός σύνδεσης) και να πληρώνουν επιλεγμένους εμπόρους, όπως καφετέριες, εστιατόρια και ηλεκτρονικά καταστήματα που είναι συνδεδεμένα με την ΕΚΤ και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες.
Από το πιλοτικό πρόγραμμα, αναμένεται να αντλήσουμε γνώση για τη στήριξη των εν εξελίξει προπαρασκευαστικών εργασιών για την εφαρμογή του ψηφιακού ευρώ. Επιπρόσθετα, αυτό θα συμβάλει στην τεκμηρίωση των μελλοντικών αποφάσεων για το ψηφιακό ευρώ, μέσω της διασφάλισης της κάλυψης των αναγκών των Ευρωπαίων χρηστών.
Η σταθερότητα των τραπεζικών καταθέσεων
Η ΕΚΤ λέει ότι το ψηφιακό ευρώ δεν σχεδιάστηκε για να ανατρέψει το υφιστάμενο χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα αλλά να το συμπληρώσει. Ποιοι είναι οι βασικοί μηχανισμοί που προστατεύουν τη σταθερότητα των τραπεζικών καταθέσεων;
Η διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας αποτελεί μία από τις βασικές αρχές στον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ. Στόχος δεν είναι να αντικαταστήσει τις τραπεζικές καταθέσεις, αλλά να λειτουργήσει ως ένα συμπληρωματικό μέσο πληρωμών, αντίστοιχο με τα μετρητά στη ψηφιακή εποχή.
Για τον σκοπό αυτό, προβλέπονται συγκεκριμένοι μηχανισμοί προστασίας ώστε να περιοριστεί η μεταφορά μεγάλων ποσών από τραπεζικούς λογαριασμούς προς ψηφιακά πορτοφόλια ψηφιακού ευρώ. Ο σημαντικότερος από αυτούς είναι η θέσπιση ορίων κατοχής, δηλαδή ενός μέγιστου ποσού ψηφιακών ευρώ που θα μπορεί να διατηρεί κάθε χρήστης στο πορτοφόλι του. Με τον τρόπο αυτό αποτρέπεται η μαζική μετακίνηση καταθέσεων από τις εμπορικές τράπεζες. Δεύτερος μηχανισμός είναι η μη διατήρηση ψηφιακού ευρώ από τις επιχειρήσεις – τα ψηφιακά ευρώ τα οποία θε εισπράττουν, θα μεταφέρονται στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς άμεσα ή εντός της ίδιας ημέρας.
Παράλληλα, εξετάζονται μηχανισμοί αυτόματης διαχείρισης ρευστότητας, οι οποίοι θα επιτρέπουν την ομαλή μεταφορά χρημάτων μεταξύ τραπεζικού λογαριασμού και ψηφιακού πορτοφολιού όταν χρειάζεται, χωρίς να απαιτείται η διατήρηση μεγάλων υπολοίπων σε ψηφιακό ευρώ.
Τρίτον, το ψηφιακό ευρώ σχεδιάζεται κυρίως ως μέσο πληρωμών και όχι ως μέσο αποταμίευσης ή επένδυσης. Για τον λόγο αυτό δεν προβλέπεται να προσφέρει χαρακτηριστικά που θα το καθιστούσαν ελκυστικό ως εναλλακτική μορφή αποταμίευσης έναντι των τραπεζικών καταθέσεων, αφού δεν θα είναι τοκοφόρο.
Τέλος, οι τράπεζες και οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα συνεχίσουν να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διάθεση και διαχείριση του ψηφιακού ευρώ, διατηρώντας τη σχέση με τους πελάτες τους και συμβάλλοντας στην ομαλή ένταξη του νέου μέσου πληρωμών στο υφιστάμενο χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα.
Η ενημέρωση
Πώς ανταποκρίνονται μέχρι σήμερα οι τράπεζες, οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών, οι επιχειρήσεις αλλά και το ευρύ κοινό στην προοπτική του ψηφιακού ευρώ; Υπάρχει ενδιαφέρον και πόσο ενημερωμένοι είναι οι πολίτες και η αγορά;
Από την πλευρά των τραπεζών και των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών στην Κύπρο, παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον και καλή κατανόηση των βασικών πτυχών του έργου του ψηφιακού ευρώ.
Προς αυτή την κατεύθυνση, έχουν πραγματοποιηθεί ενημερωτικές συναντήσεις και εργαστήρια με τράπεζες και παρόχους υπηρεσιών πληρωμών, με στόχο να τους κρατούμε ενήμερους για τις εξελίξεις, να απαντούμε σε ερωτήματα και να διασφαλίζουμε ότι διαθέτουν έγκαιρη και αξιόπιστη πληροφόρηση για το έργο. Η συμμετοχή δύο παρόχων υπηρεσιών πληρωμών από την Κύπρο στην πιλοτική άσκηση του ψηφιακού ευρώ, αποτελεί επίσης θετική ένδειξη του ενδιαφέροντος και της ενεργού εμπλοκής του κλάδου.
Παράλληλα, έχουν πραγματοποιηθεί στοχευμένες συναντήσεις με επιχειρηματικούς συνδέσμους και οργανωμένα σύνολα επιχειρήσεων, ώστε να παρουσιαστούν οι βασικές πτυχές του ψηφιακού ευρώ και να καταγραφούν οι απόψεις, οι ανάγκες και οι προβληματισμοί της επιχειρηματικής κοινότητας. Έχουμε παρουσιάσει τα πλεονεκτήματα του ψηφιακού ευρώ, όπως την ασφάλεια και ευκολία στις συναλλαγές, την άμεση πρόσβαση στις εισπράξεις και το αναμενόμενο μειωμένο κόστος στις συναλλαγές.
Όσον αφορά το ευρύ κοινό, η ενημέρωση για το ψηφιακό ευρώ βρίσκεται ακόμη σε σχετικά πρώιμο στάδιο. Αν και αρκετοί πολίτες έχουν ακούσει για το έργο, η ουσιαστική κατανόηση του τι είναι το ψηφιακό ευρώ, πώς θα λειτουργεί και ποια οφέλη μπορεί να προσφέρει, παραμένει περιορισμένη. Αυτό είναι απολύτως αναμενόμενο, καθώς πρόκειται για μια νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που βρίσκεται ακόμη στη φάση προετοιμασίας και ανάπτυξης.
Η ενημέρωση και η οικοδόμηση εμπιστοσύνης του κοινού αποτελούν βασική προτεραιότητα. Για τον λόγο αυτό, η ΚΤΚ θα συνεχίσει να υλοποιεί δράσεις επικοινωνίας και ενημέρωσης για πολίτες και επιχειρήσεις, με στόχο να εξηγηθούν με απλό και κατανοητό τρόπο τα χαρακτηριστικά του ψηφιακού ευρώ, η λειτουργία του και ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει στο μέλλον των πληρωμών στην Ευρώπη. Στόχος μας είναι όλοι οι ενδιαφερόμενοι να έχουν πρόσβαση σε σαφή, έγκυρη και αντικειμενική πληροφόρηση, ώστε να μπορούν να διαμορφώσουν μια ολοκληρωμένη άποψη για το εγχείρημα.
