«Κρόνος»: Ιστορικό ορόσημο, αλλά ποιος αποκομίζει τα οικονομικά οφέλη;

Ηυπογραφή στις 26 Οκτωβρίου των κύριων συμβάσεων για την ανάπτυξη του κοιτάσματος «Κρόνος», αξίας έως $1,8 δισ. δολαρίων, σηματοδοτεί τη μετάβαση του έργου στη φάση κατασκευής. Πρόκειται, αναμφίβολα, για ιστορικό ορόσημο. Δεκαπέντε χρόνια μετά την ανακάλυψη του «Αφροδίτη», η Κύπρος βρίσκεται επιτέλους κοντά στην παραγωγή και εξαγωγή φυσικού αερίου. Η Eni και η TotalEnergies προχωρούν στην ανάπτυξη του κοιτάσματος, με την πρώτη παραγωγή να αναμένεται μέχρι τα μέσα του 2028. Όμως, πίσω από τους πανηγυρισμούς, παραμένει αναπάντητο το σημαντικότερο ερώτημα: Ποιο θα είναι το πραγματικό οικονομικό όφελος για την Κύπρο;

Οι παραχωρήσεις προς την Eni

Η ανάπτυξη του «Κρόνος» προχώρησε έπειτα από δύσκολες διαπραγματεύσεις σχετικά με τους εμπορικούς όρους και την κατανομή των κινδύνων. Πηγές της ενεργειακής βιομηχανίας και το έντυπο MEES είχαν αναφέρει ότι η κυπριακή κυβέρνηση επέλεξε να εγκρίνει την ανάπτυξη του κοιτάσματος αντί να επιμείνει στην εξασφάλιση καλύτερων εμπορικών όρων, παρότι δεν είχαν ικανοποιηθεί πλήρως οι ανησυχίες της για την κατανομή των κινδύνων.Επιπλέον, αναφέρουν ότι οι τελικοί όροι προκάλεσαν σοβαρές επιφυλάξεις ως προς τα οικονομικά οφέλη και τις ευθύνες που αναλάμβανε η Κύπρος.

Παρά τις επιφυλάξεις αυτές, η πολιτική απόφαση ήταν να προχωρήσει το έργο. Αυτό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο η επιδίωξη ταχείας ανάπτυξης υπερίσχυσε της ανάγκης εξασφάλισης καλύτερων μακροπρόθεσμων οικονομικών αποδόσεων. Η επίτευξη μιας ιστορικής πολιτικής επιτυχίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως και μια οικονομικά συμφέρουσα συμφωνία για τη χώρα.

Ποιος ωφελείται από τις αιγυπτιακές υποδομές;

Εδώ βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες οικονομικές διαστάσεις του έργου, η οποία απουσιάζει σχεδόν εντελώς από τη δημόσια συζήτηση. Η ανάπτυξη του «Κρόνος» βασίζεται στην αξιοποίηση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων του αιγυπτιακού κοιτάσματος Zohr και του τερματικού LNG στη Damietta. Η παραγωγή του Zohr έχει υποχωρήσει κάτω από 1 bcf/d (δισ. κυβικά πόδια ημερησίως), ενώ οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας διαθέτουν δυναμικότητα 3,2 bcf/d. Αυτό σημαίνει ότι παραμένει σημαντική αχρησιμοποίητη δυναμικότητα.

Παράλληλα, η Damietta αντιμετωπίζει δυσκολίες εξασφάλισης επαρκών ποσοτήτων φυσικού αερίου, εξαιτίας της μείωσης της αιγυπτιακής παραγωγής. Τo «Κρόνος» προσφέρει λύση και στα δύο προβλήματα. Επιτρέπει στην Eni να αξιοποιήσει καλύτερα τις υφιστάμενες υποδομές, να δημιουργήσει πρόσθετα έσοδα από την επεξεργασία και μεταφορά φυσικού αερίου και να εξασφαλίσει τροφοδοσία για την παραγωγή LNG. Ταυτόχρονα, υποστηρίζει τους στρατηγικούς στόχους της Eni για αύξηση των εξαγωγών LNG. Επομένως, το «Κρόνος» δεν είναι απλώς μια επένδυση στην Κύπρο. Είναι και μια επένδυση που ενισχύει σημαντικά την οικονομική αξιοποίηση των υπο-χρησιμοποιούμενων αιγυπτιακών δραστηριοτήτων της Eni.

Πώς περιορίζονται τα έσοδα της Κύπρου

Η αξιοποίηση υφιστάμενων υποδομών περιορίζει το αρχικό επενδυτικό κόστος και επιταχύνει την ανάπτυξη. Ωστόσο, αυτές οι υποδομές δεν παρέχονται δωρεάν. Η μεταφορά, επεξεργασία και υγροποίηση του φυσικού αερίου συνεπάγονται σημαντικές χρεώσεις. Οι χρεώσεις αυτές αποτελούν κόστος στην αλυσίδα αξιοποίησης του «Κρόνος», ενώ ταυτόχρονα δημιουργούν έσοδα για τις επιχειρήσεις που διαθέτουν ή λειτουργούν τις υποδομές. Η Eni συμμετέχει και στις δύο πλευρές αυτής της αλυσίδας.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς επηρεάζουν αυτές οι χρεώσεις την αξία του φυσικού αερίου που λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό των κρατικών εσόδων και ποιες δαπάνες επιτρέπεται να ανακτηθούν. Όσο μεγαλύτερες είναι οι συμβατικά επιτρεπόμενες αφαιρέσεις, τόσο μικρότερη μπορεί να είναι η οικονομική απόδοση για την Κύπρο. Η επιλογή της αιγυπτιακής διαδρομής, παρότι ταχύτερη και λιγότερο δαπανηρή, περιορίζει τις δυνητικές οικονομικές αποδόσεις. Αυτό επιβεβαιώνει την ανάγκη να εξεταστεί όχι μόνο πόσο φυσικό αέριο θα παράγεται, αλλά κυρίως ποιο μέρος της οικονομικής αξίας θα παραμένει στην Κύπρο.

Η Κύπρος εκτός της εμπορίας και κερδών LNG

Ακόμη σημαντικότερη είναι η απουσία της Κύπρου από την εμπορία του LNG. Περίπου 0,4 bcf/d θα κατευθύνονται στην Damietta, επιτρέποντας παραγωγή 2,8 εκατομμυρίων τόνων LNG ετησίως. Η Eni και η TotalEnergies θα εμπορεύονται 50%:50% αυτών των ποσοτήτων. Η Κύπρος, αντίθετα, θα λαμβάνει έσοδα από την εκμετάλλευση του κοιτάσματος, σύμφωνα με τους συμφωνημένους εμπορικούς και δημοσιονομικούς όρους. Δεν θα συμμετέχει στα πρόσθετα εμπορικά κέρδη που ενδέχεται να δημιουργούνται από την υγροποίηση και την πώληση LNG στις διεθνείς αγορές.

Έτσι, οι εταιρείες μπορούν να αποκομίζουν οικονομικά οφέλη από περισσότερα στάδια της αλυσίδας αξίας, ενώ η συμμετοχή της Κύπρου περιορίζεται στο στάδιο της παραγωγής. Ενώ διαθέτει τον φυσικό πόρο, δεν συμμετέχει άμεσα σε ένα σημαντικό μέρος της εμπορικής αξιοποίησής του - εκεί, δηλαδή, που δημιουργείται η προστιθέμενη αξία του έργου.

Ποιος αναλαμβάνει τους κινδύνους;

Εξίσου σοβαρό ζήτημα αποτελεί η κατανομή των κινδύνων. Η ανάπτυξη υπεράκτιων κοιτασμάτων συνεπάγεται τεχνικούς, εμπορικούς και οικονομικούς κινδύνους, όπως υπερβάσεις κόστους, καθυστερήσεις, διαθεσιμότητα υποδομών και προβλήματα παραγωγής. Οι εταιρείες επιδιώκουν φυσιολογικά να περιορίζουν την έκθεσή τους. Η κυβέρνηση, όμως, οφείλει να διασφαλίζει ότι οι κίνδυνοι που αναλαμβάνει η χώρα αντισταθμίζονται από ανάλογα οικονομικά οφέλη. Εάν η Κύπρος αποδέχθηκε μεγαλύτερους κινδύνους και ταυτόχρονα περιορισμένο μερίδιο στα κέρδη, τότε τίθεται σοβαρό ζήτημα ισορροπίας της συμφωνίας. Χωρίς δημοσιοποίηση των βασικών όρων, δεν μπορεί να γίνει ανεξάρτητη αξιολόγηση.

Η γεωπολιτική σημασία

Το «Κρόνος» καθιστά την Κύπρο παραγωγό φυσικού αερίου, αλλά δεν τη μετατρέπει σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο. Αντίθετα, ενισχύεται κυρίως η Αίγυπτος, η οποία συγκεντρώνει φυσικό αέριο από διαφορετικές πηγές και διαθέτει τις εγκαταστάσεις για την εξαγωγή του. Ούτε η συμβολή στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια πρέπει να υπερτιμάται. Ακόμη και αν όλο το LNG του «Κρόνος» κατευθυνθεί στην Ευρώπη, οι ποσότητες παραμένουν μικρές σε σχέση με τη συνολική ευρωπαϊκή κατανάλωση, περίπου 1,2%. Η συμβολή στη διαφοροποίηση του εφοδιασμού είναι θετική, αλλά περιορισμένη.

Eπικίνδυνο προηγούμενο

Οι παραχωρήσεις που ενδεχομένως έγιναν στο «Κρόνος» μπορεί να επηρεάσουν τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις για το «Αφροδίτη» και τα άλλα κοιτάσματα. Οι εταιρείες θα επιδιώξουν φυσιολογικά αντίστοιχους όρους. Η Κύπρος πρέπει να αποφύγει να μετατρέψει μια συμφωνία που έγινε αποδεκτή υπό ιδιαίτερες συνθήκες, σε γενικό πρότυπο για τις υπόλοιπες ανακαλύψεις. Παράλληλα, έχοντας διευκολύνει την ανάπτυξη του «Κρόνος», η κυβέρνηση θα πρέπει να επιδιώξει ανταποδοτικά οφέλη από την Eni. Μια σημαντική δυνατότητα είναι η ανάπτυξη του «Καλυψώ» για την τροφοδοσία της εγχώριας αγοράς, ιδιαίτερα ενόψει των σοβαρών προβλημάτων του τερματικού LNG στο Βασιλικό και του υψηλού κόστους ηλεκτροπαραγωγής.

Tο τίμημα

Η ανάπτυξη του «Κρόνος» είναι ιστορική επιτυχία. Αυτό δεν αμφισβητείται. Όμως, οι συμβάσεις κατασκευής δεν δημιουργούν από μόνες τους άμεσα έσοδα για την Κύπρο. Δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μελλοντική παραγωγή, από την οποία θα προκύψουν κρατικά έσοδα -μετά από το 2031- ανάλογα με τους συμφωνημένους όρους. Η κυβέρνηση γνωρίζει αυτούς τους όρους και τις οικονομικές τους επιπτώσεις.

Παρά τη σημασία της απόφασης, δεν υπήρξε ουσιαστική δημόσια ενημέρωση για τις εμπορικές παραχωρήσεις, την κατανομή των κινδύνων ή το αναμενόμενο εύρος των κρατικών εσόδων. Αντίθετα, η συζήτηση περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στις επενδύσεις, στις εξαγωγές και στη γεωπολιτική σημασία. Η Κύπρος εξασφάλισε την ανάπτυξη του πρώτου της κοιτάσματος φυσικού αερίου. Εξασφάλισε όμως και ένα δίκαιο μερίδιο από την οικονομική του αξία; Αυτή η ερώτηση παραμένει χωρίς απάντηση. Διότι η πραγματική επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από το πότε θα αρχίσει η παραγωγή, αλλά από το τι τελικά θα κερδίσει η Κύπρος.

*Ανώτερου συνεργάτη στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου