Τα ΜΕΔ που παραμένουν στις τράπεζες- Τι σημαίνει το ποσοστό 1,5% κόκκινων δανείων στα τραπεζικά χαρτοφυλάκια

Η συζήτηση για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (ΜΕΔ) στην Κύπρο επικεντρώνεται εδώ και χρόνια στα δισεκατομμύρια ευρώ που έχουν μεταφερθεί από τις τράπεζες στις εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων. Ωστόσο, η εικόνα του τραπεζικού συστήματος δεν εξαντλείται στα παλαιά προβληματικά χαρτοφυλάκια. Η οικονομία συνεχίζει να παράγει νέα ΜΕΔ, καθώς νοικοκυριά και επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, επιχειρηματικές αποτυχίες και αδυναμία εξυπηρέτησης των υποχρεώσεών τους.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να εξαλειφθούν πλήρως τα προβληματικά δάνεια, κάτι που δεν είναι ρεαλιστικό σε μια οικονομία της αγοράς, αλλά να διατηρούνται σε διαχειρίσιμα επίπεδα και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα, ώστε να μην εξελίσσονται σε μακροχρόνιες εκκρεμότητες.

Κάτω από το 2%

Τα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου για τις 31 Ιουλίου 2026 δείχνουν ότι το απόθεμα των ΜΕΔ στο τραπεζικό σύστημα έχει περιοριστεί σημαντικά. Το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων υποχώρησε στο 1,5%, από 1,6% τον Ιούνιο. Το ποσοστό κάλυψης των ΜΕΔ από προβλέψεις διαμορφώθηκε στο 64,5%, έναντι 64,9% τον προηγούμενο μήνα.

Σύμφωνα με την αναλυτική κατάσταση της Κεντρικής Τράπεζας, το ακαθάριστο υπόλοιπο των δανείων και χορηγήσεων ανερχόταν στα €52,93 δισ. και τα ΜΕΔ στα περίπου €806,4 εκατ. Η αναλογία αντιστοιχεί περίπου στο 1,52% του συνολικού υπολοίπου, με βάση τη μεθοδολογία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών, η οποία περιλαμβάνει και δάνεια προς κεντρικές τράπεζες και πιστωτικά ιδρύματα.

Η επίδοση αυτή τοποθετεί το κυπριακό τραπεζικό σύστημα σε σχετικά ευνοϊκή θέση με βάση τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών κατέγραψε ποσοστό ΜΕΔ 1,82% για τις τράπεζες της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου τον Δεκέμβριο του 2025. Η σύγκριση είναι ενδεικτική, καθώς αφορά διαφορετικές ημερομηνίες αναφοράς.

Η χαμηλή αναλογία δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι το πρόβλημα έχει εξαφανιστεί. Σημαίνει ότι το υφιστάμενο απόθεμα είναι συγκρατημένο σε σχέση με το συνολικό μέγεθος των χορηγήσεων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο οι τράπεζες μπορούν να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα δάνεια που καθίστανται προβληματικά κάθε χρόνο, χωρίς να δημιουργείται εκ νέου ένας μεγάλος όγκος καθυστερήσεων.

Πιο ευάλωτα τα νοικοκυριά 

Η ανάλυση ανά κατηγορία δανειοληπτών αποκαλύπτει διαφορετικές εστίες πιστωτικού κινδύνου. Τα νοικοκυριά αποτελούν τη μεγαλύτερη επιμέρους κατηγορία ΜΕΔ, ενώ οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες, παρά τη βελτίωση των συνολικών δεικτών.

Τα νοικοκυριά κατέχουν την πρώτη θέση, με περίπου €458,5 εκατ. ΜΕΔ, σε σύνολο ακαθάριστων δανείων €10,97 δισ. Το ποσοστό των προβληματικών δανείων στην κατηγορία ανέρχεται περίπου στο 4,2%. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει τη σημασία της δυνατότητας των νοικοκυριών να εξυπηρετούν στεγαστικές και άλλες δανειακές υποχρεώσεις, ιδιαίτερα όταν μεταβάλλονται τα εισοδήματα, τα επιτόκια ή το κόστος διαβίωσης.

Στις μη χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις, τα ΜΕΔ ανέρχονται σε περίπου €317,2 εκατ., επί συνολικών δανείων €14,11 δισ. Το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται περίπου στο 2,2%. Παρά το χαμηλότερο ποσοστό σε σύγκριση με τα νοικοκυριά, η κατηγορία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η αδυναμία μιας επιχείρησης να εξυπηρετήσει τον δανεισμό της μπορεί να επηρεάσει εργαζομένους, προμηθευτές και άλλες επιχειρήσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν υποκατηγορία των μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων. Τα ΜΕΔ τους ανέρχονται σε περίπου €308,3 εκατ., σε σύνολο δανείων €8,85 δισ., δηλαδή περίπου στο 3,5%. Πρόκειται για σημαντικό ποσοστό, το οποίο υπογραμμίζει ότι οι μικρότερες επιχειρήσεις παραμένουν εκτεθειμένες σε κινδύνους ρευστότητας, μεταβολές στη ζήτηση και αυξήσεις του λειτουργικού κόστους.

Στις λοιπές χρηματοοικονομικές εταιρείες, τα ΜΕΔ ανέρχονται σε περίπου €30,8 εκατ., επί δανείων €2,88 δισ., με αναλογία περίπου 1,1%. Τα δάνεια προς τη γενική κυβέρνηση δεν εμφάνιζαν ΜΕΔ στην αντίστοιχη κατάσταση του Ιουλίου. 

Ποιο είναι το αποδεκτό επίπεδο;

Η διεθνής εποπτική πρακτική δεν ορίζει ένα ενιαίο, ιδανικό ποσοστό ΜΕΔ που πρέπει να επιδιώκουν όλες οι τράπεζες. Ο κίνδυνος διαφέρει ανάλογα με τη σύνθεση των χαρτοφυλακίων, την οικονομική συγκυρία, τις εξασφαλίσεις και την ικανότητα ανάκτησης των οφειλών.

Ενδεικτικό σημείο αναφοράς αποτελεί το όριο του 5% που έχει χρησιμοποιήσει η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών ως έναυσμα για αυξημένες απαιτήσεις διαχείρισης και εποπτικής παρακολούθησης. Η ίδια η Αρχή διευκρινίζει ότι το όριο δεν αποτελεί στόχο ούτε ορίζει το βέλτιστο επίπεδο ΜΕΔ.

Με ποσοστό περίπου 1,5%, οι κυπριακές τράπεζες βρίσκονται σαφώς χαμηλότερα από αυτό το σημείο αναφοράς. Αυτό δεν αποτελεί εγγύηση ότι δεν θα υπάρξουν νέες επισφάλειες, αλλά δείχνει ότι το υφιστάμενο απόθεμα δεν συνιστά, σε συνολικό επίπεδο, την ίδια συστημική απειλή που αποτελούσε στο παρελθόν.

Η αποτυχία είναι μέρος της οικονομίας

Η δημιουργία ΜΕΔ δεν είναι από μόνη της ένδειξη αποτυχίας του τραπεζικού συστήματος. Σε κάθε οικονομία, ορισμένες επιχειρήσεις δεν καταφέρνουν να επιβιώσουν, ενώ ορισμένα νοικοκυριά χάνουν την ικανότητα εξυπηρέτησης των υποχρεώσεών τους. Η επιδίωξη μηδενικών ΜΕΔ θα μπορούσε να οδηγήσει σε υπερβολικά αυστηρή πιστωτική πολιτική, περιορίζοντας τη χρηματοδότηση ακόμη και βιώσιμων επιχειρηματικών σχεδίων.

Το ζητούμενο είναι να ξεχωρίζουν εγκαίρως οι προσωρινές δυσκολίες από τη μόνιμη αδυναμία αποπληρωμής και να εφαρμόζονται λύσεις κατάλληλες για την κάθε περίπτωση. Οι βιώσιμες επιχειρήσεις χρειάζονται αναδιάρθρωση που να τους επιτρέπει να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Όπου δεν υπάρχει προοπτική βιωσιμότητας, απαιτείται ταχεία διευθέτηση των οφειλών, χωρίς να εγκλωβίζονται για χρόνια τόσο ο οφειλέτης όσο και η τράπεζα. Το ίδιο ισχύει για τα νοικοκυριά. Το κλείσιμο ενός δανείου που δεν μπορεί να πληρωθεί, είναι η σοφότερη επιλογή.

Εδώ βρίσκεται και η σημασία ενός αποτελεσματικού πλαισίου αφερεγγυότητας και αναδιάρθρωσης. Όσο ταχύτερα ολοκληρώνεται η διαδικασία, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει ένας επιχειρηματίας που απέτυχε, να επανέλθει στην οικονομική ζωή, να δημιουργήσει νέα δραστηριότητα και να αξιοποιήσει ξανά τις γνώσεις και την εμπειρία του.

Παράλληλα, οι τράπεζες μπορούν να ανακτούν γρηγορότερα μέρος των απαιτήσεών τους, να περιορίζουν το κόστος διαχείρισης και να απελευθερώνουν κεφάλαια για νέες χορηγήσεις. Μια οικονομία που επιτρέπει την ταχεία και οργανωμένη έξοδο από την αποτυχία, είναι και μια οικονομία που μπορεί να χρηματοδοτεί πιο τολμηρά την επόμενη προσπάθεια.