Η τουρκική λίρα σε αχαρτογράφητα νερά

Κατόπιν μίας σειράς αλλεπάλληλων υποτιμήσεων σε νέα ιστορικά χαμηλά, ιδιαίτερα από το Σεπτέμβριο, σημειώνει και σήμερα νέο χαμηλό έναντι του δολαρίου και του ευρώ. Ως αποτέλεσμα η ισοτιμία της ανήλθε την Παρασκευή 18/11 στις 11,32 λίρες ανά δολάριο και η υποτίμησή της από την αρχή του έτους στο 51%.

Έτσι η τουρκική λίρα αποτελεί φέτος πάλι το νόμισμα με τη χειρότερη απόδοση στις αναδυόμενες αγορές. Ενδεικτικά, από τα τέλη του 2012, όταν ανέρχονταν στις 1,8 λίρες ανά δολάριο, η τουρκική λίρα έχει απωλέσει περισσότερο από το 85% της αξίας της.

Πριν μία εβδομάδα διέσπασε το νέο ψυχολογικό όριο των 10 δολαρίων ανά λίρα, εν μέσω ανησυχιών ότι η Κεντρική Τράπεζα θα συνεχίσει να μειώνει τα επιτόκια. Μάλιστα οι μειώσεις αυτές έρχονται σε μία περίοδο που οι λοιπές αναδυόμενες αγορές κάνουν ακριβώς το αντίθετο, προκειμένου να διαφυλάξουν την ελκυστικότητα των νομισμάτων τους από την προοπτική αύξηση των αμερικανικών επιτοκίων.

Όλα αυτά τροφοδοτούν τις πληθωριστικές προσδοκίες, τη στιγμή μάλιστα που ο πληθωρισμός βρίσκεται ήδη κοντά στο 20%, τέσσερις φορές υψηλότερα από τον επίσημο στόχο.

Στην συνεδρίασή της αυτή την περασμένη Παρασκευή, υπό τις παρεμβάσεις του Προέδρου Ερντογάν, η Κεντρική Τράπεζα μείωσε πάλι το επιτόκιο αναφοράς κατά 100 μονάδες βάσης (μ.β.), δηλαδή στο 15%, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις των Reuters/Bloomberg. Αυτή έρχεται να προστεθεί στις πρόσφατες επιθετικές μειώσεις κατά 300 μ.β. το Σεπτέμβριο, που αιφνιδίασαν τις αγορές.

Ταυτόχρονα, η Κεντρική Τράπεζα υπονόησε ότι θα προβεί και σε περαιτέρω μείωση των επιτοκίων στην επόμενη συνεδρίασή της τον Δεκέμβριο, κάτι το οποίο οδήγησε στην κατακρήμνιση της τουρκικής λίρας. Αυτό σημαίνει ότι οι πραγματικές αποδόσεις θα μπορούσαν να καταστούν βαθύτερα αρνητικές στις 600 μ.β. Και ιστορικά, κάθε επίπεδο που είναι τόσο κακώς ευθυγραμμισμένο με τις διεθνείς αγορές αποτελεί κακό οιωνό για μία χώρα.

Επιπλέον, αυτά λαμβάνουν χώρα σε μία περίοδο που οι τουρκικές εταιρείες και η κυβέρνηση πρέπει να αποπληρώσουν ένα εξωτερικό χρέος 13 δισ. δολαρίων τους τελευταίους δύο μήνες του έτους, εκ των οποίων τα 8 δισ. δολάρια λήγουν τον Νοέμβριο.
Ως εκ τούτου, οι πιθανότητες εμπλοκής της τουρκικής οικονομίας σε μία νέα τρίτη συναλλαγματική κρίση, όπως το 2018 και 2020, αναζωπυρώνονται εκ νέου. Ταυτόχρονα, τα περιθώρια ελιγμών της Κεντρικής Τράπεζας μέσω παρεμβάσεων στήριξης στην αγορά συναλλάγματος έχουν εκλείψει.

Πώς επηρεάζει τους Τούρκους πολίτες η κατάσταση που διέρχεται η οικονομία;

Για τους Τούρκους πολίτες, οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται ραγδαία. Ο δημοσιοποιημένος πληθωρισμός ανέρχεται στο 20% τον Σεπτέμβριο, αλλά εκτιμάται στο διπλάσιο επίπεδο από το επίσημα υπολογιζόμενο.
Το ποσοστό φτώχειας, το οποίο είχε μειωθεί σημαντικά όταν ανέλαβε την εξουσία το ΑΚΡ, άρχισε να αυξάνεται ξανά το 2019. «Αυτό μεταφράζεται σε σχεδόν 1,5 εκατομμύριο επιπλέον φτωχούς, συνολικά 8,4 εκατομμύρια σε εθνικό επίπεδο, διαγράφοντας σχεδόν όλα τα κέρδη που επιτεύχθηκαν τα τρία χρόνια πριν από την οικονομική κρίση», σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι σχεδόν τα δύο τρίτα του τουρκικού πληθυσμού δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα. Οι περισσότερο μορφωμένοι και οι νέοι απόφοιτοι πανεπιστημίων δεν μπορούν να βρουν εργασία και μεταναστεύουν μαζικά στο εξωτερικό.

Στην αγορά υπάρχει μεγάλη έλλειψη εισαγωγών φαρμάκων, λόγω του κεντρικού μηχανισμού προσδιορισμού των τιμών τους, που δεν επιτρέπει την ανατιμόλογησή τους ανάλογα με την διακύμανση της λίρας.
Ταυτόχρονα εταιρείες κοντά ή συγγενείς στο κυβερνών κόμμα (π.χ. Rosenaks, Calik και Cengiz Holdings) λαμβάνουν δισεκατομμύρια δολάρια σε φορολογικές αμνηστίες, σύμφωνα με τα πρόσφατα Pandora Papers, ή φοροαποφεύγουν όπως είχε συμβεί και το 2017, μέσω συστάσεων παράκτιων εταιρειών σε φορολογικούς παραδείσους και στη Μάλτα.
Κορυφαίοι επιχειρηματικοί όμιλοι στρέφονται πλέον ανοικτά ενάντια στην οικονομική πολιτική.

Οι κορυφαίοι επιχειρηματικοί όμιλοι, επιμελητήρια και ενώσεις έχουν εγκαταλείψει τη συνήθη τάση τους να αποφεύγουν την πολιτική διαμάχη και ασκούν δημόσια κριτική στην οικονομική διαχείριση της κυβέρνησης.
Η Τουρκική Ένωση Βιομηχανίας και Επιχειρήσεων (Tusiad), σε μια έκθεση 230 σελίδων, ζήτησε πρόσφατα θεμελιώδη μεταρρύθμιση της οικονομικής πολιτικής.

Το ΔΝΤ προβλέπει ότι το ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά 9% το 2021 - ποσοστό που τοποθετεί την Τουρκία μπροστά από την Κίνα και πίσω από την Ινδία. Ωστόσο, η ανάπτυξη αυτή έχει βασιστεί στo μοντέλο φθηνού δανεισμού για την τόνωση της κατανάλωσης και των κατασκευών και έχει προκαλέσει σημαντικές ανισορροπίες, όπως χρόνιο πληθωρισμό, διολίσθηση της λίρας και φτώχεια.

Οι νέες άμεσες ξένες επενδύσεις ανήλθαν πέρυσι μόλις σε 5,8 δισ. δολάρια, σε σύγκριση με το ανώτατο των 19 δισ. δολαρίων το 2007. Επομένως, οι διεθνείς επενδυτές, των οποίων τα χρήματα απαιτούνται για την αναχρηματοδότηση του εξωτερικού χρέους των 450 δισ. δολαρίων της Τουρκίας, έχουν χάσει προ καιρού την εμπιστοσύνη τους στην οικονομία.

Oι νομισματικές πολιτικές της Τουρκίας έχουν καταστεί αναξιόπιστες στα μάτια των αγορών και οι διεθνείς επενδυτές έχουν πλέον κουρασθεί με τις παλινδρομήσεις της Κεντρικής Τράπεζας: «η τουρκική κεντρική τράπεζα αυξάνει τα επιτόκια, ο Ερντογάν εκνευρίζεται, αλλάζει το προσωπικό, μειώνουν τα επιτόκια και μετά όταν γίνονται πολύ άσχημα τα πράγματα αλλάζει ξανά και αυξάνει τα επιτόκια». (J. Mouawad, Carmignac, 2021)

Εκτίμηση για την πορεία της Τουρκικής οικονομίας την προσεχή περίοδο

Όταν ένα κόμμα μονοπωλεί την εξουσία εδώ και 20 χρόνια, νομίζω ότι υπάρχει ένα αδιαμφισβήτητο ιστορικό που προδιαγράφει τι πρόκειται να ακολουθήσει.

Εσωτερική πολιτική, εξωτερική πολιτική, οικονομία, όλα βαίνουν προς το χειρότερο.

Από πλευράς θεμελιώδους και τεχνικής ανάλυσης, η τουρκική λίρα έχει εισέλθει πλέον σε αχαρτογράφητα νερά και θα πρέπει να αναμένουμε περαιτέρω υποτίμηση της.

Οι επικριτές του Ερντογάν υποστηρίζουν ότι ο πρόεδρος έχει ξεμείνει από ενέργεια, ιδέες και χρόνο. “Change is in the air”, επομένως, περισσότερο από ποτέ.

Όμως το ξετύλιγμα της επιρροής του Προέδρου Ερντογάν είναι απίθανο να αποτελέσει μία απλή διαδικασία. Σε μια μετά-Ερντογάν Τουρκία, είτε με διάδοχο το κυβερνών AKP ή κάποιο άλλο κόμμα της αντιπολίτευσης, η μετάβαση στη δημοκρατία δεν θα είναι εύκολη.

Ο Δρ. Παναγιώτης Κοντάκος είναι Επίκουρος Καθηγητής στη Διεθνή Επιχειρηματικότητα, Διευθυντής του ΜΒΑ και μέλος της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου UCLan Cyprus και μέλος της Παράλληλης Βουλής για την Επιχειρηματικότητα στην Κύπρο