«Παρέλαβα κράτος διεθνώς αναγνωρισμένο, δεν θα παραδώσω κοινότητα», είχε δηλώσει στο ιστορικό του διάγγελμα ο Τάσσος Παπαδόπουλος, ζητώντας την καταψήφιση του Σχεδίου Ανάν το 2004. Μια δήλωση που, ανεξαρτήτως αν συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς με την απόφαση του Τάσσου Παπαδόπουλου, εκπορευόταν από τη συνείδηση ότι «εγώ είμαι Πρόεδρος νόμιμου κράτους» και εξέπεμπε την αρχοντιά που συνεπάγεται αυτός ο ρόλος. Και όμως, 22 χρόνια μετά, το Κυπριακό άλυτο και η εδραίωση της διχοτόμησης, πηγαίνουν χέρι-χέρι με την ενίσχυση της νοοτροπίας του εκπροσώπου της ελληνοκυπριακής κοινότητας και όχι αυτής του ΠτΔ. Το είδαμε άλλωστε και τώρα με τον αφθώδη πυρετό που απειλεί να καταστρέψει την κτηνοτροφία στην Κύπρο.
Ο εκάστοτε Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι και ο εκπρόσωπος της ελληνοκυπριακής κοινότητας στο τραπέζι των διακοινοτικών συνομιλιών για επίλυση του Κυπριακού. Όλο και περισσότερο συνειδητοποιώ ότι αυτή η ιδιότητα –στην οποία μας «υποχρέωσε» η Τουρκία με την εισβολή και την κατοχή, αλλά και η απαίτηση του Ραούφ Ντενκτάς να προσέρχεται στις συνομιλίες ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας χωρίς τις επίσημες σημαίες του κράτους μας–, όλο και περισσότερο παρεισφρέει στην ιδιότητα του Προέδρου της Δημοκρατίας. Όλο και περισσότερο ο εκπρόσωπος της ελληνοκυπριακής κοινότητας στις διαπραγματεύσεις εξελίσσεται σε εκπρόσωπο της κοινότητας γενικά κι όχι του κράτους, και όλο περισσότερο συμπεριφέρεται ως ελληνοκύπριος κοινοτάρχης, παρά ως Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η υπουργός Γεωργίας, Μαρία Παναγιώτου, στην περίπτωση του αφθώδη πυρετού, λειτούργησε περισσότερο ως μέλος του κοινοτικού συμβουλίου της ελληνοκυπριακής πλευράς και όχι ως υπουργός της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η διαφορά ανάμεσα στα δύο, έγκειται στη συναίσθηση της ευθύνης. Η υπουργός της Δημοκρατίας ενδιαφέρεται για το σύνολο της ευημερίας της κτηνοτροφίας στο νησί, ακόμα και εκεί που δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο, και λαμβάνει προληπτικές πρωτοβουλίες. Ξέρει πως αν βοηθήσει ή προλάβει καταστάσεις στα κατεχόμενα, αποτρέπει προβλήματα και στις ελεύθερες περιοχές. Η υπεύθυνη για θέματα κτηνοτροφίας στην ελληνοκυπριακή κοινότητα μπορεί ακόμη και να εύχεται να ψοφήσουν και όλα τα ζώα στα κατεχόμενα και να είναι σίγουρη πως η ευθύνη της ξεκινά από το οδόφραγμα και μετά. Και δεν είναι μόνο στα θέματα της κτηνοτροφίας που παρατηρούμε να εμπεδώνεται αυτή η νοοτροπία.
Το είδαμε και με το μη άνοιγμα των οδοφραγμάτων. Ο ελληνοκύπριος διαπραγματευτής έχει κάθε δικαίωμα να επιδιώκει το άνοιγμα οδοφραγμάτων που είναι εξίσου ωφέλιμα και για τη δική του κοινότητα. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας όμως, στέκεται σε αυτό που είχε πει ο Τάσσος Παπαδόπουλος όταν άνοιξε το πρώτο οδόφραγμα ο Ραούφ Ντενκτάς: Ότι εμείς ποτέ δεν κλείσαμε οδοφράγματα και πως, ακόμη κι αν ανοίξει ολόκληρη η πράσινη γραμμή, είμαστε έτοιμοι. Με άλλα λόγια, το άνοιγμα των οδοφραγμάτων δεν είναι απλώς ένα μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, αλλά αποκατάσταση της διακίνησης των πολιτών. Για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, η εξασφάλιση επάρκειας σε νερό και ρεύμα δεν περιορίζεται στην ελληνοκυπριακή κοινότητα, αλλά αφορά ολόκληρο το νησί, είτε ασκεί είτε δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο. Ο ελληνοκύπριος διαπραγματευτής, από την άλλη, νομιμοποιείται να θέτει ακόμη και αυτές τις βασικές ανάγκες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, με κύρια έγνοια να μην αποκτήσει πλεονέκτημα το παράνομο μόρφωμα. Μπορεί ο εκπρόσωπος της κοινότητας να βλέπει ακόμη και τη διαχείριση μιας καταστροφής, όπως σεισμό ή πυρκαγιά, με τον φακό του μέτρου οικοδόμησης εμπιστοσύνης και όχι ως μια φυσική καταστροφή που απειλεί πολίτες, ανεξαρτήτως αν είναι Ελληνοκύπριοι ή Τουρκοκύπριοι, για τους οποίους είναι υπεύθυνος, είτε ασκεί είτε δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο.
Το ποια από τις δύο ιδιότητες θα επικρατήσει, δεν έχει σημασία μόνο για τις λύσεις που θα δοθούν στα προβλήματα της καθημερινότητας, όπως τώρα με τον αφθώδη πυρετό, αλλά και για το πώς θα εξελιχθεί η ίδια η χώρα. Αν τελικά επικρατήσει η νοοτροπία «είμαι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας», υπάρχει ελπίδα για κάποιου είδους επανένωση. Αντίθετα, αν εμπεδωθεί ολοκληρωτικά η νοοτροπία του διαπραγματευτή της κοινότητας, τότε η μετεξέλιξη ανοίγει μια σειρά από σενάρια, που ξεκινούν από τη συνεργασία των κοινοτήτων ως ξεχωριστών οντοτήτων, έως το να γίνουν οι εκπρόσωποι της κοινότητας νομάρχες (ή κυβερνήτες) σε άλλα κράτη. Οφείλουμε τουλάχιστον να γνωρίζουμε τι επιλέγουμε και καλό είναι να πούμε τι θέλουμε, ειδικά τώρα που οι κοσμογονικές αλλαγές σε παγκόσμιο επίπεδο αναπόφευκτα θα φέρουν εξελίξεις και μετεξελίξεις.
