Όσο περνούν τα χρόνια, η προσπάθεια μου να καταλήξω σε ένα συμπέρασμα για την ανθρώπινη συμπεριφορά, συχνά οδηγεί σε μια απογοητευτική διαπίστωση: τελικά, σε μεγάλο βαθμό, όλα καταλήγουν στο DNA. Η συμπεριφορά μας φαίνεται να είναι σε σημαντικό βαθμό προκαθορισμένη ήδη από τη σύλληψη. Τα υπόλοιπα – η μόρφωση, η οικογένεια, η κοινωνία και οι θεσμοί – μπορούν να μας επηρεάσουν και να μας διαμορφώσουν, αλλά όχι στον βαθμό που θα ελπίζαμε.
Υπάρχουν βέβαια περιπτώσεις, όπου οι μικρές αλλαγές κάνουν τεράστια διαφορά, ανάλογα με τις συνθήκες και τις συγκυρίες. Ωστόσο, η γενική εικόνα παραμένει συχνά απογοητευτική.
Αφορμή για αυτές τις σκέψεις στάθηκε μια πρόσφατη συζήτηση στην οποία συμμετείχα, σχετικά με την προώθηση προσωπικών συμφερόντων που, σε επίπεδο ομάδας, κατέληγαν σχεδόν να ταυτίζονται με το δημόσιο συμφέρον. Είναι κατανοητό και απολύτως σεβαστό, ότι κάθε συμμετέχων θα προσπαθήσει να προωθήσει τα δικά του συμφέροντα. Σε κάποιο σημείο όμως, η διαδικασία απαιτεί κατάληξη και αυτή προϋποθέτει συμβιβασμό.
Θεωρητικά, η διαδικασία είναι απλή: καταγράφονται οι στόχοι, οι βασικές αρχές και ο μηχανισμός λήψης αποφάσεων. Προστίθενται δεδομένα και επιχειρήματα, και προκύπτει ένα αποτέλεσμα, όσο το δυνατόν πιο δίκαιο και τεκμηριωμένο. Ένα αποτέλεσμα, που μπορεί να σταθεί τόσο σε πολιτικό επίπεδο, όσο και απέναντι στην κοινή γνώμη.
Εκεί ακριβώς αναδεικνύεται ο ρόλος του DNA, δηλαδή των βαθύτερων χαρακτηριστικών του ανθρώπου. Εδώ, τελειώνει η θεωρία και αρχίζει η πραγματικότητα.
Μια μικρή μερίδα της ομάδας ακολουθεί τη λογική της λογικής. Οι περισσότεροι συμφωνούν θεωρητικά. Όταν όμως έρθει η ώρα της απόφασης, το οικοδόμημα καταρρέει. Εμφανίζονται αντιφατικά επιχειρήματα όπως: «Ναι, αυτό είναι λογικό και δίκαιο, αλλά ας το κρατήσουμε απλό». Συμπτωματικά, το «λογικό και δίκαιο» εξυπηρετεί κάποιον άλλον, ενώ το «απλό» εξυπηρετεί εκείνον που το προτείνει.
Και ακόμη πιο χαρακτηριστικά, ο ίδιος άνθρωπος που επικαλείται την «απλότητα» είχε λίγα λεπτά πριν υποστηρίξει μια πιο σύνθετη και λιγότερο λογική πρόταση, απλώς επειδή τότε τον εξυπηρετούσε.
Μετά από δεκαετίες επαγγελματικών επαφών και συνεργασιών με εκατοντάδες στελέχη, πολιτικούς και επιχειρηματίες, έχω καταλήξει σε ένα συμπέρασμα: το βασικό χαρακτηριστικό για να επιβάλει κάποιος τη θέση του δεν είναι τα επιχειρήματα, αλλά το θράσος.
Η επιμονή, ο υψηλός τόνος φωνής, ο εκνευρισμός και η συναισθηματική φόρτιση συχνά παραμερίζουν τη λογική και τις αρχές. Όχι απόλυτα, αλλά σε σημαντικό βαθμό. Σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, όταν το θράσος συνοδεύεται με ισχύ.
Σκεφτείτε να επιλέγετε μαθήματα στο MBA σας. Τι περιέχει ο κατάλογος των μαθημάτων; Μόνο θετικά. Ηγετικές ικανότητες, στρατηγική σκέψη, αποφασιστικότητα, συναισθηματική νοημοσύνη, επικοινωνία, αποφασιστικότητα, και ένα σωρό άλλα «θετικά» χαρακτηριστικά. Το θράσος, πουθενά.
Δεν γνωρίζω αν αυτό μπορεί να διδαχθεί στα πανεπιστήμια. Και ακόμη κι αν μπορούσε, αμφιβάλλω κατά πόσο το «DNA» του καθενός θα του επέτρεπε να μάθει και να εφαρμόσει αποτελεσματικά τη θρασύτητα. Θα ήταν ενδιαφέρον όμως να προσπαθήσει κάποιος καθηγητής να προσφέρει MBA, Impudence in Business.
