Η κυβέρνηση ετοιμάζεται να βάλει «φρένο» στην πλειονότητα των προτάσεων νόμου που ψήφισε η Βουλή για τις εκποιήσεις, επικαλούμενη σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, ενώ την ίδια ώρα διασώζει και θέτει σε ισχύ τα δύο κυβερνητικά νομοσχέδια που αναβαθμίζουν τον ρόλο της Χρηματοοικονομικής Επιτρόπου και του πλαισίου αφερεγγυότητας.
Στο Προεδρικό έχει συγκεντρωθεί ένας «όγκος» 12 νομοθετικών ρυθμίσεων για εκποιήσεις, πλαίσιο αφερεγγυότητας και εγγυητές, τις οποίες ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης καλείται να διαχειριστεί μέχρι τις 21 Απριλίου, λίγα 24ωρα πριν από την αυτοδιάλυση της Βουλής ενόψει των βουλευτικών εκλογών της 24ης Μαΐου. Στο τραπέζι βρίσκονται και οι τρεις θεσμικές επιλογές που του δίνει το Σύνταγμα: υπογραφή των νόμων, αναπομπή τους στη Βουλή ή απευθείας αναφορά στο Ανώτατο Δικαστήριο για έλεγχο συνταγματικότητας, με το πιθανότερο σενάριο να είναι ένας συνδυασμός κινήσεων ανάλογα με το περιεχόμενο κάθε ρύθμισης.
Η υφυπουργός παρά τω Προέδρω, Ειρήνη Πικκή, ερωτηθείς σχετικά στην εκπομπή «Δεύτερη Ματιά» του Πολίτη 107.6 & 97.6, εξήγησε ότι μετά την ψήφιση σειράς προτάσεων νόμου, έχει ξεκινήσει ήδη η επεξεργασία τους από το Υπουργείο Οικονομικών σε συνεργασία με τη Νομική Υπηρεσία, ενώ ρόλο στη διαδικασία διαδραματίζει και η Κεντρική Τράπεζα. Στόχος είναι να ξεκαθαρίσει ποια από τα μέτρα που εγκρίθηκαν συνάδουν με το Σύνταγμα και ποια ενδέχεται να εγείρουν ζητήματα αντισυνταγματικότητας.
Η ίδια υπενθύμισε ότι κατά τη διάρκεια των συζητήσεων που προηγήθηκαν το τελευταίο διάστημα, τόσο η Νομική Υπηρεσία όσο και το Υπουργείο Οικονομικών είχαν τοποθετηθεί με σαφήνεια για συγκεκριμένες πρόνοιες που θεωρούνται προβληματικές. Με βάση αυτά τα δεδομένα, η κυβέρνηση καλείται τώρα να λάβει τις τελικές της αποφάσεις.
Τα προβλήματα
Όπως προκύπτει από τον πρώτο νομικό και τεχνοκρατικό έλεγχο, οι περισσότερες από τις προτάσεις νόμου που ψήφισε η Βουλή δεν αναμένεται να φέρουν την υπογραφή του Προέδρου, καθώς κρίνονται είτε αντισυνταγματικές είτε πρακτικά ανεφάρμοστες. Οι βασικές επιφυλάξεις εστιάζουν σε διατάξεις που παγώνουν συνολικά τις εκποιήσεις μέχρι το τέλος του έτους, επιβάλλουν αυστηρά χρονικά όρια στην εκδίκαση υποθέσεων από τα Επαρχιακά Δικαστήρια ή προβλέπουν αναδρομικές παρεμβάσεις σε υφιστάμενες δανειακές συμβάσεις, αλλοιώνοντας την αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων.
Ειδικότερα, κατά τη συζήτηση των προτάσεων νόμων στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Οικονομικών τεχνοκράτες του Υπουργείου Οικονομικών εντόπισαν ρυθμίσεις που αλληλοσυγκρούονται μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα κανονιστικό χάος που καθιστά την εφαρμογή των ρυθμίσεων πρακτικά αδύνατη.
Επιπρόσθετα, εντοπίζονται ζητήματα αντισυνταγματικότητας σε πρόνοιες που περιορίζουν έμμεσα το δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη, αλλά και στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών, όπως η υποχρέωση των δικαστηρίων να ολοκληρώνουν εντός 12 μηνών υποθέσεις που σχετίζονται με εκποιήσεις, με δυνατότητα παράτασης του «παγώματος» για έναν ακόμη χρόνο. Στο μικροσκόπιο μπαίνουν επίσης ρυθμίσεις που απαγορεύουν την επιβολή επιπλέον τόκων όταν το χρέος διπλασιάζεται σε σχέση με το αρχικό, οι οποίες κρίνονται προβληματικές λόγω αναδρομικής εφαρμογής σε υφιστάμενες συμβάσεις και πιθανής σύγκρουσης με το ενωσιακό δίκαιο.
Ενδεικτική της νομοθετικής πολυπλοκότητας που έχει προκύψει είναι η προειδοποίηση του Υπουργείου Οικονομικών ότι ορισμένες από τις προτάσεις νόμου θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους και να στείλουν αρνητικά μηνύματα στις αγορές.
Στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Οικονομικών παρέλασαν σχεδόν όλοι οι εμπλεκόμενοι θεσμοί, μεταξύ των οποίων τα Υπουργεία Οικονομικών και Εσωτερικών, το Τμήμα Αφερεγγυότητας, η Νομική Υπηρεσία, η Κεντρική Τράπεζα, ο Σύνδεσμος Τραπεζών, επαγγελματικοί φορείς, οργανώσεις δανειοληπτών και καταναλωτών, αλλά και η Χρηματοοικονομικός Επίτροπος. Το κοινό σημείο στις τοποθετήσεις των αρμοδίων αρχών ήταν η ανησυχία ότι η συρραφή ετερόκλητων προτάσεων για τις εκποιήσεις απειλεί να αποδυναμώσει τη διαδικασία ανάκτησης οφειλών από το τραπεζικό σύστημα και να υπονομεύσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, χωρίς να προσφέρει ουσιαστικές λύσεις για τους πραγματικά ευάλωτους δανειολήπτες.
Τι θα εφαρμοστεί
Μέσα σε αυτό το ναρκοπέδιο προτάσεων νόμου, δύο νομοθετήματα της κυβέρνησης ξεχωρίζουν ως οι μόνοι σίγουροι «επιζώντες» του θεσμικού μπρα-ντε-φερ ανάμεσα στο Προεδρικό και τη Βουλή. Πρόκειται για τα νομοσχέδια που τροποποιούν τον νόμο για τον Ενιαίο Φορέα Εξώδικης Επίλυσης Διαφορών Χρηματοοικονομικής Φύσεως και τον περί Μεταβιβάσεως και Υποθηκεύσεως Ακινήτων Νόμο, με στόχο την αναβάθμιση του μηχανισμού επιβεβαίωσης χρέους και την ενίσχυση του ρόλου της Χρηματοοικονομικής Επιτρόπου.
Οι ρυθμίσεις αυτές δίνουν στον δανειολήπτη τη δυνατότητα, αν δεν επιτευχθεί συμφωνία για αναδιάρθρωση ή αποπληρωμή του χρέους του μέσω της Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου, να απευθυνθεί σε σύμβουλο αφερεγγυότητας για κατάρτιση προσωπικού σχεδίου αποπληρωμής, το οποίο θα λειτουργεί ως ύστατη γραμμή προστασίας της κύριας κατοικίας του. Παράλληλα, εισάγεται δεσμευτικότητα στις αποφάσεις της επιτρόπου για παράπονα καταναλωτών μέχρι 20.000 ευρώ, με στόχο την ενίσχυση της θέσης των καταναλωτών και την αποσυμφόρηση των δικαστηρίων.
Κομβικής σημασίας είναι και η πρόνοια που επιτρέπει στους δανειολήπτες να προσφεύγουν νωρίτερα στη Χρηματοοικονομικό Επίτροπο για επιβεβαίωση του ενυπόθηκου χρέους τους, από τη λήψη της επιστολής τύπου «Ι» και όχι μόνο της «ΙΑ», κάτι που πρακτικά μεταφράζεται σε περισσότερο χρόνο για αναζήτηση βιώσιμης λύσης πριν ενεργοποιηθεί η διαδικασία εκποίησης. Με τον τρόπο αυτό η κυβέρνηση επιδιώκει να αποσυνδέσει την προστασία των ευάλωτων δανειοληπτών από οριζόντιες αναστολές των εκποιήσεων, χτίζοντας ένα πιο στοχευμένο δίχτυ ασφαλείας εντός του υφιστάμενου πλαισίου.
Πισωγύρισμα στη μάχη των ΜΕΔ;
Πέρα από τα αυστηρά νομικά ζητήματα, τραπεζικοί και τεχνοκρατικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η τελευταία ευρεία νομοθετική παρέμβαση της Βουλής για τις εκποιήσεις συνιστά ουσιαστικά ένα πισωγύρισμα στη δεκαετή προσπάθεια μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Οι οριζόντιες αναστολές, οι επεμβάσεις στην τιμολόγηση του ρίσκου και οι αναδρομικές παρεμβάσεις σε συμβάσεις στέλνουν, όπως τονίζουν, σήμα ανασφάλειας δικαίου και γραφειοκρατικού βάλτου, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για νέες επενδύσεις και να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης της οικονομίας.
Η εμπειρία προηγούμενων κύκλων «παγωμάτων» των εκποιήσεων δείχνει ότι, αντί να λύνονται, τα προβλήματα συχνά μετατίθενται στο μέλλον, με τους στρατηγικούς κακοπληρωτές να αξιοποιούν τα κενά και τους πραγματικά ευάλωτους να μένουν εκτεθειμένοι όταν τα προσωρινά μέτρα λήγουν. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή του Προεδρικού να «σώσει» τα δύο νομοσχέδια για τη Χρηματοοικονομικό Επίτροπο και το πλαίσιο αφερεγγυότητας, ενώ μπλοκάρει τις πιο ακραίες κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις, επιχειρεί να στείλει το μήνυμα ότι η προστασία των ευάλωτων μπορεί και πρέπει να γίνεται μέσα από στοχευμένα, θεσμικά εργαλεία και όχι με οριζόντιες ρυθμίσεις που υπονομεύουν τη σταθερότητα.
