Υπάρχει και συμβολισμός και ουσία. Μετά την εκλογή της Αννίτας Δημητρίου με τις ψήφους της Άμεσης Δημοκρατίας και του ΔΗΚΟ, αρχίζει να ξεδιπλώνεται το κουβάρι που οδηγεί στις προεδρικές εκλογές του 2028. Η μάχη για την προεδρία της Βουλής δεν αφορούσε μόνο το δεύτερο τη τάξει πολιτειακό αξίωμα. Ήταν η πρώτη μεγάλη πολιτική αναμέτρηση της επόμενης προεδρικής περιόδου και ένα τεστ ισχύος για όσους φιλοδοξούν να ηγηθούν του κεντροδεξιού χώρου. Την ίδια στιγμή, το ΑΚΕΛ αναδεικνύεται στον πόλο πέριξ του οποίου η κεντροαριστερά θα δώσει τη μάχη των προεδρικών του 2028.
Ο φυσικός ηγέτης
Ο ΔΗΣΥ, μετά το 27,2% που κατέγραψε στις βουλευτικές εκλογές, κατάφερε να διατηρήσει και την προεδρία της Βουλής. Ως εκ τούτου, μπορεί πλέον να ισχυριστεί ότι διαθέτει την πολιτική νομιμοποίηση να καθορίσει, ή τουλάχιστον να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο, στην επιλογή του υποψηφίου που θα διεκδικήσει την προεδρία της Δημοκρατίας το 2028. Με απλά λόγια, ανακτά τον ρόλο του φυσικού ηγέτη μιας ευρύτερης κεντροδεξιάς παράταξης.
Μέχρι πρότινος, το προβάδισμα για αυτή την ηγεσία φαινόταν να το έχει ο Νίκος Χριστοδουλίδης. Ως εν ενεργεία Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ήταν ο φυσικός πόλος γύρω από τον οποίο θα μπορούσε να συγκροτηθεί μια νέα πλειοψηφική συμμαχία. Γι' αυτό και έδωσε μάχη μέχρι τέλους για τους συμβολισμούς που θα εξέπεμπε η εκλογή του νέου προέδρου της Βουλής.
Προτεραιότητες
Πρώτη προτεραιότητα του κ. Χριστοδουλίδη ήταν να αποτρέψει την εκλογή του Νικόλα Παπαδόπουλου με τις ψήφους του ΑΚΕΛ. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα δημιουργούσε στα μάτια της κοινής γνώμης την εικόνα ενός Προέδρου χωρίς ουσιαστικά κοινοβουλευτικά ερείσματα και χωρίς κόμμα στη Βουλή να τον στηρίζει πολιτικά.
Δεύτερη έγνοια του ήταν να εκλεγεί ο Νικόλας Παπαδόπουλος με τη στήριξη του ΕΛΑΜ και της Άμεσης Δημοκρατίας. Σε μια τέτοια περίπτωση θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι, παρά τις απώλειες της ΕΔΕΚ και της ΔΗΠΑ, εξακολουθεί να διαθέτει την ικανότητα να συγκροτεί πολιτικές πλειοψηφίες και να ηγείται του χώρου που τον εξέλεξε το 2023.
Τελικά δεν πέτυχε ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Με την εκλογή της Αννίτας Δημητρίου έχασε τόσο τη μάχη των εντυπώσεων όσο και τη μάχη των συμβολισμών.
Είχε χαθεί
Για να είμαστε ακριβείς, το συγκεκριμένο στοίχημα είχε χαθεί πολύ νωρίτερα και μάλιστα με δική του ευθύνη. Τα τελευταία τρία χρόνια ο Νίκος Χριστοδουλίδης έδινε συχνά την εντύπωση ότι θεωρούσε δεδομένη μια μελλοντική επαναπροσέγγιση με τον ΔΗΣΥ, αντιμετωπίζοντας τα κόμματα που τον στήριξαν το 2023 – το ΔΗΚΟ, την ΕΔΕΚ και τη ΔΗΠΑ – περισσότερο ως προσωρινούς συμμάχους παρά ως στρατηγικούς εταίρους.
Δεν έλειψαν, μάλιστα, στιγμές κατά τις οποίες δηλώσεις και χειρισμοί του ερμηνεύθηκαν από στελέχη αυτών των κομμάτων ως πολιτική απαξίωση ή ακόμη και ταπείνωση. Ο Νικόλας Παπαδόπουλος ουκ ολίγες φορές εξέφρασε δημόσια την απαρέσκειά του για αποφάσεις του Προέδρου Χριστοδουλίδη, αλλά και για προσβλητικές συμπεριφορές προς το κόμμα του. Παρόμοια παράπονα εκφράστηκαν κυρίως και από την ΕΔΕΚ, η οποία απείλησε σε κάποιες περιπτώσεις με αποχώρηση από τη συγκυβέρνηση.
Μετά τις βουλευτικές ούτως ή άλλως τα δεδομένα είναι στο τραπέζι. Η κατάρρευση της ΕΔΕΚ και της ΔΗΠΑ στις βουλευτικές εκλογές και η πτώση του ΔΗΚΟ στην τέταρτη θέση, αφαίρεσε από τον Πρόεδρο σημαντικά πολιτικά στηρίγματα, η δε εκλογή της Αννίτας Δημητρίου ήρθε να υπενθυμίσει σε όσους πόνταραν ότι ο ΔΗΣΥ θα περιθωριοποιηθεί μετά τις εκλογές, ότι όχι μόνο παραμένει ο μεγαλύτερος παίκτης στον κεντροδεξιό χώρο, αλλά επαναδιεκδικεί πλέον ανοιχτά την πολιτική του ηγεμονία. Υπό τις συνθήκες αυτές φαίνεται ότι κάποια στελέχη του ΔΗΣΥ, τα οποία έδωσαν τη μάχη της σύμπλευσης με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη και εμφανίζονταν μάλιστα και ως τα νέα πρόσωπα στο Υπουργικό του Συμβούλιο αυτό το καλοκαίρι, δεν θα έχουν εύκολη ζωή τους επόμενους μήνες. Υπενθυμίζουμε ότι ακόμα και μέχρι την προηγούμενη βδομάδα ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Νίκος Αναστασιάδης, που κατά κόρον επιχείρησε στο παρελθόν να προσδέσει τον ΔΗΣΥ στο άρμα του Προεδρικού, αποκαλούσε τον Νίκο Χριστοδουλίδη ως «σπλάχνο από τα σπλάχνα του ΔΗΣΥ» και καλούσε την ηγεσία του κόμματος να ξεπεράσει αγκυλώσεις και εμμονές, υπονοώντας ότι πρέπει να συμπορευτεί μαζί του στις εκλογές του 2028. Η δήλωση αυτή του τέως Προέδρου με ένα ποσοστό 22-23% από πλευράς ΔΗΣΥ θα ήταν ίσως ρεαλιστική. Με 27% είναι μάλλον ανεδαφική.
Μπορεί ο Χριστοδουλίδης;
Το ερώτημα που γεννάται είναι αναπόφευκτο: Μπορεί ο Νίκος Χριστοδουλίδης να επανέλθει ως ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης μιας παράταξης που σήμερα δείχνει να ανασυντάσσεται γύρω από τον ΔΗΣΥ, ή κινδυνεύει να μετατραπεί από πρωταγωνιστή των εξελίξεων σε θεατή, που θα περιμένει απλώς την ολοκλήρωση της θητείας του; Η ΔΗΠΑ και η ΕΔΕΚ, που τον στήριξαν το 2023, συρρικνώθηκαν και έμειναν εκτός Βουλής. Το ΔΗΚΟ, παρότι άντεξε, υποχώρησε στην τέταρτη θέση, πίσω από το ΕΛΑΜ, αλλά και ο ΔΗΣΥ με τη νίκη στις βουλευτικές και την προοπτική της νίκης το 2028, συσπειρώνεται. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης υπό τις συνθήκες που διαμορφώνονται θα χρειαστεί ένα θαύμα να περάσει στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, ή μια τεράστια υπέρβαση στο Κυπριακό, η οποία θα θέσει τις εκλογές σε δεύτερη μοίρα.
Η τελική απάντηση ίσως δοθεί σε μερικές εβδομάδες αν προκύψει νέα πρωτοβουλία στο Κυπριακό, ή ίσως περιμένει έως το 2028. Ίσως να έχει ήδη αρχίσει να δίνεται από το αποτέλεσμα της προχθεσινής ψηφοφορίας. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, ο Φειδίας Παναγιώτου, χωρίς να διαθέτει ιδιαίτερη διπλωματικότητα ούτε πολυπλοκότητα ανάλυσης, το ξεκαθάρισε για κάθε απλό ψηφοφόρο. Η Άμεση Δημοκρατία δεν συμπορεύτηκε με το ΑΚΕΛ, αν και συμφωνεί περισσότερο μαζί του, γιατί δεν μπορούσε να εκλέξει πρόεδρο της Βουλής. Δεν ακολούθησε το ΔΗΚΟ γιατί προφανέστατα δεν ήθελε να μπλέξει με μια συμμαχία ΔΗΚΟ-ΕΛΑΜ, η οποία δεν φαίνεται να έχει καλή πρόβλεψη για το μέλλον. Πήγε με τον ΔΗΣΥ, γιατί ήθελε να είναι με το κόμμα, όπως είπε, που ο κόσμος ο ίδιος το επέλεξε να είναι πρώτο και κατ' επέκταση φαίνεται να έχει τη μεγαλύτερη προοπτική.
Ο δεύτερος πόλος
Αν ο ΔΗΣΥ φαίνεται πλέον να ηγείται μιας μεγάλης κεντροδεξιάς συμμαχίας, μέσα από την ίδια ψηφοφορία αναδείχθηκε και ένας δεύτερος αξιόπιστος πόλος διεκδίκησης της εξουσίας ενόψει του 2028. Το ΑΚΕΛ δεν προχώρησε σε μια τακτική ή συγκυριακή επιλογή, απεναντίας, δεν αποδέκτηκε την υποψηφιότητα του Νικόλα Παπαδόπουλου. Με αυτή την κίνηση έστειλε ένα σαφές πολιτικό μήνυμα ότι δεν προτίθεται να νομιμοποιήσει έναν υποψήφιο προερχόμενο από κόμμα το οποίο εξακολουθεί να συμμετέχει στο κυβερνητικό στρατόπεδο του Νίκου Χριστοδουλίδη. Αν ο Νικόλας Παπαδόπουλος αποδεχόταν να παραιτηθεί από τη συγκυβέρνηση, ίσως σήμερα οι ισορροπίες να ήταν εντελώς διαφορετικές. Αρνήθηκε να το κάνει, οπότε υπό αυτές τις συνθήκες, απέφυγε να κάνει μια κίνηση η οποία θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως πολιτική αντίφαση, παραμένοντας κατά τρόπο αξιόπιστο ως ένα κόμμα που επιδιώκει να εμφανίζεται ως ο βασικός εκφραστής της αντιπολίτευσης.
Εν ολίγοις, το ΑΚΕΛ κινήθηκε με καθαρά αντιπολιτευτική λογική επιλέγοντας να συνταχθεί με το ΑΛΜΑ, ενώ επιχείρησε να συζητήσει με την Άμεση Δημοκρατία σε μια προσπάθεια να διαμορφώσει, έστω σε αυτή τη φάση, έναν εναλλακτικό κεντροαριστερό κοινοβουλευτικό πόλο απέναντι, τόσο στην κυβέρνηση, όσο και στον ΔΗΣΥ. Η σύμπλευση αυτή δεν αποτελεί απαραίτητα στρατηγική συμμαχία, ωστόσο συνιστά μια πρώτη ένδειξη ότι τα δύο κόμματα ενδέχεται να αναζητήσουν κοινό βηματισμό σε σειρά κοινοβουλευτικών ζητημάτων κατά τη νέα πενταετία.
Μάχη των μεγάλων
Πολύ περισσότερο, η συγκεκριμένη ψηφοφορία έδειξε ότι το ΑΚΕΛ δεν σκέφτεται μόνο τη διαχείριση των κοινοβουλευτικών συσχετισμών, αλλά και την επόμενη προεδρική αναμέτρηση. Αν ο ΔΗΣΥ φιλοδοξεί να ηγηθεί μιας κεντροδεξιάς συμμαχίας και να διεκδικήσει εκ νέου την εξουσία, το ΑΚΕΛ επιχειρεί να διαμορφώσει τον αντίπαλο πόλο, διευρύνοντας την επιρροή του πέραν των παραδοσιακών του ορίων και αναζητώντας συνεργασίες με δυνάμεις που εκφράζουν τη δυσαρέσκεια προς το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα.
Με άλλα λόγια, η ψηφοφορία για την προεδρία της Βουλής δεν ανέδειξε μόνο τον πρώτο πόλο εξουσίας γύρω από τον ΔΗΣΥ. Ανέδειξε και τον δεύτερο, γύρω από το ΑΚΕΛ, το οποίο φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι ο δρόμος προς το 2028 περνά μέσα από τη συγκρότηση μιας ευρύτερης αντιπολιτευτικής συμμαχίας, με δυνάμεις που μέχρι χθες βρίσκονταν εκτός της παραδοσιακής του ακτίνας επιρροής. Ας μην ξεχνάμε, επίσης, ότι τόσο για το ΑΚΕΛ όσο και για το ΔΗΣΥ, υπάρχει εκτός εκπροσώπησης στη Βουλή ένας μεγάλος αριθμός ψηφοφόρων των μικρών κομμάτων που φτάνει και ακουμπά το 17%.
