Την εικόνα που κατέγραφαν τα αρμόδια στελέχη της ελληνικής Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΚΥΠ) τις κρίσιμες ώρες πριν από την εκδήλωση του πραξικοπήματος κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου αποτυπώνει το αποχαρακτηρισμένο «Ημερήσιον Δελτίον Πληροφοριών επί Κύπρου – Τουρκίας», με ημερομηνία 15 Ιουλίου 1974. Το έγγραφο φέρει σφραγίδα αποχαρακτηρισμού με ημερομηνία 6 Νοεμβρίου 2024 και καλύπτει την περίοδο «από 130800 μέχρι 150800/7/1974».
Τον Νοέμβριο του 2024, η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών έδωσε στη δημοσιότητα 58 δελτία που συνέταξαν τα αρμόδια στελέχη της τότε ΚΥΠ για τους δύο μήνες του πραξικοπήματος κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και της τουρκικής εισβολής, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από την τραγωδία της Κύπρου. Το συγκεκριμένο δελτίο καταγράφει πολιτικές εξελίξεις στην Κύπρο, σχόλια των συντακτών του επί των κινήσεων Μακαρίου, αλλά και στρατιωτικές και αεροπορικές κινήσεις που αποδίδονται στην Τουρκία.
Στην ενότητα για την πολιτική κατάσταση στην Κύπρο, το δελτίο ξεκινά από τη συνέντευξη που παραχώρησε στις 13 Ιουλίου 1974 ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος στο «Ανεξάρτητον Πρακτορείο Νέα του Λονδίνου». Σύμφωνα με το δελτίο, ο Μακάριος ανέφερε ότι «την 20/7/74 η αριθμητική δύναμις της Εθνικής Φρουράς θα μειωθή και θα καταστή αύτη όργανον της Κυπριακής Κυβερνήσεως».
Στο ίδιο σημείο καταγράφεται ότι ο Μακάριος «ανυπομονεί να πληροφορηθή κατά πόσον η Ελληνική Κυβέρνησις θα δώση εντολάς διά την διάλυσιν της ΕΟΚΑ-Β», ενώ φέρεται να προειδοποιεί πως, «εάν υπάρξη πρόκλησις», δεν θα διστάσει να δώσει στη δημοσιότητα έγγραφο «αποδεικνύον την ενοχήν των Αθηνών εις τας δραστηριότητας της ΕΟΚΑ-Β».
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το σχόλιο των συντακτών του δελτίου για τις κινήσεις του Μακαρίου. Όπως αναφέρεται αυτούσια: «Διά των ως άνω ενεργειών του ο Μακάριος προσπαθεί να εκθέση την Ελληνικήν Κυβέρνησιν διεθνώς και να εξαναγκάση ταύτην να προβή εις ενεργείας προς διάλυσιν της ΕΟΚΑ-Β΄. Εκτιμάται ότι η ανωτέρω τακτική θα συνεχισθή».
Το δελτίο αναφέρεται και στη συζήτηση που έγινε στις 11 Ιουλίου 1974 στη Βουλή της Κύπρου για τη μείωση της θητείας στην Εθνοφρουρά. Καταγράφεται ότι ο ανεξάρτητος βουλευτής Παρασκευαΐδης είχε τονίσει πως το θέμα της άμυνας «δεν έχει αντιμετωπισθή κατά συνετόν τρόπον», ενώ άλλος βουλευτής σημείωνε ότι έπρεπε να υπάρξει συνεννόηση ώστε «να μη μειωθή η θωράκισις του Κυπριακού λαού». Η συζήτηση, σύμφωνα με το δελτίο, αναβλήθηκε για την επόμενη σύνοδο της Βουλής τον Σεπτέμβριο.
Στην ενότητα «Εσωτερική Ασφάλεια», το δελτίο καταγράφει απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της Κύπρου, υπό την προεδρία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, για απόλυση μελών της Αστυνομικής Δύναμης «διά λόγους δημοσίου συμφέροντος». Κατά τις δημοσιογραφικές πληροφορίες που επικαλείται το δελτίο, ο αριθμός των απολυθησομένων ανερχόταν «εις 40 περίπου». Το σχόλιο των στελεχών της ΚΥΠ είναι χαρακτηριστικό: «Συνεχίζεται η εκκαθάρισις του κρατικού μηχανισμού εκ των αντικυβερνητικών στοιχείων».
Το δελτίο στρέφει στη συνέχεια το βλέμμα στην Τουρκία. Στην ενότητα για την εξωτερική πολιτική, καταγράφεται δήλωση του τότε Τούρκου Πρωθυπουργού Μπουλέντ Ετζεβίτ ότι η τουρκική εξωτερική πολιτική δεν θα επηρεαζόταν από πιθανή απόφαση των ΗΠΑ για διακοπή της βοήθειας προς την Τουρκία. Το σχόλιο που ακολουθεί εκτιμά ότι ο Ετζεβίτ, με τις δηλώσεις αυτές, επιχειρούσε «να εκβιάση τας ΗΠΑ όπως μη διακόψουν την βοήθειαν» και παράλληλα «να δημιουργήση τας προϋποθέσεις αλλαγής της πολιτικής της Τουρκίας».
Στο στρατιωτικό σκέλος, το δελτίο καταγράφει κινήσεις τουρκικών μονάδων και μεταφορά πολεμικού υλικού. Για την 4η ΜΠ στην Κεσάνη αναφέρεται ότι επρόκειτο να παραλάβει νάρκες από την 23η ΜΠ, ενώ «απεστάλησαν ήδη εις την περιοχήν 15000 νάρκαι διά 5 βαγονίων». Για την 39η ΜΠ στην Αλεξανδρέττα καταγράφεται αντίστοιχα ότι επρόκειτο να παραλάβει «15000 νάρκας», οι οποίες θα μεταφέρονταν «διά 4 βαγονίων».
Στο σχόλιο των στελεχών της ΚΥΠ σημειώνεται ότι οι πληροφορίες αυτές επιβεβαίωναν παλαιότερες αναφορές «περί εφοδιασμού των Μονάδων της 1ης Στρατιάς διά νέων ναρκών». Η εκτίμηση ήταν ότι παλαιές νάρκες χρησιμοποιούνταν σε άλλες περιοχές, «κατά προτεραιότητα εις περιοχήν 39ης ΜΠ».
Το δελτίο αναφέρεται επίσης σε υλικά διάβασης υδάτινων κωλυμάτων, με την 4η ΜΠ να ζητεί την παραλαβή πλαισίων και την αποστολή μηχανικών γεφυρών. Το σχετικό σχόλιο εκτιμά ότι επρόκειτο για «ενεργείας αφορώσας την προετοιμασίαν της διεξαγωγής διαβάσεως υδατίνων κωλυμάτων της 4ης Μεραρχίας», η οποία, κατά το δελτίο, θα πραγματοποιείτο στις 10 Αυγούστου 1974.
Στην Ίμβρο, οι συντάκτες του δελτίου κατέγραψαν ότι είχε παρατηρηθεί «μεγάλος αριθμός χωροφυλάκων», οι οποίοι είχαν εφοδιαστεί «με αφθονίαν πολεμικών υλικών», ενώ κατά τη διάρκεια της νύχτας στους στρατώνες υπήρχε «πλήρης συσκότισις». Το σχόλιο που ακολουθεί αναφέρει ότι στην Ίμβρο υπήρχε Κέντρο Εκπαίδευσης Χωροφυλακής και πολιτικές φυλακές, προσθέτοντας πως ήταν «λίαν πιθανόν λόγω της κρίσεως» να είχαν ενισχυθεί τα τμήματα Χωροφυλακής του νησιού.
Το τελευταίο μέρος του δελτίου αφορά παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου. Καταγράφεται ότι στις 9 Ιουλίου 1974 δύο τουρκικά ελικοφόρα αεροσκάφη παραβίασαν τον ελληνικό εναέριο χώρο στην περιοχή της Χίου «εις βάθος 6 ν.μ.», ενώ στις 10 Ιουλίου τουρκικό αεροσκάφος ναυτικής συνεργασίας φέρεται να παραβίασε επίσης τον ελληνικό εναέριο χώρο βορείως της Χίου.
Το αποχαρακτηρισμένο δελτίο δεν περιγράφει την εξέλιξη του ίδιου του πραξικοπήματος. Αποτυπώνει, όμως, την εικόνα που είχαν στα χέρια τους τα αρμόδια στελέχη της ΚΥΠ το πρωί της 15ης Ιουλίου 1974: την ανοιχτή σύγκρουση Μακαρίου με την Αθήνα και την ΕΟΚΑ Β, την εσωτερική εκκαθάριση στον κυπριακό κρατικό μηχανισμό, καθώς και σειρά τουρκικών στρατιωτικών κινήσεων που καταγράφονταν με σχόλια και επιχειρησιακές εκτιμήσεις.
