Ο Πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, μεταβαίνει σήμερα στο Ελ Αλαμέιν της Αιγύπτου για να συμμετάσχει σε μια έκτακτη τριμερή συνάντηση με τους ομολόγους του από την Αίγυπτο και την Ελλάδα, με αντικείμενο τις περιφερειακές εξελίξεις και τη στενότερη συνεργασία μεταξύ των τριών χωρών. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, δήλωσε χθες ότι η σύνοδος πραγματοποιείται «σε μια ιδιαίτερα σημαντική συγκυρία για την ευρύτερη περιοχή». Ο κ. Λετυμπιώτης ανέφερε ότι οι σχέσεις Κύπρου και Αιγύπτου έχουν «διευρυνθεί και εμβαθύνει σημαντικά» τα τελευταία χρόνια, φθάνοντας στο επίπεδο στρατηγικής εταιρικής σχέσης, με συνεργασία σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, περιλαμβανομένων της ενέργειας, της ασφάλειας και του στενού συντονισμού σε περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις. Ο πρέσβης της Αιγύπτου στην Κύπρο, Μοχάμεντ Ζααζού, δήλωσε στον «Π» ότι η σύνοδος αντανακλά τον στρατηγικό χαρακτήρα της συνεργασίας των τριών χωρών. Η σημερινή συνάντηση θα προσφέρει στους ηγέτες την ευκαιρία «να προωθήσουν την πρακτική συνεργασία σε διάφορους τομείς, περιλαμβανομένων του στρατηγικού συντονισμού, της ενέργειας, των επενδύσεων, του εμπορίου και της δημόσιας διπλωματίας». Παράλληλα, θα τους δώσει τη δυνατότητα να διαβουλευθούν και να συντονιστούν σε ζητήματα που αφορούν τις προκλήσεις για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, σημείωσε.
Η τελευταία τριμερής σύνοδος των τριών χωρών πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2025, στο Κάιρο. Η επόμενη επίσημη τριμερής συνάντηση είναι προγραμματισμένη να διεξαχθεί στην Κύπρο μέχρι το τέλος του 2026. Ωστόσο, καθώς ο Έλληνας Πρωθυπουργός και ο Πρόεδρος βρίσκονται στην Αίγυπτο για να παρακολουθήσουν το Διεθνές Αεροπορικό Σαλόνι του Ελ Αλαμέιν, ο Αλ Σίσι αποφάσισε να αξιοποιήσει την ευκαιρία για μια έκτακτη συνάντηση των τριών τους. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, δεν υπάρχει επίσημη ατζέντα, ωστόσο υπάρχουν πολλά ζητήματα προς συζήτηση, τόσο σε διμερές όσο και σε τριμερές επίπεδο.
Ενισχυμένοι ενεργειακοί δεσμοί
Σε διμερές επίπεδο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να επιδιώξει συζήτηση για τα σχέδια ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Αιγύπτου μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου. Από την πλευρά του, ο Αιγύπτιος Πρόεδρος ενδέχεται να θελήσει να συζητήσει την πρόσφατη συμφωνία της Ελλάδας με το Ισραήλ για το σύστημα αεράμυνας «Ασπίδα του Αχιλλέα». Και ο Χριστοδουλίδης θα έχει ενεργειακά ζητήματα στην ατζέντα των διμερών επαφών του.
Η Κύπρος αναμένεται να καταστεί παραγωγός φυσικού αερίου για πρώτη φορά πριν από το τέλος της δεκαετίας, καθώς προβλέπεται ότι το φυσικό αέριο από το κοίτασμα Κρόνος, το οποίο διαχειρίζεται η ΕΝΙ, θα διοχετεύεται στη μονάδα υγροποίησης της Αιγύπτου στην Νταμιέτα. Αυτή η πύλη προς τις διεθνείς αγορές θα μπορούσε ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί και για άλλες ανακαλύψεις που βρίσκονται υπό άδεια της ΕΝΙ.
Διακρατικές συμφωνίες με την Αίγυπτο έχουν, επίσης, ανοίξει τον δρόμο για τη δυνητική μεταφορά του φυσικού αερίου από το κοίτασμα Αφροδίτη της Chevron προς την Αίγυπτο. Η Λευκωσία έχει επενδύσει σημαντικά στις ενεργειακές σχέσεις με το Κάιρο, προτιμώντας την αξιοποίηση της υφιστάμενης ενεργειακής υποδομής αντί της ανάπτυξης νέων εγχώριων εγκαταστάσεων, με την ελπίδα ότι αυτό θα επιταχύνει τελικά τις εξαγωγές κυπριακού φυσικού αερίου, το οποίο ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 2011.
Η Συμφωνία της Μέκκας
Σε τριμερές επίπεδο, οι τρεις ηγέτες έχουν πολλά να συζητήσουν. Η περιοχή αντιμετωπίζει συγκρούσεις που εκτείνονται από τη Γάζα και τον Λίβανο μέχρι τα Στενά του Ορμούζ. Και έπειτα, υπάρχει η Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας, η οποία υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου 2026 από την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το πυρηνικό κράτος του Πακιστάν.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, έχει δηλώσει ότι αναμένει η Αίγυπτος να αποτελέσει το επόμενο μέλος αυτής της νέας αμυντικής συμμαχίας, μόλις επιλυθούν «ορισμένα τεχνικά ζητήματα», χαρακτηρίζοντας το Κάιρο «φυσικό εταίρο σε όλα τα θέματα».
Οι ακριβείς λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Ωστόσο, σύμφωνα με τη «Hurriyet Daily News», ο Φιντάν δήλωσε ότι η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας είναι «τεχνικά η ίδια» με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με το οποίο επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Στις 31 Αυγούστου, οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας των τριών χωρών, μαζί με τους αρχηγούς των ενόπλων δυνάμεών τους, πραγματοποίησαν στην Κωνσταντινούπολη την πρώτη συνάντηση υψηλού επιπέδου της λεγόμενης «Συμμαχίας της Μέκκας». Σύμφωνα με το Al-Monitor, ο Φιντάν δήλωσε ότι η συμμαχία θα δημιουργήσει υπουργική επιτροπή κατά το πρότυπο του ΝΑΤΟ και γενική γραμματεία με έδρα τη Σαουδική Αραβία. Παράλληλα, κάλεσε και άλλες χώρες να προσχωρήσουν στη συμφωνία. Κατά τη διάρκεια πρόσφατης επίσκεψής του στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισάκ Νταρ, δήλωσε ότι έξι έως επτά χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον να ενταχθούν στο αμυντικό σύμφωνο, σύμφωνα με το Al-Monitor.
Η οπτική από την Κύπρο
Μιλώντας το σαββατοκύριακο στο Capital TV, ο υπουργός Εξωτερικών, Κωνσταντίνος Κόμπος, δήλωσε ότι η συμφωνία της Μέκκας αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη, η οποία, όμως, ξεκίνησε ουσιαστικά πριν από έναν χρόνο με τη συμφωνία Τουρκίας και Πακιστάν. Τώρα έχει προστεθεί και η Σαουδική Αραβία. Ο κ. Κόμπος αμφισβήτησε κατά πόσο υπάρχουν σήμερα οι αναγκαίες υποδομές και η διαλειτουργικότητα ώστε τα μέλη της Συμμαχίας της Μέκκας να μπορούν να ενεργοποιήσουν μια ρήτρα αμοιβαίας άμυνας τύπου ΝΑΤΟ, αν και σημείωσε ότι αυτό θα μπορούσε να αλλάξει στο μέλλον. Πρόσθεσε ότι η συμφωνία εγείρει ένα σημαντικό ερώτημα ως προς το τι σημαίνει για τις χώρες του ΝΑΤΟ. Υπενθύμισε ότι στο παρελθόν μέλη της ΕΕ και του ΝΑΤΟ αντιδρούσαν στην προώθηση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ, του Άρθρου 42.7, υποστηρίζοντας ότι θα μπορούσε να επηρεάσει τη λειτουργικότητα του ΝΑΤΟ. Ποια επίδραση θα έχει, λοιπόν, η συμφωνία της Μέκκας;
Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα
Διπλωματική πηγή δήλωνε, πάντως, στον «Π» ότι η Αίγυπτος πρέπει να σταθμίσει μια σειρά σύνθετων ζητημάτων πριν αποφασίσει εάν επιθυμεί να ενταχθεί στη Συμφωνία της Μέκκας. Σημαντικό στοιχείο είναι ότι διατηρεί συνθήκη ειρήνης με το Ισραήλ. Αν επιτευχθεί κάποια περιφερειακή συμφωνία με το Ιράν, πώς θα επηρεαστούν οι εξελίξεις, διερωτήθηκε. Οποιαδήποτε μεταβολή στάσης θα απαιτούσε σοβαρή εξέταση των συνεπειών για την παραδοσιακή εξωτερική πολιτική της Αιγύπτου. Πολλά θα εξαρτηθούν από το τι ακριβώς επιδιώκει το νέο σύμφωνο. Ποιοι θα ενταχθούν; Θα αναπτύξει στρατιωτικές δομές; Θα εξετάσουν σοβαρά τα μέλη του την ενεργοποίηση μιας ρήτρας αμοιβαίας άμυνας, για παράδειγμα έναντι της Ινδίας; Μήπως πρόκειται κυρίως για πολιτικό μήνυμα; Ή ίσως για ένα πλαίσιο ανταλλαγής πληροφοριών και συνδυασμού χρηματοδότησης με τεχνογνωσία, με στόχο την ανάπτυξη συνεργασίας στην αμυντική βιομηχανία, για παράδειγμα στον τομέα των drones, ενώ παράλληλα παρέχει χώρο για πολιτική και διπλωματική προβολή;
Άλλη πηγή ανέφερε ότι η Αίγυπτος μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο ένταξης στη Συμφωνία της Μέκκας, αλλά θα επιδιώξει να καταδείξει ότι δεν διαρρηγνύει τις σχέσεις της με τους παραδοσιακούς της εταίρους. Παράλληλα, θα πρέπει να λάβει υπόψη και το εσωτερικό της ακροατήριο. Οποιαδήποτε κίνηση προς τη Συμφωνία της Μέκκας δεν πρόκειται να γίνει από τη μια μέρα στην άλλη, τόνισε η πηγή. Σύμφωνα με το Ahram Online, Αίγυπτος και Τουρκία υπέγραψαν Μνημόνιο Κατανόησης για την επέκταση της συνεργασίας τους στην αμυντική βιομηχανία, στο περιθώριο της αμυντικής έκθεσης του Σαράγεβο, στις 2 Σεπτεμβρίου.
Έρχεται ο Πρόεδρος του Ισραήλ
Την ίδια ώρα, το γραφείο του Προέδρου του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, ανακοίνωσε χθες ότι ο ίδιος θα μεταβεί στην Κύπρο την ερχόμενη Πέμπτη για μονοήμερη επίσκεψη, με στόχο την «εμβάθυνση της συνεργασίας» και την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Παρότι ο Πρόεδρος του Ισραήλ δεν ασκεί εκτελεστική εξουσία, η επίσκεψή του θεωρείται σημαντική, ιδιαίτερα δεδομένου ότι οι πιθανότητες να επισκεφθεί την Κύπρο ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός, Βενιαμίν Νετανιάχου, παραμένουν περιορισμένες.
