Πολύ πρόσφατα εντάχθηκε στη δημόσια συζήτηση της κυπριακής κοινωνίας η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, κυρίως λόγω της επίσκεψης εκεί του Αβέρωφ Νεοφύτου. Ποια είναι όμως η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και γιατί είναι σημαντική για την Κύπρο και τον κόσμο;
Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό τοποθετείται γεωγραφικά στην Κεντρική Αφρική, 4500 χιλιόμετρα μακριά από την Κύπρο, έχει πληθυσμό 95 εκατομμύρια ανθρώπους και πρωτεύουσά της την Κινσάσα. Πήρε το όνομά της από τον ποταμό Κονγκό, την μεγαλύτερη μάζα νερού και ιστορικό βιοτικό πόρο της χώρας. Ο ποταμός Κονγκό, αποτελεί και φυσικό σύνορο μεταξύ της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό και της πολύ μικρότερης Δημοκρατίας του Κονγκό, που αποτέλεσε γαλλική αποικία από το 1910 μέχρι το 1958. Η ΛΔΚ συνορεύει με εννιά κράτη, στατιστικό που την τοποθετεί 5η στην σχετική παγκόσμια λίστα και 1η στην Αφρική. Συγκεκριμένα, συνορεύει με την Ανγκόλα, τη Ζάμπια, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, τη Δημοκρατία του Κονγκό, το Νότιο Σουδάν, τη Ρουάντα, το Μπουρούντι, την Τανζανία και την Ουγκάντα, ενώ διαθέτει και μικρή ακτογραμμή στον Ατλαντικό. Είναι 2η σε έκταση στην ήπειρο της Αφρικής (11η στον κόσμο) και 4η σε μέγεθος πληθυσμού. Ένα ακόμη ενδιαφέρον στατιστικό για την χώρα, είναι το γεγονός ότι είναι η μόνη που χρησιμοποιεί δύο διαφορετικές ζώνες ώρας. 96% των Κονγκολέζων είναι χριστιανοί.
Εγκλήματα κατά του ιθαγενούς πληθυσμού
Αρχαιολογικές αποκαλύψεις καταδεικνύουν ότι η γεωγραφική περιοχή της ΛΔΚ κατοικείται εδώ και 90000 από αφρικανικούς πληθυσμούς. Στη σύγχρονη ιστορία μέσα από το ευρωπαϊκό μικροσκόπιο, εντάσσεται το 1885 με την ιδιοποίησή της από τον δεύτερο βασιλιά του Βελγίου, Λεοπόλδο ΙΙ, στα πλαίσια της Διάσκεψης του Βερολίνου, που ουσιαστικά σηματοδότησε τον διαμελισμό της Αφρικανικής ηπείρου μεταξύ των μεγάλων ευρωπαϊκών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Από το 1885 μέχρι και το 1908, η χώρα μετονομάστηκε σε “Congo Free State”. Τα εγκλήματα κατά του ιθαγενούς πληθυσμού που ακολούθησαν, αποτελούν μέρος της παγκόσμιας ιστορίας, ως μια από τις βαθύτερες πληγές της. Αναφορές στην εν λόγω περίοδο χρησιμοποιούνται με παροιμιώδη τρόπο αναφορικά με την περίοδο της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας στην ήπειρο της Αφρικής. Ουσιαστικά, ο Βέλγος βασιλιάς μετέτρεψε τη χώρα σε ένα τεράστιο στρατόπεδιο εργασίας, με σκοπό την υπέρογκη αποκομιδή κερδών από την συγκομιδή καουτσούκ. Η διαχείρηση της εν λόγω δραστηριότητας υπήρξε επιεικώς απάνθρωπη και είχε ως αποτέλεσμά της τον θάνατο τουλάχιστον 10 εκατομμυρίων ανθρώπων του ιθαγενούς πληθυσμού. Τελικά, το 1908, μετά από διαδοχικά κύμματα παγκόσμιας κατακραυγής, κυρίως βασισμένα στα λογοτεχνικά έργα των Joseph Conrad και Arthur Conan Doyle, ο Λεοπόλδος ΙΙ εξαναγκάστηκε να αποχωρήσει και να πληρώσει αποζημειώσεις στο μετέπειτα Βελγικό Κονγκό, όπως ονομάστηκε η αποικία που διαδέχτηκε το “Congo Free State”. Το Κονγκό ανεξαρτητοποιήθηκε το 1960.
Από τον Λουμούμπα στον Μομπούτο
Η ανεξαρτησία όμως κάθε άλλο παρά έδωσε τέλος στα δεινά της χώρας. Η μεταποικιοκρατική περίοδος ξεκίνησε με άμεσες έντονες και αιματηρές διαμάχες με σκοπό την ανάληψη της εξουσίας. Η πενταετής περίοδος που ακολούθησε τερματίστηκε 1965 με την ανάληψη της εξουσίας από τον Mobutu, μετά από στρατιωτικό πραξικόπημα. Τον Mobutu στήριξαν η Αμερική και το Βέλγιο, στην επιτυχημένη τελικά προσπάθειά του να “ρίξει” την κυβέρνηση του Σοσιαλιστή Patrice Lumumba, ο οποίος ήταν ο πρώτος δημοκρατικά εκλελεγμένος πρόεδρος του νεοσύστατου κράτους του Κονγκό. Ακολούθησε η μετονομασία του κράτους σε Ζαίρ το 1971 και 22 χρόνια σκληρής δικτατορικής διαχείρισης, τα οποία έληξαν με τον πρώτο πόλεμο του Κονγκό, παράγωγο της εισβολής της Ρουάντας στη χώρα το 1996. Ακολούθησε η επαναφορά του αρχικού ονόματος της χώρας και σύντομα ο δεύτερος πόλεμος του Κονγκό, που διήρκησε από το 1998 μέχρι το 2003 και ήταν κατά βάση εμφύλιος. Την εξουσία είχε ήδη αναλάβει ο Joseph Kabila από το 2001, ο οποίος κυβέρνησε για 18 χρόνια, σε μια περίοδο που συνέχισε να χαρακτηρίζεται από κακουχίες για τον πληθυσμό και κατάφορη καταπάτηση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Δημοκρατική μετάβαση
Τελικά, ο Kabila παρέδωσε ειρηνικά την εξουσία στον δημοκρατικά εκλελεγμένο πρόεδρο Félix Tshisekedi, τον Ιανουάριο του 2019, γεγονός που σηματοδοτεί την πρώτη ιστορικά δημοκρατική μετάβαση εξουσίας στη χώρα. Οι κρίσεις όμως, αν και περιορίστηκαν δεν εξαφανίστηκαν. Ενδεικτικά, ιστορικές ένοπλες διαμάχες συνεχίζονται μέχρι σήμερα και η έκρηξη του Ebola το 2020 στοίχησε τη ζωή σε 2300 ανθρώπους. Στην μεταποικιοκρατική περίοδο σκοτώθηκε σε μάχες ανυπολόγιστος αριθμός που υπερβαίνει τα 5 εκατομμύρια.
Πρόσφυγες στις γειτονικές χώρες
Ανυπολόγιστος παραμένει και ο αριθμός των Κονγκολέζων μεταναστών και προσφύγων, ο οποίος εκτιμάται μεταξύ ενός και τριών εκατομμυρίων. Είναι δεδομένο όμως πως η μαζική πλειοψηφία εξ αυτών φιλοξενείται σε γειτονικές αφρικανικές χώρες, σε ποσοστό πέραν του 75%. Στατιστικά του 2020 από την υπηρεσία ασύλου, καταγράφουν 386 αιτητές ασύλου στην Κύπρο προερχόμενους από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, ποσοστό δηλαδή περίπου 5% του συνόλου και έκτη μεγαλύτερη σε πληθυσμό εθνική ομάδα.
Τώρα, το τι ακριβώς έκανε στη χώρα ο πρόεδρος του ΔΗΣΥ περιορίζεται στην προσωπική του αναφορά σε “πρωτοβουλία για μετεγκατάσταση των μεταναστών στις χώρες προέλευσής τους”. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η Κυπριακή Δημοκρατία ουδέποτε έχει συνάψει διπλωματικές σχέσεις με την Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. O υποψήφιος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, φέρεται να επισκέφθηκε το υπουργείο εσωτερικών της χώρας και να συναντήθηκε με αξιωματούχους τους οποίους δεν κατονομάζει. Αναφορές για την επίσκεψή του στα ΜΜΕ της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό δεν κατάφερα να εντοπίσω. Η πλέον πρόσφατη αναφορά που συνδέει τις δύο χώρες, είναι η ανακοίνωση της κοινής στρατιωτικής άσκησης “Ηρακλής 2” στην Αίγυπτο.
Αναμένουμε σχετική ενημέρωση με τον επικείμενο επαναπατρισμό του Αβέρωφ Νεοφύτου…
