Με την Πρώτη Κυρία απούσα και τον Γενικό Λογιστή σε θέση άμυνας, η Επιτροπή Ελέγχου επιχείρησε, χωρίς αποτέλεσμα, να λάβει σαφείς απαντήσεις για τα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας γύρω από τον Ανεξάρτητο Φορέα Κοινωνικής Στήριξης. Αντί να τοποθετηθούν επί των συγκεκριμένων περιπτώσεων που καταγράφουν σύμπτωση μεγάλων εισφορών με κρατικές διαβουλεύσεις, αδειοδοτήσεις και ρυθμιστικές αποφάσεις, τόσο η Φιλίππα Καρσερά Χριστοδουλίδη, μέσω επιστολής, όσο και ο Ανδρέας Αντωνιάδης επανέλαβαν τις γνωστές θέσεις υπεράσπισης του Φορέα, οδηγώντας τη συζήτηση σε ένταση, θεσμικές αντεγκλήσεις και αδιέξοδο. Στην επιστολή της η Πρώτη Κυρία υποστηρίζει ότι «ουδέν μεμπτόν ή παρατυπία/παρανομία» διαπιστώθηκε στη λειτουργία του Φορέα, κάνοντας λόγο για «εργαλειοποίηση» του θέματος με στόχο να πληγεί ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Επιμένει δε ότι οι χορηγίες γίνονταν αποκλειστικά μέσω τραπεζικών εμβασμάτων σε ειδικό κρατικό λογαριασμό, ότι το μητρώο δωρητών ήταν πάντα στη διάθεση των ελεγκτικών Αρχών και ότι η μη δημοσιοποίηση αναλυτικών στοιχείων συνδεόταν με περιορισμούς της νομοθεσίας περί προσωπικών δεδομένων και σχετική απόφαση του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου (που εξασφαλίστηκε ωστόσο μετά από προσφυγή του συζύγου της, ΠτΔ). Η απουσία της -επικαλούμενη άλλες ειλημμένες υποχρεώσεις της- έφερε πάντως αντιδράσεις με βουλευτές από όλα σχεδόν τα κόμματα να αναφέρουν ότι όφειλε να δώσει το «παρών» της, καθώς μόνο αυτή μπορεί να δώσει απαντήσεις για τις «διαβουλεύσεις» που προηγήθηκαν των υπό συζήτηση εισφορών.
Τα ευρήματα που άναψαν φωτιές
Η έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας δεν περιορίζεται σε διαδικαστικές παρατηρήσεις αλλά καταγράφει περιπτώσεις που, όπως σημειώνεται, δημιουργούν συνθήκες «ιδιάζουσας σχέσης». Μεταξύ άλλων, αναφέρεται σε εταιρείες που την περίοδο που διαβουλεύονταν με το κράτος για ανάληψη συμβολαίων μεγάλου ύψους κατέβαλαν ταυτόχρονα εισφορές στον Φορέα. Σε μία περίπτωση, εταιρεία που βρισκόταν σε διαβούλευση για έργο πέραν των €10 εκατ. φέρεται να κατέβαλε εισφορά την ίδια περίοδο.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και σε φυσικό πρόσωπο, στην εταιρεία του οποίου παραχωρήθηκε άδεια κατασκευής υποστατικού για εμπορική χρήση, το οποίο κατέβαλε στον Φορέα €200.000 για το 2023 και άλλες €200.000 για το 2024. Η Ελεγκτική επισημαίνει ότι τέτοιες εισφορές, όταν συμπίπτουν χρονικά με κρατικές αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα οικονομικά συμφέροντα, ενδέχεται να δημιουργούν προβληματικές σχέσεις, ακόμη και αν δεν τεκμηριώνεται ευθέως παρανομία.
Ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, ξεκαθάρισε ενώπιον της Επιτροπής ότι η Υπηρεσία του δεν μπορεί να αποδείξει αν υπήρξε αντάλλαγμα, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι ο ρόλος της είναι να αναδεικνύει κινδύνους και κενά που χρήζουν πολιτικής και θεσμικής αντιμετώπισης.
«Αφύσικη» αύξηση εισφορών
Ένα ακόμη σημείο που ανέδειξε η Ελεγκτική αφορά το μοτίβο χρηματοδότησης του Φορέα τα τελευταία χρόνια. Όπως αναφέρθηκε, το 2023 παρατηρήθηκε πενταπλασιασμός των εισφορών, ενώ το 2024 οι δαπάνες τριπλασιάστηκαν. Ο χαρακτηρισμός «αφύσικη συμπεριφορά» δεν αποδόθηκε ως κατηγορία παρανομίας αλλά ως ένδειξη ξαφνικής και απότομης μεταβολής, η οποία καθιστά αναγκαία την ύπαρξη αυστηρότερων ασφαλιστικών δικλίδων, ειδικά όταν οι δωρητές δραστηριοποιούνται σε τομείς που ρυθμίζονται από το κράτος.
«Υιοθετείς τη θέση της Φιλίππας»
Στο πλαίσιο της συζήτησης για τα ευρήματα της έκθεσης και τον ρόλο της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, η τοποθέτηση του προέδρου της Επιτροπής Ελέγχου, Ζαχαρία Κουλία, ότι ο Γενικός Ελεγκτής «υπερέβη τα όρια των αρμοδιοτήτων του» προκάλεσε άμεση και έντονη αντίδραση από τη βουλεύτρια του ΑΚΕΛ, Ειρήνη Χαραλαμπίδου. Παρεμβαίνοντας, η κ. Χαραλαμπίδου διερωτήθηκε αν γίνεται παρατήρηση στον Ελεγκτή «επειδή έκανε τη δουλειά του», με τον κ. Κουλία να επιμένει ότι η έκθεση περιλαμβάνει πολιτικές κρίσεις που δεν εμπίπτουν στον ρόλο της Ελεγκτικής Υπηρεσίας.
Η αντιπαράθεση κλιμακώθηκε όταν η βουλεύτρια κατηγόρησε τον πρόεδρο της Επιτροπής ότι υιοθετεί πλήρως τις θέσεις της Πρώτης Κυρίας και ότι με τη στάση του παρεμβαίνει στο έργο της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Ο κ. Κουλίας απέρριψε τον ισχυρισμό, δηλώνοντας ότι ούτε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ούτε η σύζυγός του χρειάζονται υποστήριξη από τον ίδιο. Η συζήτηση πήρε στη συνέχεια προσωπικό χαρακτήρα, με την κ. Χαραλαμπίδου να επανέρχεται σε έντονο τόνο, λέγοντας ότι «υιοθετεί τη θέση της Φιλίππας» και κατηγορώντας τον ευθέως για παρέμβαση στο έργο της Ελεγκτικής, ενώ με αλλεπάλληλες παρεμβάσεις τους άλλοι βουλευτές επιχείρησαν να επαναφέρουν τη συζήτηση στα ευρήματα της έκθεσης.
«Είστε και Γενικός Λογιστής»
Έντονη συζήτηση έγινε και για τον ρόλο του Γενικού Λογιστή στη διαχείριση των στοιχείων των δωρητών, με την ένταση να κορυφώνεται όταν τον λόγο πήρε ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Νίκος Γεωργίου. Ο κ. Γεωργίου έθεσε ευθέως υπό αμφισβήτηση τη στάση του Γενικού Λογιστή, με αφορμή την ανακοίνωση που εξέδωσε το διοικητικό συμβούλιο του Φορέα αμέσως μετά τη δημοσιοποίηση της έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Αναφερόμενος στο πρόσφατα δημοσιοποιημένο βίντεο, στο οποίο γίνεται ρητή αναφορά σε εισφορά ύψους €10.000, ρώτησε ευθέως αν η συγκεκριμένη εισφορά περιλαμβάνεται στον κατάλογο δωρητών που κατατέθηκε στη Βουλή, με τον Γενικό Λογιστή να απαντά μονολεκτικά «όχι».
Η απάντηση αυτή προκάλεσε νέα ένταση, με τον κ. Γεωργίου να υποδεικνύει ότι η μη καταγραφή της εισφοράς δημιουργεί την εικόνα ότι ορισμένες δωρεές παραμένουν «κάτω από το ραντάρ». Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι ο Ανδρέας Αντωνιάδης, «εκτός από ταμίας του Φορέα είναι και Γενικός Λογιστής της Δημοκρατίας», προσθέτοντας πως «κάθε έξοδο της Δημοκρατίας, με βάση τον νόμο, πάνω από πέντε χιλιάδες ευρώ το δημοσιεύετε», για να καταλήξει με αιχμή ότι στην περίπτωση του Φορέα, όπου «έπρεπε να εφαρμοστούν αρχές διαφάνειας και λογοδοσίας, πουλούσαμε εκδούλευση και δουλοπρέπεια». Στο σημείο αυτό, ο Γενικός Λογιστής αντέδρασε έντονα, δηλώνοντας ότι δεν αποδέχεται υπαινιγμούς εις βάρος του και εκφράζοντας την πρόθεση να αποχωρήσει από τη συνεδρία, λέγοντας χαρακτηριστικά «τι θέλετε να κάνω; Να παρανομήσω;». Μετά από παρεμβάσεις βουλευτών παρέμεινε τελικά στην αίθουσα, χωρίς ωστόσο να δοθούν απαντήσεις στο ζήτημα της πληρότητας και της δημοσιοποίησης των στοιχείων των δωρητών.
Τι (δεν) είπε ο Αντωνιάδης
Απαντώντας συνολικά στις αιχμές που διατυπώθηκαν, ο Γενικός Λογιστής ανέπτυξε τη θέση ότι ο Φορέας λειτούργησε εντός του ισχύοντος νομικού πλαισίου, επικαλούμενος περιορισμούς της νομοθεσίας και αποφάσεις του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου ως προς τη δημοσιοποίηση στοιχείων δωρητών. Τόνισε ότι όλες οι εισφορές καταβάλλονταν αποκλειστικά μέσω τραπεζικών εμβασμάτων σε ειδικό κρατικό λογαριασμό υπό την εποπτεία του Γενικού Λογιστηρίου, απορρίπτοντας υπόνοιες για αδιαφανείς διαδικασίες.
Παράλληλα, ανέφερε ότι από το 2023 εφαρμόστηκαν αυστηρότερες διαδικασίες και αλλαγές στους μηχανισμούς διακυβέρνησης και ελέγχου του Φορέα, ενώ σημείωσε ότι η δημοσίευση λογοτύπων δωρητών έγινε κατόπιν συναίνεσης της πλειονότητάς τους. Ωστόσο, στις τοποθετήσεις του δεν δόθηκαν απαντήσεις στα ερωτήματα που τέθηκαν για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις δωρητών που καταγράφονται στην έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας ούτε για τη χρονική σύμπτωση μεγάλων εισφορών με κρατικές διαβουλεύσεις, αδειοδοτήσεις ή ρυθμιστικές αποφάσεις.
Πρόταση για κατάργηση του Φορέα
Στο πολιτικό σκέλος της συζήτησης, πέραν των τοποθετήσεων επί της έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, η ανεξάρτητη βουλεύτρια Αλεξάνδρα Ατταλίδου ανέφερε ότι, υπό το φως των όσων τέθηκαν ενώπιον της Επιτροπής, έχει διαμορφωθεί πρόθεση κατάθεσης πρότασης νόμου για κατάργηση του Ανεξάρτητου Φορέα Κοινωνικής Στήριξης. Όπως σημείωσε, την πρόθεση αυτή συμμερίζονται ο γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ Στέφανος Στεφάνου και ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Κυριάκος Χατζηγιάννης, με το επιχείρημα ότι η λειτουργία του Φορέα, όπως αποτυπώνεται στην έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας και στη συζήτηση που προηγήθηκε, επιβάλλει συνολική επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου και της δομής του, ώστε να διασφαλίζονται η διαφάνεια και η λογοδοσία.
