Στην εμβληματική δικαστική δίωξη για το βίντεο του Al Jazzera το 2020, που εξανάγκασε την κυπριακή κυβέρνηση να κλείσει το πρόγραμμα μαζικής πώλησης «χρυσών» διαβατηρίων, το Κακουργιοδικείο στη Λευκωσία απάλλαξε την Τρίτη (17/02) τους δύο υψηλόβαθμους πολιτικούς Δημήτρη Συλλούρη και Χριστάκη Τζιοβάνη που ήταν κατηγορούμενοι για διαφθορά.
Στο άκουσμα της απόφασης το ποτήρι ξεχείλισε! Οι πολίτες διάβασαν την είδηση με οξυμένα αισθήματα -οργή, εμπαιγμό, υποκρισία, τα οποία ήδη καταγράφονται σε δημοσκοπήσεις. Στη συνείδηση της κοινής γνώμης, η διαφθορά φαντάζει ανίκητη και όσοι συνέπραξαν τόσα χρόνια παραμένουν ανέγγικτοι. Η κοινωνία, όμως, δεν βρίσκει συγκροτημένη πολιτική απάντηση για να βγει από τα πολλαπλά αδιέξοδα. Ο νυν Πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, βρίσκεται στο ναδίρ και οι πολίτες ψάχνουν ένα κόμμα να τους εκφράσει και το 40% δεν το βρίσκει.
Απόφαση «δύο - ένα»
Η ετυμηγορία κρίθηκε κατά πλειοψηφία -δύο δικαστές υπέρ και μία εναντίον. Η δικαστής που μειοψήφησε έκρινε επαρκή τα στοιχεία για καταδίκη των δύο πολιτικών τουλάχιστον για εμπόριο επιρροής. Η κατ’ αρχήν αθώωση του πρώην προέδρου της Βουλής και του πρώην βουλευτή του ΑΚΕΛ θα εφεσιβληθεί. Αλλά οι δύο δικαστές δεν πείστηκαν πέραν πάσης αμφιβολίας για τις κατηγορίες διαφθοράς. Στην απόφασή τους έκριναν σκόπιμο να επισημάνουν ότι η κατηγορούσα Αρχή -δηλαδή ο Γενικός Εισαγγελέας Γιώργος Σαββίδης και ο Βοηθός Γενικός, Σάββας Αγγελίδης- δεν κλήτευσαν ουσιώδεις μάρτυρες, δεν εξήγησαν στο δικαστήριο γιατί δεν τους κάλεσαν και άφησαν ανοιχτό πεδίο στους δικηγόρους υπεράσπισης. Στην πορεία το βίντεο του Al Jazeera αφαιρέθηκε και απαλλάχθηκαν δύο άλλοι κατηγορούμενοι. Πρόκειται για ασυνήθιστη κριτική από μέρους των δικαστών για τον χειρισμό των δύο Εισαγγελέων και τον τρόπο που καθοδήγησαν τις ανακρίσεις. Οι Σαββίδης και Αγγελίδης δεν εμφανίστηκαν δημόσια να δώσουν εξηγήσεις.
Τα ψηλά δώματα
Η έκβαση της υπόθεσης Συλλούρη-Τζιοβάνη επιβεβαιώνει τη βασική διαπίστωση που κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ότι η Κύπρος υστερεί στην πάταξη της διαφθοράς όταν αφορά τα ανώτατα δώματα. Έγραψε τον περασμένο Ιούλιο ότι: «απαιτούνται περαιτέρω βήματα για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική διερεύνηση και δίωξη υποθέσεων διαφθοράς». Σημείωσε επίσης ότι «η αντιμετώπιση της διαφθοράς παραμένει απαραίτητη για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης του κοινού στους κρατικούς θεσμούς».
Ο θεσμός του Γενικού Εισαγγελέα είναι στον πάτο! Οι δύο Γενικοί Εισαγγελείς -που έχουν την απόλυτη εξουσία της ποινικής δίωξης- διετέλεσαν και αυτοί πολιτικοί. Διορίστηκαν από τον τέως Πρόεδρο, Νίκο Αναστασιάδη -που επί των ημερών του το πρόγραμμα «χρυσών» διαβατηρίων άνθησε- σχεδόν 7.000 πολιτογραφήσεις. Ήταν και υπουργοί του κατά τον ουσιώδη χρόνο που το Υπουργικό Συμβούλιο παράνομα και παράτυπα χορηγούσε τα χρυσά διαβατήρια, σύμφωνα με το πόρσιμα της ανεξάρτητης έρευνας της Επιτροπής του Μύρωνα Νικολάτου.
Ο Αναστασιάδης τους διόρισε Εισαγγελείς με τις απόλυτες εξουσίες να χειρίζονται τις υποθέσεις διαφθοράς. Οι αποφάσεις τους φθάνουν στο σημείο να κλείνουν υποθέσεις χωρίς αιτιολόγηση (nolle prosequi). Η Κύπρος βρίσκεται σε πλήρη αναντιστοιχία με όλα τα συντάγματα στα υπόλοιπα κράτη μέλη της ΕΕ.
Σύγκρουση συμφέροντος
Οι δικαστές δεν πείστηκαν ούτε καν για ύπαρξη σύγκρουσης συμφέροντος. Οι πολιτικοί έκαναν τηλεφωνήματα σε δημόσιους λειτουργούς για υποθέσεις πολιτογραφήσεων. Στο δικαστήριο παρουσίασαν την εξουσιοδότηση που τους έδωσε ο Αναστασιάδης να προωθούν το πρόγραμμα των «χρυσών» διαβατηρίων σε ξένους επενδυτές, ως δήθεν «κοινοβουλευτική διπλωματία».
Τίποτα ξένο σε αυτά που ήδη γνωρίζουν οι Κύπριοι για πολιτικούς τους. Στον ουσιώδη χρόνο, το δικηγορικό γραφείο που ίδρυσε ο τέως Πρόεδρος και φέρει το όνομα Νίκος Αναστασιάδης και Συνεταίροι, το οποίο από το 2013 έχει μετόχους και στελέχη τις δύο θυγατέρες του, προώθησΕ 57 πολιτογραφήσεις επενδυτών και συγγενών τους. Στο πόρισμα Νικολάτου τέθηκε με ένταση η σύγκρουση συμφέροντος. Εντοπίζονται ο Αναστασιάδης, οι δύο που αθωώθηκαν, ο πρόεδρος του ΔΗΚΟ Νικόλας Παπαδόπουλος, ο μετέπειτα Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας Σάββας Αγγελίδης. Όλοι ισχυρίστηκαν ότι δεν ήξεραν ποιους πολιτογραφούσε το Υπουργικό!
Τουλάχιστον η Μαρία Λοίζου, μία από τους τρεις δικαστές, κατέγραψε τη θέση της: «Είναι ανάρμοστο ο πρόεδρος της Βουλής (Συλλούρης), ενώ δεν έχει θεσμική αρμοδιότητα στο ΚΕΠ (πρόγραμμα «χρυσών» διαβατηρίων), να ενδιαφέρεται μόνο για περιπτώσεις πελατών του κατηγορουμένου (Τζιοβάνη). Τα όσα έγιναν δεν μπορεί να έγιναν αθώα. Ο κατηγορούμενος (Τζιοβάνης) γνώριζε τι υπέγραφε και για ποιο σκοπό θα εισέπραττε εκατομμύρια ευρώ».
Οι πολίτες δεν θα ασχοληθούν με τις λεπτομέρειες των 170 σελίδων της απόφασης του Κακουργιοδικείου. Θα κρατήσουν την ουσία. Στις λιγοστές υποθέσεις (τέσσερις) που οδηγήθηκαν στο δικαστήριο για τα «χρυσά» διαβατήρια, οι δύο Εισαγγελείς δεν κατάφεραν να αποδείξουν κάτι μεμπτό και αθέμιτο. Οι πολίτες ξέρουν τώρα ότι οι πολιτικοί διορισμοί σε ανεξάρτητους θεσμούς δεν έχουν εχέγγυα αμεροληψίας και δεν καταφέρνουν να διώκουν αποτελεσματικά πολιτικούς. Αυτό σημείωσε πρόσφατα η οργάνωση «Διεθνής Διαφάνεια» στο Κυπριακό Κέντρο Διερευνητικής Δημοσιογραφίας, έχοντας κατατάξει στην έκθεση του 2025 την Κύπρο «στους χειρότερους της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (Έκθεση 2025).
Εκλογές ενόψει
Πριν από τη δικαστική απόφαση, δύο δημοσκοπήσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας απαντούν στο ζήτημα της εμπιστοσύνης του κοινού, καθώς η Κύπρος μπαίνει σε περίοδο εκλογών -βουλευτικές τον Μάιο φέτος, προεδρικές το 2028, δηλαδή ενάμιση χρόνο μετά. Η δημοσκόπηση του Σίγμα (17/02) έδειξε ότι το 85% των πολιτών θεωρεί ότι στα ζητήματα πάταξης της διαφθοράς η χώρα κινείται σε λάθος κατεύθυνση. Η απογοήτευση για τους πολιτικούς και τα κόμματα ξεπερνά το 70%. Το 72% δηλώνει ότι δεν είναι ικανοποιημένο από τον πΠρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Πρόσφατα, υπέστη βαρύ πλήγμα για έλλειψη διαφάνειας και πρακτικές νεποτισμού σε χρηματοδοτήσεις -το περιβόητο videogate.
Η απόφαση για τους Συλλούρη-Τζιοβάνη θα επηρεάσει τις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου και δυνατόν να ευνοήσει νεοσύστατα κόμματα. Η πάταξη της διαφθοράς θα μπει με ένταση στις προεκλογικές συζητήσεις. Ταυτόχρονα, όμως, η παρακμάζουσα δημόσια ζωή δίνει ώθηση και στην αποχή. Μια τέτοια εξέλιξη σε απόλυτους αριθμούς ευνοεί τα μεγάλα παραδοσιακά κόμματα.
Προεδρικές 2028
Σε δημοσκόπηση της εφημερίδας «Πολίτης» (16/02), ο Χριστοδουλίδης αξιολογείται επίσης πολύ χαμηλά από τους πολίτες. Η χειρότερη επίδοσή του είναι στα ζητήματα της πάταξης της διαφθοράς: 72% εκφράζουν αντίθεση και μόλις 21% την εγκρίνουν. Συνολικά πάει άσχημα στην εσωτερική διακυβέρνηση (63% δεν την εγκρίνει), ενώ έχει θετική επίδοση μόνο στην εξωτερική πολιτική (55%).
Ο Χριστοδουλίδης «βουλιάζει» στη διαφθορά και την εσωτερική διακυβέρνηση, ενώ μόνο στο Κυπριακό οι χειρισμοί του αξιολογούνται κατά 46% θετικά και 44% αρνητικά. Κι αυτό φαίνεται ότι συμβαίνει συγκυριακά, εξαιτίας της μεταχείρισης που τυγχάνει από την ηγεσία του κατά τα άλλα αντιπολιτεύομενου ΔΗΣΥ.
Μέχρι τώρα, παρά τη σύγκρουση Χριστοδουλίδη με τον ΟΗΕ, η Αννίτα Δημητρίου συνεχίζει να του προσφέρει ένα είδος «σανίδας σωτηρίας». Ίσως πρόκειται για τακτική κίνηση, καθώς η πρόεδρος του ΔΗΣΥ θέλεινα συγκρατήσει τις διαρροές από το κόμμα της στο ΕΛΑΜ. Πάντως ο ΔΗΣΥ μετά τις βουλευτικές θα κληθεί να πάρει καθαρή θέση σε όλα τα θέματα και, κυρίως, πού στέκει έναντι του Χριστοδουλίδη.
