Συμπληρώνονται σήμερα 62 χρόνια από τότε που το Συμβούλιο Ασφαλείας υιοθέτησε το Ψήφισμα 186, με το οποίο συστάθηκε η Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (ΟΥΝΦΙΚΥΠ). Σύμφωνα με τον επικεφαλής της αποστολής και ειδικό αντιπρόσωπο του ΓΓ του ΟΗΕ, Χασίμ Ντιάν, ο ΟΗΕ έχει καταφέρει όλα αυτά τα χρόνια να διατηρήσει την ειρήνη στην Κύπρο, αποτρέποντας την επιστροφή στη βία.
Στην πρώτη του συνέντευξη από τότε που ήρθε στην Κύπρο, τον περασμένο Οκτώβριο, ο Ντιάν λέει στον «Π» πως το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ΟΥΝΦΙΚΥΠ έδωσε τη δυνατότητα στις πλευρές να συνεχίσουν να συνομιλούν και να αλληλεπιδρούν, δημιουργώντας χώρο για την πολιτική διαδικασία. «Και αυτό είναι που αντιπροσωπεύει η ειρηνευτική δύναμη: δίνει χώρο και δημιουργεί τις συνθήκες για διάλογο», ανέφερε.
«Το εύλογο ερώτημα που συνήθως τίθεται είναι: «Είστε εκεί 62 χρόνια. Τι έχετε κάνει;» Είμαστε παρόντες. Έχουμε καταφέρει να αποτρέψουμε την επανεμφάνιση της βίας, που ήταν εξαρχής το καθήκον από το Συμβούλιο Ασφαλείας το 1964, και εργαζόμαστε επίσης για την επιστροφή σε ομαλές συνθήκες». Με εμπειρία 31 χρόνων στα Ηνωμένα Έθνη σε πολλαπλές ζώνες συγκρούσεων και καταστροφών από τη Ρουάντα έως τη Σομαλία, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ), το Μάλι και άλλες, ο Ντιάν σημειώνει ότι ο ΟΗΕ στην Κύπρο εργάζεται πάνω σε συνδυασμό στόχων: αποτροπή της βίας, σταθεροποίηση και προσέγγιση των κοινοτήτων. «Η πρώτη μου εντύπωση είναι ότι ο ΟΗΕ τα έχει καταφέρει αρκετά καλά». Αποτίει φόρο τιμής στους 150.000 άνδρες και γυναίκες που υπηρέτησαν στην ΟΥΝΦΙΚΥΠ από την ίδρυσή της, συμπεριλαμβανομένων των 187 ειρηνευτών που έχασαν τη ζωή τους υπηρετώντας την ειρήνη στο νησί.
Ο ΟΗΕ δεν είναι το πρόβλημα
Σε ερώτηση αν η επιτυχία του ΟΗΕ στην αποτροπή επανάληψης της βίας αποτελεί ταυτόχρονα και αδυναμία, καθώς δημιουργεί μια σχεδόν «ψευδή» αίσθηση ασφάλειας που διαιωνίζει το status quo, ο Σενεγαλέζος αξιωματούχος είναι κατηγορηματικός ότι ο ΟΗΕ δεν αποτελεί μέρος του προβλήματος. «Ο πρωταρχικός στόχος ήταν να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξει επιστροφή στη βία, και αυτό έχει επιτευχθεί για 62 χρόνια», ανέφερε, σημειώνοντας ότι η νεκρή ζώνη είναι «κατά μεγάλο μέρος χωρίς περιστατικά».
Πρόσθεσε ότι ο ΟΗΕ δημιουργεί συνθήκες ευνοϊκές για πολιτική συζήτηση. Όμως η ειρηνευτική δράση από μόνη της δεν αποτελεί λύση στην πολιτική διαδικασία - είναι ένα εργαλείο διευκόλυνσης που επιτρέπει στα εμπλεκόμενα μέρη να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Εάν υπάρξει τελική πολιτική λύση, η ειρηνευτική αποστολή ολοκληρώνεται.
Προκλήσεις της ΟΥΝΦΙΚΥΠ
Ο Ντιάν εντοπίζει τρεις βασικές προκλήσεις για την ειρηνευτική δύναμη:
1. Η οριοθέτηση της νεκρής ζώνης.
«Δεν υπάρχει φυσική οριοθέτηση της νεκρής ζώνης, κάτι για το οποίο το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει εκφράσει επανειλημμένα ανησυχία». Ο ΟΗΕ βασίζεται στο ότι οι δύο πλευρές θα σέβονται την εξουσία του στη νεκρή ζώνη, παρά τις διαφορετικές απόψεις για το πού ακριβώς βρίσκεται η γραμμή κατάπαυσης του πυρός.
2. Οι μη εξουσιοδοτημένες δραστηριότητες εντός της νεκρής ζώνης, που εν μέρει οφείλονται στην άγνοια των ορίων της.
Κάποιοι εισέρχονται γνωρίζοντας ότι απαγορεύεται, για να δοκιμάσουν τα όρια του επιτρεπτού.
Γιατί όμως ο ΟΗΕ δεν καταγγέλλει ανοιχτά τις πλευρές; «Η θεμελιώδης αρχή της ειρηνευτικής δύναμης είναι η αμεροληψία. Δεν μπορούμε να πάρουμε θέση. Ο ρόλος μας είναι να διευκολύνουμε, να μεσολαβούμε, να αποκλιμακώσουμε. Τη στιγμή που θα φανεί ότι παίρνουμε το μέρος κάποιου, είμαστε καταδικασμένοι».
3. Η εφαρμογή της εντολής του Συμβουλίου Ασφαλείας για στρατιωτική επικοινωνία μεταξύ των πλευρών.
«Είναι πολύ περίπλοκο και δεν πρόκειται να λυθεί από τη μία μέρα στην άλλη. Αλλά εργαζόμαστε πάνω σε αυτό με τις δύο πλευρές».
Αναφέρθηκε στην έκκληση Γκουτέρες προς τις δύο κοινότητες να ξεπεράσουν το ζήτημα της αναγνώρισης για να προχωρήσουν. Ο αξιωματούχος σημειώνει ότι, όπως βρέθηκε τρόπος για συνεργασία της Αστυνομίας μέσω του Κοινού Κέντρου Επαφής, έτσι μπορεί να βρεθεί λύση και για τις αντίστοιχες δυνάμεις στο νησί.
Άλλη πρόκληση, περισσότερο παγκόσμια παρά κυπριακή, είναι η οικονομική κρίση ρευστότητας στον ΟΗΕ, που επηρεάζει την ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Έχουν μειωθεί οι περιπολίες και οι πτήσεις ελικοπτέρων, καθώς και η διευκόλυνση διακοινοτικών δραστηριοτήτων.
Η πολιτική διαδικασία
Παρά τους περιορισμούς, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ είναι έτοιμη να εφαρμόσει οποιαδήποτε συμφωνία επιτευχθεί από τους ηγέτες για άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης, περιλαμβανομένης της πρόσβασης στον παλιό δρόμο Λευκωσίας-Λάρνακας εντός της νεκρής ζώνης, που θα μπορούσε να συνδέσει την Αθηένου με την Αγλαντζιά.
«Οτιδήποτε μπορεί να διευκολύνει τις συζητήσεις μεταξύ των δύο πλευρών με στόχο την εξεύρεση συμβιβασμού ή λύσης, είμαστε έτοιμοι να το εξετάσουμε. Αλλά ο ΟΗΕ δεν κατέχει έδαφος. Είναι θεματοφύλακας της νεκρής ζώνης. Δεν υπάρχει έδαφος του ΟΗΕ στην Κύπρο, άρα οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να γίνει μεταξύ των δύο μερών».
Σε σχέση με την εμπειρία του με τους δύο ηγέτες στο νησί, ανέφερε πως «Βλέπω μια αυθεντική διάθεση και από τους δύο να συνεργαστούν. Δεν γνωρίζω τις λεπτομέρειες των διαπραγματεύσεων, αλλά βλέπω ένα πολύ θετικό κλίμα». Ο Ντιάν είπε ότι, με βάση τα πολλά χρόνια εμπειρίας του, η διαμεσολάβηση απαιτεί μεγάλη υπομονή. «Είμαστε ακόμη δεσμευμένοι, είτε στο ειρηνευτικό σκέλος είτε στο πολιτικό. Είμαστε εδώ για να επενδύσουμε προσπάθεια, χρόνο και ενέργεια ώστε να διατηρηθεί η σταθερότητα και να υπάρξει λύση στο Κυπριακό». Σε αναφορές ότι η Μαρία Άνχελα Ολγκίν εγκαταλείπει την προσπάθεια είπε πως αυτό δεν είναι αληθές. «Η προσωπική απεσταλμένη και ο Γενικός Γραμματέας παραμένουν εξαιρετικά αφοσιωμένοι στο Κυπριακό».
Ανέφερε ακόμη πως όταν εργαζόταν στο γραφείο Γκουτέρες το 2017, είδε από κοντά πως ο ΓΓ επέλεξε να ασχοληθεί πρώτα με το Κυπριακό όταν ανέλαβε καθήκοντα. Μετά την αποτυχία του Κραν Μοντανά, «ένας σκεπτόμενος άνθρωπος θα έλεγε: 'Προσπάθησα, δεν πέτυχε, τα παρατάω'. Εκείνος δεν το έκανε. Συνέχισε να συναντά τους ηγέτες, να στέλνει απεσταλμένους». Και πρόσθεσε: «Η ιδέα ότι εγκατέλειψαν το Κυπριακό είναι απολύτως λανθασμένη».
Δεν εγκαταλείπεις την πίστη στη λύση
Αναφερόμενος στην πιο δύσκολη αποστολή του, ο Ντιάν αναφέρει τη Ρουάντα το 1994, όπου αμέσως μετά τη γενοκτονία ήταν «κρίση γιγαντιαίων διαστάσεων». Συνάντησε πολλή βία και ζητήματα ζωής και θανάτου, ενώ εργάστηκε και «σε μία από τις μεγαλύτερες ειρηνευτικές επιχειρήσεις στον κόσμο» στη ΛΔ Κονγκό. Ρωτήθηκε αν η εμπειρία αυτή τον έκανε κυνικό. «Καθόλου. Με έκανε πιο αισιόδοξο, πιο αποφασιστικό και πιο ανθεκτικό. Η πλειονότητα αυτών των κρίσεων ήταν ανθρωποκεντρικές. Και ό,τι έχει προκαλέσει ο άνθρωπος, ο άνθρωπος μπορεί και να το επιλύσει. Δεν εγκαταλείπεις την πίστη στη λύση». Και μιλά για το γεγονός πως ο ΟΗΕ είναι εκεί πάντα για το αισιόδοξο μήνυμα «ΟΗΕ σημαίνει ότι δεν τα παρατάς. Και ο ΟΗΕ είναι πραγματικά για να βρίσκεις πάντα τις δυνατότητες πέρα από την κρίση του παρόντος».
