Στις 10 Ιουνίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε δύο νέες στρατηγικές πρωτοβουλίες για τα νησιά και τις παράκτιες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ουσιαστικά έθεσε για πρώτη φορά τις βάσεις ενός συνεκτικού ευρωπαϊκού πλαισίου πολιτικής που ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες και προκλήσεις των συγκεκριμένων περιοχών. Η πρωτοβουλία αφορά περισσότερα από 4.000 κατοικημένα νησιά σε 16 κράτη μέλη, όπου διαμένουν περίπου 17 εκατομμύρια πολίτες, καθώς και παράκτιες περιοχές σε 22 κράτη μέλη της Ένωσης, στις οποίες κατοικούν περίπου 95 εκατομμύρια άνθρωποι.
Για την Κύπρο, ένα από τα τρία πλήρως νησιωτικά Κράτη Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η ανάγκη για μια εξειδικευμένη προσέγγιση προκύπτει από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νησιωτικών και παράκτιων περιοχών. Τα νησιά αντιμετωπίζουν συχνά προβλήματα γεωγραφικής απομόνωσης, περιορισμένης συνδεσιμότητας, αυξημένου κόστους μεταφορών και ενέργειας, μικρού μεγέθους αγορών και υψηλής εξάρτησης από συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς, κυρίως τον τουρισμό. Παράλληλα, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως η λειψυδρία, η διάβρωση των ακτών και τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Αντίστοιχα, οι παράκτιες κοινότητες βρίσκονται αντιμέτωπες με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, την απώλεια βιοποικιλότητας, τη θαλάσσια ρύπανση, αλλά και κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις, όπως η εποχικότητα της απασχόλησης, οι πιέσεις στη στέγαση και η φυγή των νέων προς τα αστικά κέντρα.
Μέσα από τις νέες στρατηγικές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να μετατρέψει αυτές τις προκλήσεις σε ευκαιρίες ανάπτυξης και ανθεκτικότητας. Η στρατηγική για τα νησιά βασίζεται σε τέσσερις κεντρικούς άξονες πολιτικής: την οικονομική ανάπτυξη και τη βελτίωση της συνδεσιμότητας, την ενεργειακή μετάβαση και την προστασία του περιβάλλοντος, την ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών και την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων, καθώς και τη θωράκιση των νησιών έναντι φυσικών καταστροφών και άλλων κρίσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαφοροποίηση των τοπικών οικονομιών, στην προώθηση της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης, καθώς και στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η στρατηγική για τις παράκτιες περιοχές επικεντρώνεται στην προώθηση μιας βιώσιμης και ανταγωνιστικής γαλάζιας οικονομίας, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στις περιβαλλοντικές και κλιματικές προκλήσεις και στη δημιουργία ελκυστικών και βιώσιμων τόπων διαβίωσης. Στο πλαίσιο αυτό προωθούνται νέες μορφές οικονομικής δραστηριότητας, όπως η γαλάζια βιοοικονομία, οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ο βιώσιμος θαλάσσιος τουρισμός. Παράλληλα δίνεται έμφαση στη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό και τη διαχείριση των παράκτιων ζωνών.
Οι δύο στρατηγικές αποτελούν μέρος της ευρύτερης προσπάθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ενίσχυση της εδαφικής συνοχής και για την προσαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών στις διαφορετικές γεωγραφικές και κοινωνικοοικονομικές πραγματικότητες των περιφερειών της. Παράλληλα, συνδέονται άμεσα με το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς (European Ocean Pact), το οποίο υιοθετήθηκε τον Ιούνιο του 2025 και αποσκοπεί στη βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων, στην προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και στην ενίσχυση της γαλάζιας οικονομίας.
Σημαντική πτυχή της πρωτοβουλίας είναι η προσπάθεια ενσωμάτωσης των αναγκών των νησιών και των παράκτιων περιοχών σε όλες τις σχετικές ευρωπαϊκές πολιτικές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν ειδικά μέτρα για τις περιοχές αυτές στα μελλοντικά εθνικά και περιφερειακά τους σχέδια, αξιοποιώντας τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ τοπικών, εθνικών και ευρωπαϊκών φορέων. Η αποτελεσματικότητά τους θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι προτεραιότητες που θέτουν, θα ενσωματωθούν στα επόμενα χρηματοδοτικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από τη βούληση των κρατών μελών να αξιοποιήσουν τις νέες δυνατότητες που δημιουργούνται.
*Ευρωβουλευτής ΔΗΣΥ / ΕΛΚ
