Η Κύπρος είναι μέλος της ΕΕ για 22 χρόνια, αλλά η ηγεσία της δεν έχει κατασταλάξει ακόμα αν τη συμφέρει η τουρκοκυπριακή κοινότητα να πλησιάσει την Ένωση. Τι ακριβώς επιδιώκει; Να δημιουργήσει ρήγματα στη γραμμή κατοχής και να φέρει τους Τουρκοκυπρίους πιο κοντά; Ή μήπως προτιμά να μείνουν στο έλεος της εξάρτησης από την Τουρκία;
Τα στρατηγικά αυτά ερωτήματα δεν έχουν ποτέ απαντηθεί ειλικρινά.
Πράσινη Γραμμή
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κυκλοφόρησε (30/6) την έκθεσή της για τον Κανονισμό της Πράσινης Γραμμής (ΚΠΓ/2004). Η Επιτροπή καταγράφει 7,5 εκατ. διελεύσεις πολιτών (2025). Ουρές ταλαιπωρίας στα σημεία διέλευσης. Τα πρόσθετα σημεία «θα βελτίωναν την καθημερινή ζωή των Κυπρίων», γράφει (6/7) ο Γενικός Γραμματέας, Αντόνιο Γκουτέρες, στο Συμβούλιο Ασφαλείας, και προσθέτει: (αν άνοιγαν) «θα αποδείκνυαν με συγκεκριμένο τρόπο ότι οι πλευρές διαθέτουν την πολιτική βούληση να σημειώσουν πρόοδο». Όμως, ο Χριστοδουλίδης δεν συμφωνεί με τον Ερχιουρμάν ούτε για ένα νέο σημείο διέλευσης. Την πιο κρίσιμη περίοδο για επανεκκίνηση συνομιλιών λείπει η πολιτική βούληση, παρά τις διακηρύξεις περί του αντιθέτου.
Εμπόδια στο εμπόριο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει ότι μέσω του ΚΠΓ «υπάρχουν δυνατότητες ανάπτυξης του εμπορίου των Τ/Κ», αλλά κι αυτό συναντά «εμπόδια». Στην έκθεσή της καταγράφει σειρά από εμπόδια: καθυστερήσεις στους ελέγχους προϊόντων, περιορισμούς σε είδη προϊόντων και απαγορεύσεις στη διακίνηση φορτηγών - όλα πρακτικές της κυβέρνησης στα σημεία διέλευσης. Η Λευκωσία σιωπά, αλλά αυτά δεν περνούν απαρατήρητα. Ο Γκουτέρες απαιτεί παραμερισμό αυτών των εμποδίων που καθηλώνουν το εμπόριο, τη συνεργασία Ε/Κ - Τ/Κ και την οικονομική αλληλεξάρτησή τους.
Η Επιτροπή περιγράφει κι άλλα εμπόδια: την απαγόρευση μεταποιημένων τροφίμων (μη ζωϊκής προέλευσης) που παράγουν οι Τ/Κ. Η κυβέρνηση αρνείται να δώσει τη συγκατάθεσή της. Ακόμα, οι Τουρκοκύπριοι επιχειρηματίες συναντούν συστηματικά δυσκολίες να ανοίξουν λογαριασμούς σε κυπριακές τράπεζες. Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου εξέδωσε σχετική εγκύκλιο, αλλά οι εμπορικές τράπεζες κατά κανόνα δεν την εφαρμόζουν.
Από το 2004, ο ΚΠΓ δεν περιέλαβε ζωϊκά προϊόντα. Αλλά το χαλλούμι (τουρκικά «χελλίμ») έγινε εφικτό να προστεθεί - είναι πιστοποιημένο ΠΟΠ - το ζήτησε ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ το 2015. Μέχρι σήμερα, οι Τ/Κ δεν κατάφεραν να πωλήσουν ούτε ένα κιλό, και ας έχουν 25 πιστοποιημένους παραγωγούς!
Η Κυβέρνηση Χριστοδουλίδη είναι η μόνη που δεν έχει ανοίξει κανένα οδόφραγμα. Οι δυνάμεις που τη στηρίζουν - το ΔΗΚΟ, η ΕΔΕΚ και το ΕΛΑΜ - αξιώνουν να κλείσουν τα σημεία διέλευσης. Κατά καιρούς δαιμονοποιούν τις διελεύσεις και το δικοινοτικό εμπόριο, δηλητηριάζοντας το κλίμα. Οι ε/κ υπεραγορές αρνούνται να βάλουν τ/κ προϊόντα στα ράφια τους. Ασχέτως αν χιλιάδες Τ/Κ περνούν στο νότο για να ψωνίσουν κρέας και πολλά προϊόντα που είναι πιο φθηνά.
Αντιφάσεις
Με βάση τα στατιστικά δεδομένα της ΕΕ, οι Τουρκοκύπριοι επιχειρηματίες στέλνουν στους Ελληνοκυπρίους προϊόντα αξίας μόλις 14,5 εκατ. ευρώ (2025). Οι Ελληνοκύπριοι επιχειρηματίες, όμως, κάνουν δεκαπλάσιες εισαγωγές απευθείας από την Τουρκία (160 εκατ. ευρώ, Στατιστική Υπηρεσία, 2024). Είναι οξύμωρο, αλλά αυτό συμβαίνει: η Λευκωσία εμποδίζει τα τ/κ προϊόντα, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει τα προϊόντα Τουρκίας που προέρχονται από τη δύναμη κατοχής;
Οι Τ/Κ κάνουν περιορισμένο εμπόριο, κυρίως μέσω Τουρκίας, που μόλις φθάνει τα 170 εκ. ευρώ ετησίως (2023). Οι Ελληνοκύπριοι εισάγουν προϊόντα αξίας άνω των 12 δισ. ευρώ ετησίως. Εύκολα θα μπορούσαν να απορροφήσουν το τ/κ εμπόριο. Αν ήταν πιο ανοιχτοί και λίγο γενναιόδωροι, θα έβλεπαν ότι τους συμφέρει η οικονομική αλληλεξάρτηση. Με αυξημένο εμπόριο, οι Τ/Κ έμποροι θα είχαν αξιοσημείωτο κέρδος και ε/κ πελατεία. Τώρα στέλνουν τα προϊόντα τους στην Τουρκία και μαστίζονται από τον πληθωρισμό της τουρκικής λίρας.
Για χρόνια η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί: χωρίς τ/κ επιχειρηματική βάση, το οικονομικό χάσμα βορρά - νότου διευρύνεται και οι προσπάθειες επανένωσης δυσκολεύουν. Με τη χρόνια ακινησία, οι μόνοι που τελικά ευημερούν στα κατεχόμενα είναι το μεγάλο τουρκικό κεφάλαιο που κατασκευάζει ξενοδοχεία, καζίνο και οικοδομές και εκτοπίζει οικονομικά τους Τ/Κ.
Προσχήματα
Για 22 χρόνια η κυβέρνηση εφαρμόζει επιλεκτικά και προσχηματικά τον ΚΠΓ. Αν ήθελε, θα προωθούσε τις αναγκαίες αλλαγές στον Κανονισμό, όπως ζητούν ο ΟΗΕ και η ΕΕ: άνοιγμα σημείων διέλευσης, προσθήκη νέων προϊόντων, ρυθμίσεις για προϊόντα και φορτηγά. Αν ήθελε, θα λειτουργούσε, επίσης, τη μικτή τεχνική επιτροπή για εναρμόνιση της τ/κ κοινότητας με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Τα εμπόδια που βάζει συμβάλλουν στην αποξένωση των Τουρκοκυπρίων, την οικονομική τους αποδυνάμωση και στην πιο βαθιά εξάρτησή τους από την Τουρκία. Με την ακατανόητη πολιτική της, το μόνο που στο τέλος επιτυγχάνει είναι να πυροβολεί τα πόδια της.
Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι το άνοιγμα των Τ/Κ προς την ΕΕ. Με συγκροτημένη ευρωπαϊκή στρατηγική, η ε/κ ηγεσία θα μπορούσε να ανατρέψει τις συνθήκες διαίρεσης, για να στηρίξει την κατάλληλη στιγμή την κατεξοχήν διαπραγμάτευση της ουσίας του Κυπριακού υπό τον ΟΗΕ. Αλλά η πολιτική ηγεσία των Ε/Κ κρατά αναξιοποίητες τις δυνατότητες που προσφέρει η ΕΕ. Με τον δογματισμό και την «διπλωματική σκλήρωση» που τη διακατέχει, δεν τόλμησε ποτέ να κοιτάξει πέρα από την κλειδαρότρυπα.
