Η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας κάνει εξαγωγές άνω των 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων τον χρόνο. Με ποσοστό συμμετοχής της εγχώριας βιομηχανίας σε αμυντικά προγράμματα άνω του 80% (πριν από είκοσι χρόνια ήταν μόλις στο 25%). Το ποσοστό συνεισφοράς της αμυντικής βιομηχανίας της Ελλάδας στο ΑΕΠ της χώρας μόλις που αγγίζει το 0.5% ! Έτσι, οι υψηλές αμυντικές δαπάνες μετατρέπονται σε μόνιμη αιμορραγία κεφαλαίων προς το εξωτερικό.
Μια συναισθηματική εγχώρια αντίληψη θεωρεί ότι με λόγια, με «οράματα και θάματα», θα νικήσει τους αριθμούς. Μόνο που τώρα δεν μιλάμε πια για διαχειρίσιμες αναλογίες. Τώρα μιλάμε για διαφορά επιπέδου. Οι προσπάθειες ώστε η Τουρκία να μην αποκτήσει (ακόμα) F-35 δεν είναι παρά μάχες οπισθοφυλακών.
Κι όλα αυτά σε ένα θέατρο του παραλόγου στο εσωτερικό. Μπροστά σ’ αυτές τις τεράστιες ανατροπές, η κυβέρνηση στην Αθήνα υποχρεώνεται να χορεύει στους ρυθμούς του Σαμαρά και του Δένδια, της Ζωής Κωνσταντοπούλου, και της Καρυστιανού. Με μόνιμη «φιλική συμμετοχή» του Ν. Χριστοδουλίδη και της συμπολίτευσης στην Κύπρο, τους μόνιμους εραστές του «καλύτερα σαράντα χρόνια ψευδαίσθηση, παρά μιας ώρας αλήθεια»…
Ο ελληνοκυπριακός ουτοπικός μικρομεγαλισμός τροφοδοτείται και από τη μεγάλη αντίφαση του ελληνικού και του ελληνοκυπριακού εθνικισμού: Αντιμετωπίζουν τον ελληνισμό ως σύνολο, μόνο για να κολυμπούν στη φαντασίωση της υπεροχής, αλλά αρνούνται τους αριθμούς. Δηλαδή, αρνούνται να δεχτούν ότι Ελλάδα και Ελληνοκύπριοι μαζί δεν έχουν τη δύναμη ούτε ένα καλώδιο να ποντίσουν στη θάλασσα. Αλλά μια χαρά ονειρεύονται ότι μαζί θα πολλαπλασιάσουμε τις δυνάμεις μας, θα ανατρέψουμε το ισοζύγιο, και παρέα με τον Νετανιάχου θα πάρουμε την Πόλη.
Το πρόβλημά μας είναι στοιχειώδες: Ερωτευόμαστε έναν ανεδαφικό «πολλαπλασιασμό», αλλά αρνούμαστε την απλή πρόσθεση.
Παραδοχή ήττας;
Μέσα σε τέτοιες συνθήκες, φυσικά και δεν παραδέχεσαι ήττα, ούτε τα παρατάς. Για να βελτιώσεις τη θέση σου όμως, πρέπει να κάνεις δυο στοιχειώδη πράγματα:
• Αναγνώριση της πραγματικότητας: Η απόκλιση δύναμης και δυνατοτήτων μεταξύ Ελλάδας-Ελληνοκυπρίων από τη μια και Τουρκίας από την άλλη είναι τεράστια, σε όλα τα επίπεδα. Και το χειρότερο είναι ότι όλα δείχνουν πως θα μεγαλώνει αντί να μικραίνει. Από το ΑΕΠ μέχρι την πολεμική βιομηχανία, από τις επιρροές μέχρι τον περιφερειακό ρόλο (οι μεγάλες δυνάμεις αναγνωρίζουν στην Τουρκία καταλυτικό διπλωματικό ρόλο, την ώρα μάλιστα που διαθέτει τις περισσότερες εκτός χώρας στρατιωτικές βάσεις, μετά τις ΗΠΑ).
• Αναλαμβάνεις σοβαρές πρωτοβουλίες: Αφού διαβάσεις τους αριθμούς, δεν κορδώνεις επιδεικτικά για τις Belara, τους Barak, και τον «Κένταυρο». Αυτά τα κάνεις σιωπηλά· και την ίδια στιγμή παλεύεις σκληρά, έστω με επιπλέον οικονομικό κόστος, κάθε αγορά να έχει και ποσοστό συμπαραγωγής (ουσιαστικό και όχι εικονικό όπως με τις Belara). Την ίδια στιγμή, αρχίζεις να παίρνεις στα σοβαρά τις δυνατότητές σου σε επίπεδο διπλωματίας: Αντί τον πολωτικό εναγκαλισμό με τον Νετανιάχου, δίνεις έμφαση στην ιδιότητα μέλους της Ε.Ε.. Όχι με τον στείρο ρόλο του αναχώματος στην Άγκυρα, αλλά με τη θετική ατζέντα. Αντί να είσαι πρόβλημα και πονοκέφαλος, γίνεσαι μέσο επίλυσης των προβλημάτων, μακριά από τα επικοινωνιακά φώτα. Η διπλωματία γι’ αυτό υπάρχει. Δίνεις βίζα ειδικού σκοπού στην Ε.Ε. και παίρνεις καλώδιο. «Δίνεις» Χάγη για την ΑΟΖ στο Αιγαίο και παίρνεις κλιμακωτά χωρικά ύδατα.
Αλλά όλα αυτά, ενώ είναι μπροστά μας ως λογικές και εφικτές δυνατότητες, προϋποθέτουν κάτι που αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει: Γενική πολιτική ωριμότητα και διάθεση να σπάσεις αυγά· να παράγεις πολιτική και όχι απλώς εντυπώσεις. Το πολιτικό περιβάλλον για κάτι τέτοιο είναι φρικτό για τον Μητσοτάκη στην Αθήνα. Ενώ στην Κύπρο, ελέω Αναστασιάδη, Χριστοδουλίδη, και διεργασιών στον ΔΗΣΥ, γίνεται καθημερινά όλο και χειρότερο.
Το κυρίως «πιάτο»
Το 2005, σε μια συνεδρία με τον υπουργό Εξωτερικών Π. Μολυβιάτη και άλλους επιτελείς, για την ακολουθητέα πολιτική στο Kυπριακό (μετά τα γεγονότα του 2004), ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής είπε καταληκτικά: «Κάνετε ότι θέλετε, φτάνει να μη μου κουβαλήσετε το κυπριακό εδώ (στην πολιτική ζωή της Ελλάδας)». Πρόκειται ίσως για την πιο εμβληματική περίπτωση πιστοποίησης ενός παρδαλού διαζυγίου που είχε αρχίσει από το 1974.
Μετά το πραξικόπημα-εισβολή και την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα, κρίθηκε από την πολιτική ηγεσία ότι, για σκοπούς τόνωσης της διεθνούς παρουσίας της Κύπρου – και του κυπριακού ως διεθνούς προβλήματος κατοχής σε ανεξάρτητο κράτος – οι δύο χώρες θα πρέπει να συντονίζονται παρασκηνιακά, αλλά να προσποιούνται ότι οι σχέσεις είναι αποκλειστικά «διακρατικές». Έτσι κι αλλιώς, η αντιμετώπιση της Κυπριακής Δημοκρατίας ως πραγματικά ανεξάρτητου κράτους ήταν και η μόνη ορθολογιστική λύση, από τη στιγμή που η διπλή ένωση αποκλείστηκε.
Εδώ, όμως, άρχισε να δημιουργείται μια παρεξήγηση: Η πολιτική ζωή στις δύο χώρες αναπτύχθηκε με τρόπο που να δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι ελληνοτουρκικές σχέσεις και κυπριακό δεν έχουν καμιά σχέση, παρά μόνο σε επίπεδο κλίματος. Αυτή η «παρεξήγηση» οδήγησε πολλούς στην Ελλάδα να σκέφτονται ότι «δεν πρέπει να περιμένουμε τους Κυπρίους για να κάνουμε βήματα για επίλυση των ελληνοτουρκικών», και πολλούς στην Ελληνοκυπριακή πολιτεία να σκέφτονται «δεν θα περιμένουμε τους καλαμαράδες να αποφασίσουν να συνεννοηθούν με την Τουρκία, ας προχωρήσουμε μόνοι μας».
Στη βάση τους, αυτές οι προσεγγίσεις δεν είναι αβάσιμες. Αντανακλούν εξάλλου και ένα αίτημα ουσιαστικής ανεξαρτησίας στην πολιτική των δύο χωρών. Δείχνουν όμως όλο και περισσότερο να παραγνωρίζουν έναν κανόνα που γέννησε η ίδια η πραγματικότητα: Δεν υπάρχει καμιά προοπτική ουσιαστικής προόδου στο ένα θέμα, αν το άλλο θέμα δεν βρίσκεται τουλάχιστον σε τροχιά θετικής προσέγγισης για δημιουργία δομών λύσης. Επί Κωνσταντίνου Καραμανλή, Ανδρέα Παπανδρέου (1985), και Κώστα Σημίτη, αυτό αποδείχτηκε στην πράξη.
Οι άλλοι το ξέρουν
Υπάρχουν δύο «κόσμοι» που έχουν συνείδηση αυτού του «κανόνα»:
(α) Ο διεθνής παράγοντας: Τα ΗΕ, παρά το γεγονός ότι είναι φύσει υποχρεωμένα να βλέπουν την Κύπρο ως αυτόνομη περίπτωση, μέσα από κάθε τους κίνηση δείχνουν ότι έχουν συναίσθηση του πόσο καταλυτική είναι η συνεννόηση Ελλάδας-Τουρκίας (και το κλίμα μεταξύ τους) για να γίνουν βήματα στο κυπριακό. Λόγω τριβής και εμπειρίας, ακόμη πιο σαφώς διαμορφωμένη είναι η σχετική αντίληψη στην Κομισιόν και γενικότερα στην Ε.Ε.. Μη μιλήσουμε για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ (η οποία είναι στέρεα δομημένη σε αυτόν τον κανόνα, από το 1950 μέχρι σήμερα) ή ακόμη και χωρών όπως το Ισραήλ – που τον αξιοποιούν τα μέγιστα από την ανάποδη, προς όφελός τους.
(β) Το ακραίο μπλοκ σε Ελλάδα και Κύπρο: Όποτε πάει να γίνει κάτι στα ελληνοτουρκικά, «όλως τυχαίως» το εθνικιστικό μπλοκ επιστρατεύει την Κύπρο, με εντάσεις πραγματικές (π.χ. στη νεκρή ζώνη) ή λεκτικές. Κι όποτε πάει να γίνει κάτι στην Κύπρο, η Λευκωσία γίνεται χώρος επίσκεψης ή δράσης του Δένδια, του Σαμαρά, και των ομοειδών τους. Όλοι αυτοί, Ελλαδίτες και Ελληνοκύπριοι, γνωρίζουν πολύ καλά τον κανόνα, και τον αξιοποιούν από την ανάποδη (όπως ο Νετανιάχου), με στόχο την αποδόμηση κάθε προοπτικής.
Κύπρος και Ελλάδα είναι δύο ανεξάρτητα κράτη. Και έτσι πρέπει να συμπεριφέρονται. Όμως, το κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά είναι σε μεγάλο βαθμό συγκοινωνούντα δοχεία, είτε μας αρέσει είτε όχι. Το να το ξέρουν και να το αξιοποιούν όλοι οι άλλοι, και να το υποτιμούν όσοι επιθυμούν λύσεις και στα δύο, οδηγεί σε εξασφαλισμένη «νίκη» όσων θέλουν στασιμότητα και στα δύο.
Το καλάθι
• …με τις παρενέργειες (1): Το δουλεμπόριο στην Κύπρο έχει πλέον θεσμικό χαρακτήρα: Με την άδεια του κράτους, Ελληνοκύπριοι δουλέμποροι θησαυρίζουν φέρνοντας στην Κύπρο καραβάνια ξένων, που τους «υπενοικιάζουν» με εξευτελιστικούς όρους σε εργοδότες (με το κομμάτι και για μερικές μέρες). Αυτά παθαίνεις όταν δεν έχεις ολοκληρωμένη πολιτική μετανάστευσης, που να ρυθμίζει τους όρους εισαγωγής ξένου εργατικού δυναμικού. «Νικάς» τους ξένους δουλεμπόρους, αλλά ηττάσαι από το εγχώριο κεφάλαιο. Και γίνεσαι εσύ κράτος επίσημης δουλεμπορίας.
• …με τις παρενέργειες (2): Η επίσημη κυβέρνηση και οι βραχίονές της στα ΜΚΔ επιστρέφουν υποχρεωτικά στα παλιά λημέρια: Αφού απέτυχαν να σύρουν τον ΔΗΣΥ στην κυβέρνηση, επιστρέφουν στην τακτική της διάσπασής του – και στα περί ΔΗΣΑΚΕΛ… Η τελευταία αφορμή ήταν η «υπόθεση Ραουνά». Όλα δείχνουν όμως ότι η ηγεσία του ΔΗΣΥ βρήκε τη φόρμουλα, ακόμη και μέσα από την κούρσα των επίδοξων υποψηφίων: Δεν αντιπολιτευόμαστε στα ουσιαστικά, αλλά δείχνουμε με κάθε αφορμή πως έχουμε κόκκαλο ως κόμμα. Άσχημα τα πράγματα, Πρόεδρε…
• …με τις παρενέργειες (1): «Διορθωτικές κινήσεις» μετά το μπάχαλο με τη μεταφορά των ιδιωτικών καναλιών σε άλλη πλατφόρμα. Οι πρωταγωνιστές έβαλαν την ουρά στα σκέλια και αφήνουν ο ένας υπονοούμενα για ευθύνες του άλλου. Για το μεγάλο σκάνδαλο, όμως, ούτε λέξη: Με προεδρική κάλυψη εδώ και δέκα χρόνια, οι καναλάρχες δεν πλήρωναν τα χρέη τους στη Velister. Τα τεράστια ποσά «στέγνωσαν» την πλατφόρμα, δεν μπορούσε να κάνει αναβάθμιση, και ουσιαστικά πτώχευσε. Για να περάσουμε εμείς οι φορολογούμενοι πολίτες στα νύχια άλλης εταιρείας…
