Του Yusuf Kanlı
Ο οδικός χάρτης του Οζγκιούρ Οζέλ είναι πολύ πιο σύνθετος από μια απλή αποχώρηση από το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα.
Η ορατή πλευρά του σχεδίου είναι η δημιουργία ενός νέου κόμματος. Η λιγότερο εμφανής πλευρά αφορά την προσπάθεια διατήρησης αρκετής ισχύος στο εσωτερικό του CHP, ώστε να εμποδιστεί ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου να αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο όλων των δομών, πέρα από τα κεντρικά γραφεία, τη νομική υπόσταση και την επίσημη σφραγίδα του κόμματος.
Η στρατηγική συζητήθηκε σε κλειστές συσκέψεις στην Άγκυρα. Ο Οζέλ συναντήθηκε αρχικά με μέλη της Κομματικής Συνέλευσης και του Κεντρικού Εκτελεστικού Συμβουλίου, τα οποία είχαν εκλεγεί κατά την περίοδο της δικής του ηγεσίας. Στη συνέχεια συγκέντρωσε σε ξενοδοχείο στην περιοχή Τσάνκαγια τους βουλευτές που τον στηρίζουν.
Η συνάντηση των βουλευτών μετατράπηκε ουσιαστικά σε εργαστήριο για την ίδρυση του νέου κόμματος. Συζητήθηκαν ο κατάλογος των ιδρυτικών μελών, οι μαζικές παραιτήσεις, το πολιτικό πρόγραμμα, καθώς και ο καταμερισμός των αρμοδιοτήτων ανάμεσα σε όσους θα αποχωρήσουν αμέσως και σε εκείνους που θα παραμείνουν προσωρινά στο CHP.
Ο Ζεϊνέλ Εμρέ, εκπρόσωπος της εκλεγμένης ηγεσίας του Οζέλ, δήλωσε ότι η αίτηση ίδρυσης θα κατατεθεί στο υπουργείο Εσωτερικών μέσα στις επόμενες ημέρες. Το όνομα και το λογότυπο έχουν ήδη επιλεγεί, ενώ έχει επιτευχθεί προκαταρκτική συμφωνία για το κτήριο που θα στεγάσει τα κεντρικά γραφεία. Η καταβολή των ενοικίων αναμένεται να αρχίσει τον Οκτώβριο.
Το όνομα παραμένει μυστικό. Πολιτικοί, δημοσιογράφοι και ψηφοφόροι αναφέρονται ολοένα και συχνότερα στον νέο σχηματισμό ως «Yeni Parti», δηλαδή «Νέο Κόμμα». Η ονομασία μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή, ωστόσο ήδη παραπέμπει στην υπόσχεση υπέρβασης της δικαστικής παράλυσης και των απογοητεύσεων που συνδέονται με την παλιά τάξη πραγμάτων στην αντιπολίτευση.
Οι ιδρυτές θα παραιτηθούν μαζικά
Οι βουλευτές που έχουν επιλεγεί ως ιδρυτικά μέλη αναμένεται να παραιτηθούν ταυτόχρονα από το CHP και να υπογράψουν τα έγγραφα για τη σύσταση του νέου πολιτικού οργανισμού.
Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περίπου 70 έως 95 ιδρυτές βουλευτές. Μακροπρόθεσμα, η πλειονότητα των 135 βουλευτών του CHP αναμένεται να μετακινηθεί στον νέο σχηματισμό, καθιστώντας τον τη μεγαλύτερη δύναμη της αντιπολίτευσης στο τουρκικό κοινοβούλιο.
Ο τελικός αριθμός θα προκύψει μέσα από τρεις βασικούς υπολογισμούς. Το νέο κόμμα πρέπει να εξασφαλίσει αμέσως τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ο κατάλογος των ιδρυτικών στελεχών πρέπει να είναι αρκετά ευρύς, ώστε να αποδεικνύεται ότι δεν πρόκειται απλώς για έναν προσωπικό πολιτικό μηχανισμό. Παράλληλα, πρέπει να παραμείνει ικανός αριθμός υποστηρικτών στο CHP, ώστε ο Οζέλ να διατηρήσει την επιρροή του στο εσωτερικό του.
Για τη συγκρότηση κοινοβουλευτικής ομάδας απαιτούνται 20 βουλευτές, όμως ο Οζέλ έχει υποσχεθεί μια πολύ μεγαλύτερη κοινοβουλευτική παρουσία. Βουλευτές από διαφορετικές περιφέρειες και πολιτικές παραδόσεις αναμένεται να προσδώσουν στον νέο οργανισμό πολιτική αναγνωρισιμότητα και θεσμική ισχύ.
Ο Οζέλ, ωστόσο, δεν σκοπεύει να πάρει μαζί του όλους τους υποστηρικτές του από την πρώτη ημέρα. Ορισμένοι θα παραμείνουν στο CHP, στο πλαίσιο μιας πολιτικής δικλίδας ασφαλείας που θα λειτουργεί σε δύο παράλληλα επίπεδα.
Γιατί ορισμένοι υποστηρικτές θα παραμείνουν
Η πλευρά του Οζέλ επιθυμεί να διατηρήσει αρκετούς φιλικά προσκείμενους βουλευτές στην κοινοβουλευτική ομάδα του CHP, ώστε να καθορίσει ποιος θα τον διαδεχθεί στην ηγεσία της.
Ο Κιλιτσντάρογλου επανήλθε με δικαστική απόφαση στην προεδρία του κόμματος, ωστόσο ο έλεγχος της κοινοβουλευτικής ομάδας εξαρτάται από τους βουλευτές που θα εξακολουθήσουν να είναι μέλη του CHP. Εάν η πλειονότητά τους συνεχίσει να στηρίζει τον Οζέλ, θα μπορούσε να εκλέξει ως νέο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας ένα πρόσωπο που πρόσκειται σε εκείνον.
Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Κιλιτσντάρογλου θα ελέγχει τα κεντρικά γραφεία, την κεντρική διοίκηση και τη νομική υπόσταση του κόμματος, ενώ ένας πολιτικός ευθυγραμμισμένος με τον Οζέλ θα εξακολουθεί να εκπροσωπεί την κοινοβουλευτική ομάδα του CHP.
Οι αριθμητικοί συσχετισμοί δεν απαιτούν από την πλευρά του Οζέλ να διατηρήσει την πλειονότητα των αρχικών 135 βουλευτών. Αρκεί να διαθέτει την πλειοψηφία μεταξύ όσων θα παραμείνουν. Εάν, για παράδειγμα, αποχωρήσουν 90 βουλευτές και παραμείνουν 45, τότε 23 βουλευτές που πρόσκεινται στον Οζέλ θα μπορούσαν να καθορίσουν ποιος θα είναι ο επόμενος επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας.
Μια τέτοια διευθέτηση θα δυσκόλευε τον Κιλιτσντάρογλου να παρουσιάσει τη διάσπαση ως έναν καθαρό διαχωρισμό μεταξύ πιστών στελεχών και αποστατών. Μπορεί να κατέχει το όνομα του κόμματος και τα κεντρικά γραφεία, ωστόσο βουλευτές που θα μιλούν από τα έδρανα του CHP θα μπορούσαν να συνεχίσουν να αμφισβητούν τον ισχυρισμό του ότι εκπροσωπεί τη δημοκρατική βούληση του κόμματος.
Η Κομματική Συνέλευση και η δικαστική διαδικασία
Παρόμοιος σχεδιασμός εφαρμόζεται και στην Κομματική Συνέλευση του CHP. Η πλευρά του Οζέλ δεν επιθυμεί να αποχωρήσουν αμέσως όλοι οι αξιωματούχοι που τον υποστηρίζουν. Ορισμένοι αναμένεται να παραμείνουν ή να αποφύγουν ενέργειες που θα ακύρωναν το δικαίωμά τους να θεωρούνται μέλη, ώστε η εκλεγμένη ηγεσία να διατηρήσει παρουσία στα διοικητικά όργανα του κόμματος.
Η ακριβής σύνθεση της Κομματικής Συνέλευσης που αναγνωρίζεται νομικά εξακολουθεί να αμφισβητείται, εξαιτίας προηγούμενων παραιτήσεων, της δικαστικής επαναφοράς των οργάνων που υπήρχαν πριν από το 2023 και των διαφορετικών ερμηνειών του κομματικού καταστατικού.
Ο στρατηγικός στόχος, πάντως, είναι σαφής: οι υποστηρικτές του Οζέλ δεν θέλουν να εγκαταλείψουν όλες τις θεσμικές θέσεις από τις οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν μια ενδεχόμενη μελλοντική αποκατάσταση της εκλεγμένης ηγεσίας.
Η έφεση κατά της απόφασης περί απόλυτης ακυρότητας βρίσκεται ενώπιον του Τρίτου Πολιτικού Τμήματος του Ακυρωτικού Δικαστηρίου. Η υπόθεση έφθασε στο δικαστήριο λίγο πριν από την έναρξη της δικαστικής διακοπής, η οποία ολοκληρώνεται στις 31 Αυγούστου. Απόφαση θεωρείται απίθανο να εκδοθεί πριν από τον Σεπτέμβριο, ενώ δεν αποκλείεται να υπάρξει εξέλιξη τον Οκτώβριο ή ακόμη αργότερα.
Εάν το Ακυρωτικό Δικαστήριο ανατρέψει την απόφαση με την οποία επανήλθε ο Κιλιτσντάρογλου, η νομική βάση της ανάληψης της ηγεσίας από τον ίδιο θα καταρρεύσει. Μια ισχυρή παρουσία στελεχών που πρόσκεινται στον Οζέλ στην Κομματική Συνέλευση θα μπορούσε τότε να συμβάλει στην αποκατάσταση της εκλεγμένης ηγεσίας, στη σύγκληση των αναγκαίων οργάνων και στην αποτροπή του πλήρους ελέγχου της μεταβατικής διαδικασίας από τη διοίκηση Κιλιτσντάρογλου.
Το νέο κόμμα δεν δημιουργείται, επομένως, κατ’ ανάγκην ως αποτέλεσμα ενός οριστικού διαζυγίου με το CHP, αλλά ως μια προστατευμένη πολιτική στέγη κατά τη διάρκεια μιας αβέβαιης νομικής μεταβατικής περιόδου.
Ένα κόμμα που λειτουργεί και ως σωσίβια λέμβος
Η στρατηγική του Οζέλ θυμίζει πολιτική σωσίβια λέμβο, η οποία παραμένει δεμένη με το μητρικό πλοίο.
Εάν το Ακυρωτικό Δικαστήριο επικυρώσει την ακύρωση, το νέο κόμμα θα αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα. Ο Οζέλ και οι υποστηρικτές του θα διαθέτουν έναν οργανισμό μέσω του οποίου θα μπορούν να συμμετάσχουν στις εκλογές, να στηρίξουν την προεδρική εκστρατεία του Εκρέμ Ιμάμογλου και να διατηρήσουν τον συνασπισμό που διαμορφώθηκε κατά τις δημοτικές εκλογές του 2024.
Εάν η απόφαση ανατραπεί, ο Οζέλ θα μπορούσε να επιστρέψει στο CHP, να επιδιώξει συγχώνευση, να διαπραγματευτεί συνεργασία μεταξύ των δύο οργανισμών ή να συνεχίσει την ανάπτυξη του νέου κόμματος ως ενός ευρύτερου διαδόχου της μεταρρυθμιστικής πτέρυγας.
Το εγχείρημα προέρχεται από το εσωτερικό του CHP, χωρίς να στρέφεται κατ’ ανάγκην εναντίον του. Οι ιδρυτές του εξακολουθούν να παρουσιάζουν τους εαυτούς τους ως εκπροσώπους της σοσιαλδημοκρατικής παράδοσης του CHP, των αρχών του Ατατούρκ και της εκλογικής νομιμοποίησης που προέκυψε από το συνέδριο του 2023 και τις δημοτικές εκλογές του 2024.
Αυτό εξηγεί την επιμονή του Οζέλ ότι το κίνημα δεν αλλάζει το ιδεολογικό του «πουκάμισο». Όπως ο ίδιος το διατυπώνει, φορά ένα «πύρινο πουκάμισο». Στόχος δεν είναι η ιστορική ταυτότητα του CHP, αλλά το πολιτικό και δικαστικό περιβάλλον που έχει καταστήσει ολοένα και δυσκολότερη τη συνέχιση της πολιτικής δράσης υπό την ηγεσία του Κιλιτσντάρογλου.
Τα δύο στάδια της ίδρυσης
Η ίδρυση του νέου οργανισμού θα πραγματοποιηθεί σε δύο διακριτά στάδια.
Η επίσημη και τεχνική ίδρυση θα ολοκληρωθεί όταν τα ιδρυτικά μέλη υπογράψουν τα απαιτούμενα έγγραφα και τα καταθέσουν στο υπουργείο Εσωτερικών, πιθανότατα στις 27 Ιουλίου. Από εκείνη τη στιγμή, ο σχηματισμός θα υφίσταται νομικά ως πολιτικό κόμμα.
Η πολιτική του συγκρότηση θα εξελιχθεί καθ’ όλη τη διάρκεια του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου, καθώς θα εγγράφονται πολίτες, θα συγκροτούνται οι επαρχιακές και τοπικές οργανώσεις και θα ολοκληρώνεται η πανεθνική δομή του κόμματος.
Αυτό εννοεί ο Οζέλ όταν δηλώνει ότι η τεχνική ίδρυση θα πραγματοποιηθεί από τους βουλευτές, ενώ η πολιτική ίδρυση θα επιτευχθεί «μαζί με τον λαό». Δεν αναφέρεται απλώς σε μια μεταγενέστερη τελετή παρουσίασης. Διαχωρίζει την καταχώριση ενός κόμματος στα χαρτιά από τη μετατροπή του σε ένα λειτουργικό εθνικό κίνημα, με μέλη, τοπικές οργανώσεις και ενεργή πολιτική παρουσία σε ολόκληρη την Τουρκία.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η ηγεσία θα επιταχύνει τις εγγραφές μελών, θα δημιουργήσει επαρχιακά και τοπικά παραρτήματα, θα κατανείμει τις οργανωτικές αρμοδιότητες και θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο δήμαρχοι, δημοτικοί σύμβουλοι και τοπικά πολιτικά δίκτυα θα συνδεθούν με τη νέα δομή.
Ο Οζέλ έχει αποθαρρύνει τους υποστηρικτές του από το να πιέζουν δημάρχους και δημοτικούς συμβούλους να παραιτηθούν αμέσως. Οι τοπικές διοικήσεις πρέπει να συνεχίσουν να παρέχουν υπηρεσίες και δεν θα πρέπει να αποσταθεροποιηθούν από έναν ανεξέλεγκτο ανταγωνισμό επίδειξης πολιτικής πίστης.
Η προσεκτική αυτή στάση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι δήμοι της Κωνσταντινούπολης, της Άγκυρας και άλλων πόλεων που διοικούνται από την αντιπολίτευση παραμένουν τα ισχυρότερα διοικητικά, πολιτικά και εκλογικά ερείσματα του κινήματος.
Μέχρι το τέλος αυτής της διαδικασίας, το κόμμα δεν θα αποτελεί πλέον απλώς μια νομική οντότητα που ιδρύθηκε από μια ομάδα βουλευτών. Σύμφωνα με τη διατύπωση του Οζέλ, θα έχει μετατραπεί σε έναν πολιτικό οργανισμό που ιδρύθηκε μαζί με τον λαό και έχει ριζώσει σε ολόκληρη τη χώρα.
Μπορεί να πετύχει η στρατηγική;
Το σχέδιο των δύο παράλληλων κατευθύνσεων είναι τακτικά εξελιγμένο, αλλά πολιτικά επικίνδυνο.
Η διατήρηση δυνάμεων και στα δύο κόμματα προσφέρει ευελιξία, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε κατηγορίες ότι ο Οζέλ επιχειρεί να ελέγξει ταυτόχρονα δύο πολιτικούς οργανισμούς. Οι υποστηρικτές του Κιλιτσντάρογλου κατηγορούν ήδη την αποχωρούσα παράταξη ότι προσπαθεί να αποσπάσει το μεγαλύτερο δυνατό τμήμα του CHP.
Η απάντηση του Οζέλ είναι ότι η παραμονή σε μια ατέρμονη νομική και εσωκομματική σύγκρουση θα εξυπηρετούσε πολύ περισσότερο τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το νέο κόμμα αποτρέπει την παράλυση, ενώ η ομάδα που θα παραμείνει στο CHP εμποδίζει τον Κιλιτσντάρογλου να διεκδικήσει μια ολοκληρωτική θεσμική νίκη.
Η διατήρηση της πειθαρχίας ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα θα είναι, ωστόσο, δύσκολη. Οι βουλευτές που θα παραμείνουν στο CHP θα δεχθούν πιέσεις από τη διοίκηση Κιλιτσντάρογλου και θα αντιμετωπίσουν την καχυποψία ορισμένων υποστηρικτών του Οζέλ.
Εκείνοι που θα ενταχθούν στο νέο κόμμα ενδέχεται, από την άλλη, να δυσανασχετήσουν με συναδέλφους τους οι οποίοι θα διατηρούν σημαντικές θέσεις στο CHP, ενώ ταυτόχρονα θα λειτουργούν ως μέρος του ίδιου πολιτικού κινήματος.
Η συμφωνία μπορεί να λειτουργήσει μόνο εάν ο καταμερισμός των ρόλων γίνει αντιληπτός ως προσωρινός συντονισμός και όχι ως πολιτικός οπορτουνισμός.
Μόλις κατατεθούν οι παραιτήσεις, η ιεραρχία στο κοινοβούλιο θα αλλάξει αμέσως. Ο νέος οργανισμός αναμένεται να καταστεί η μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα της αντιπολίτευσης, γεγονός που θα επηρεάσει τον χρόνο ομιλίας, την εκπροσώπηση στις επιτροπές και τις πολιτικές διαπραγματεύσεις.
Θα μπορούσε επίσης να αποκτήσει κεντρικό ρόλο σε οποιαδήποτε συζήτηση για πρόωρες εκλογές. Το κοινοβούλιο μπορεί να αποφασίσει την ανανέωση των προεδρικών και βουλευτικών εκλογών με 360 ψήφους, ένα όριο που η κυβερνητική συμμαχία δεν μπορεί να εξασφαλίσει από μόνη της.
Ένα νέο κόμμα που θα ελέγχει ενδεχομένως 80 έως 95 βουλευτές θα καταστεί, επομένως, σημαντικός παράγοντας σε οποιαδήποτε προσπάθεια επίσπευσης των εκλογών.
Δημιουργείται έτσι ένα παράδοξο. Ο Ερντογάν μπορεί να επωφεληθεί από τη διάσπαση της αντιπολίτευσης, αλλά το νέο κόμμα θα μπορούσε ταυτόχρονα να αποτελέσει έναν από τους πολιτικούς σχηματισμούς των οποίων τη στήριξη θα χρειαζόταν για τη διενέργεια πρόωρων εκλογών, οι οποίες θα του επέτρεπαν να διεκδικήσει ακόμη μία προεδρική θητεία.
Όχι ακριβώς διαζύγιο
Το εγχείρημα του Οζέλ αποτελεί ταυτόχρονα ένα νέο ξεκίνημα, ένα καταφύγιο έκτακτης ανάγκης, μια αναδιάταξη της αντιπολίτευσης και μια δικλίδα ασφαλείας απέναντι σε μελλοντικές δικαστικές αποφάσεις.
Επιχειρεί να πετύχει τέσσερις στόχους ταυτόχρονα: να δημιουργήσει το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης στο κοινοβούλιο, να διατηρήσει τον έλεγχο της κοινοβουλευτικής ομάδας που θα απομείνει στο CHP, να διαφυλάξει την επιρροή του στην Κομματική Συνέλευση και να κρατήσει ανοικτή την προοπτική αποκατάστασης της εκλεγμένης ηγεσίας, εάν το Ακυρωτικό Δικαστήριο ανατρέψει τη δικαστική απόφαση.
Ελάχιστοι πολιτικοί σχεδιασμοί μπορούν να διατηρήσουν επ’ αόριστον έναν τόσο μεγάλο βαθμό πολυπλοκότητας. Αργά ή γρήγορα, το νέο κόμμα θα πρέπει να αποφασίσει εάν αποτελεί ένα προσωρινό όχημα, έναν μόνιμο διάδοχο των μεταρρυθμιστών του CHP ή ένα ευρύτερο κίνημα που επιδιώκει να αντικαταστήσει το CHP ως βασική δύναμη της τουρκικής Κεντροαριστεράς.
Προς το παρόν, ο Οζέλ αρνείται να επιλέξει μεταξύ αποχώρησης και επιστροφής. Εγκαταλείπει το CHP χωρίς να το αποκηρύσσει πλήρως. Ιδρύει ένα νέο κόμμα χωρίς να παραιτείται από τις διεκδικήσεις του επί του παλιού. Μετακινεί το κοινοβουλευτικό κέντρο βάρους της αντιπολίτευσης, αφήνοντας παράλληλα πίσω του μια πολιτική φρουρά.
Η επίσημη ονομασία παραμένει μυστική. Η τουρκική κοινή γνώμη, ωστόσο, του έχει ήδη δώσει ένα όνομα.
Το κατά πόσον το «Νέο Κόμμα» θα αποτελέσει ένα προσωρινό καταφύγιο ή το όχημα του επόμενου κυβερνητικού συνασπισμού της Τουρκίας δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τον αριθμό των βουλευτών που θα υπογράψουν τα ιδρυτικά έγγραφα. Θα εξαρτηθεί επίσης από το κατά πόσον ο Οζέλ θα μπορέσει να μετατρέψει έναν περίτεχνο κοινοβουλευτικό ελιγμό σε ένα πειστικό εθνικό πολιτικό σχέδιο.
