Υπάρχει μια απλή ερώτηση που χρησιμοποιώ συχνά στη δουλειά μου όταν ένας άνθρωπος ή ένας οργανισμός δηλώνει ότι θέλει να πετύχει κάτι. Η ερώτηση είναι η εξής: «Τι ακριβώς θέλεις να έχει αλλάξει στο τέλος αυτής της διαδικασίας;». Η ερώτηση, βέβαια, μοιάζει και αυτονόητη. Δεν είναι. Για περισσότερο από μισό αιώνα, η επιστημονική έρευνα γύρω από τη στοχοθεσία και την ανθρώπινη συμπεριφορά δείχνει ότι η επιθυμία για ένα αποτέλεσμα δεν είναι το ίδιο πράγμα με τον σαφή στόχο. Και ο σαφής στόχος δεν είναι το ίδιο πράγμα με το σχέδιο για την επίτευξή του. Οι Edwin Locke και Gary Latham, μέσα από δεκαετίες έρευνας πάνω στη θεωρία της στοχοθέτησης, έδειξαν ότι οι συγκεκριμένοι και σαφείς στόχοι επηρεάζουν την απόδοση επειδή κατευθύνουν την προσοχή, κινητοποιούν την προσπάθεια, ενισχύουν την επιμονή και ενεργοποιούν την αναζήτηση κατάλληλων στρατηγικών. Με απλά λόγια, όταν ξέρεις πού θέλεις να πας, μπορείς να αποφασίσεις πώς θα φτάσεις εκεί. Όταν, όμως, ο προορισμός παραμένει ασαφής, η δραστηριότητα μπορεί εύκολα να συγχέεται με την πρόοδο. Και απ’ ό,τι φάνηκε, η Κυβέρνηση Χριστοδουλίδη δεν ξέρει πού θέλει να πάει και πώς θα πάει εκεί! Φαίνεται ότι ο μόνος στόχος που έχουν είναι να συναντιούνται με τον Έρχιουρμαν και «να μιλούν». Γι' αυτό υποθέτω ο Έρχιουρμαν ήταν δυσαρεστημένος για το πώς θα εξελίσσονται αυτές οι εβδομαδιαίες συναντήσεις.
Η σχεδόν τρίωρη συνάντηση Νίκου Χριστοδουλίδη και Τουφάν Έρχιουρμαν, στις 26 Αυγούστου, παρουσιάστηκε, δικαιολογημένα, ως μια θετική εξέλιξη. Οι δύο ηγέτες συζήτησαν κατ' ιδίαν συγκλίσεις, μεθοδολογία και Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και συμφώνησαν να συναντώνται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα ή ακόμη συχνότερα. Ο Πρόεδρος δήλωσε μετά τη συνάντηση ότι «είμαστε σε καλό δρόμο» και έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη διαφύλαξη του διαπραγματευτικού κεκτημένου μέχρι την τελευταία ημέρα στο Κραν Μοντανά. Το ερώτημα, όμως, παραμένει. Τι ακριβώς θέλει να έχει πετύχει ο Νίκος Χριστοδουλίδης μέσα από αυτή τη διαδικασία; Όχι κάποτε. Όχι στο τέλος του Κυπριακού. Τώρα. Τι πρέπει να έχει αλλάξει μετά από τέσσερις, έξι ή δέκα εβδομαδιαίες συναντήσεις με τον Τουφάν Έρχιουρμαν; Γιατί το «Θέλω λύση» δεν είναι σχέδιο. Ο Πρόεδρος έχει επαναλάβει πολλές φορές ότι επιδιώκει την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων και την επίλυση του Κυπριακού. Δεν αμφισβητώ την πρόθεσή του. Αμφισβητώ κατά πόσο η πρόθεση έχει μετατραπεί σε δημόσια κατανοητή στρατηγική. Διότι υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα στο «θέλω λύση του Κυπριακού» και στο «αυτός είναι ο δρόμος μέσω του οποίου πιστεύω ότι μπορούμε να φτάσουμε σε λύση».
Η ψυχολογία της αυτοδιαχείρισης έχει όνομα γι' αυτή την απόσταση. Την ονομάζει κενό ανάμεσα στην πρόθεση και την πράξη (intention-behaviour gap). Και αυτό που παρατηρώ από τη μέρα που ανέλαβε ο Νίκος Χριστοδουλίδης είναι ότι σε μια σειρά από θεματικές, αφήνει να νοηθεί πόσο ισχυρή είναι η πρόθεσή του, η οποία δεν μεταφράζεται ποτέ, δυστυχώς μέχρι σήμερα, σε χειροπιαστά αποτελέσματα. Φτάνει να αναφέρω το διάνοιγμα οδοφραγμάτων που εδώ και τόσο καιρό δεν υλοποιήθηκε ως ένα από τα πολλά Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης που θα μπορούσαν να γίνουν πράξη. Όμως, ας δεχτούμε ότι ο τελικός στόχος είναι η λύση Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, στη βάση των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών. Ποιος είναι, όμως, ο στόχος αυτής της φάσης; Να οδηγηθούμε σε νέα πενταμερή; Να συμφωνήσουν οι δύο ηγέτες στο σημείο από το οποίο θα επαναρχίσουν οι συνομιλίες; Να επιβεβαιωθούν οι συγκλίσεις μέχρι το Κραν Μοντανά; Να συμφωνηθεί η μεθοδολογία; Να επιλυθούν πρώτα συγκεκριμένα ΜΟΕ; Να δημιουργηθεί ένα κοινό πλαίσιο που θα επιτρέψει στον Γενικό Γραμματέα να θεωρήσει ότι αυτή τη φορά υπάρχουν πραγματικές πιθανότητες κατάληξης; Μπορεί να είναι όλα αυτά. Αλλά τότε πρέπει να ξέρουμε με ποια σειρά, με ποια προτεραιότητα και ποιο είναι το κριτήριο επιτυχίας. Διαφορετικά θα συνεχίσει ο Πρόεδρος να βαφτίζει την κινητικότητα, πρόοδο.
Εκτός από την πρόθεση, που πρέπει να μεταφραστεί σε πλάνο και χειροπιαστές δράσεις, ένα άλλο στοιχείο που είναι σημαντικό στην πραγμάτωση στόχων είναι το κομμάτι της λογοδοσίας (accountability). Λογοδοσία δεν σημαίνει απλώς να εμφανίζεται κάποιος μετά από κάθε συνάντηση και να μας ενημερώνει ότι «ήταν εποικοδομητική». Σημαίνει ότι υπάρχει ένας στόχος έναντι του οποίου μπορεί να αξιολογηθεί η πρόοδος. Και η λογοδοσία των συναντήσεων Χριστοδουλίδη – Έρχιουρμαν δεν μπορεί να περιορίζεται στο πόσες συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν. Πρέπει να αφορά και το τι παρήγαγαν. Μετά από έναν μήνα εβδομαδιαίων συναντήσεων, τι γνωρίζουμε που δεν γνωρίζαμε προηγουμένως; Πού υπάρχει σύγκλιση; Πού παραμένει το χάσμα; Τι μετακινήθηκε; Ποιο εμπόδιο ξεπεράστηκε; Και, εάν τίποτα από αυτά δεν συνέβη, τι αλλάζει στη στρατηγική;
Η κινητικότητα δεν είναι αποτέλεσμα. Ούτε η πρόθεση στρατηγική, το είχα ξαναγράψει σε προηγούμενο άρθρο μου. Στην επιστήμη της συμπεριφοράς υπάρχει μια βασική λογική. Στόχος. Σχέδιο. Δράση. Ανατροφοδότηση. Λογοδοσία. Προσαρμογή. Κάθε στάδιο υπηρετεί το επόμενο. Στο Κυπριακό έχουμε ήδη πολλή δράση. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι καθαρότητα. Τι ακριβώς επιδιώκουμε; Τι ακριβώς επιδιώκουμε χωρίς τους συναισθηματισμούς. Ποιο είναι το σχέδιο για να φτάσουμε εκεί; Πώς θα γνωρίζουμε ότι προχωρούμε; Και ποιος θα αναλάβει την ευθύνη εάν διαπιστώσουμε ότι απλώς κινούμαστε χωρίς να πηγαίνουμε πουθενά; Γιατί υπάρχει μια διαφορά που, μετά από πενήντα δύο χρόνια, θα έπρεπε να έχουμε μάθει καλά. Άλλο να είσαι σε κίνηση και άλλο να προχωράς. Και άλλο να δουλεύεις για την επανένωση και άλλο για σιωπηλή διχοτόμηση.
