Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική κατά τις οποίες η υποκρισία είναι απλώς ενοχλητική. Υπάρχουν, όμως, και στιγμές που γίνεται επικίνδυνη. Στο Κυπριακό έχουμε φτάσει στη δεύτερη περίπτωση.
Διότι δεν μπορείς από τη μια να διακηρύσσεις ότι επείγεσαι για λύση και από την άλλη να συμπεριφέρεσαι σαν να διαθέτεις απεριόριστο χρόνο. Δεν μπορείς να καλείς τον Τουφάν Έρχιουρμαν σε διάλογο και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζεις κάθε κίνηση της τουρκοκυπριακής κοινότητας προς τα έξω, περίπου ως διπλωματικό επεισόδιο. Και, κυρίως, δεν μπορείς να θεωρείς ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι ένα κεκτημένο που σου επιτρέπει να παγώνεις τον χρόνο. Ο χρόνος δεν παγώνει. Αυτό ακριβώς προσπάθησε να μας πει ο Αντόνιο Γκουτέρες στη Λευκωσία: «Αν υπάρχει μια στιγμή κατά την οποία η επίλυση του Κυπριακού είναι σημαντική, αυτή είναι τώρα», μέσα στο χάος της περιοχής και σε γεωπολιτικές αλλαγές που μπορούν να θέσουν ξαφνικά την Κύπρο στο επίκεντρο ανεπιθύμητων εξελίξεων.
Κι εμείς τι κάνουμε; Συζητούμε αν πρέπει να πάει μια ακαδημία της Μπαρτσελόνα στα κατεχόμενα. Αν πρέπει να πραγματοποιηθεί μια συναυλία. Αν οι ξένοι διπλωμάτες πρέπει να ακούσουν τον Τουρκοκύπριο διαπραγματευτή Μεχμέτ Ντανά. Αν η παρουσία κάποιου, κάπου, συνιστά αναβάθμιση ή αναγνώριση.
Την ίδια ώρα, όμως, η Τουρκία και η «τδβκ» υπέγραψαν στις 10 Ιουλίου μνημόνιο για έναν αγωγό φυσικού αερίου 101 χιλιομέτρων, από το Ανάμουρ μέχρι το Τεκνετζίκ, ανατολικά της Κερύνειας. Εδώ βρίσκεται η τραγική ειρωνεία: εμείς πολεμούμε τη σημειολογία και η Τουρκία κτίζει υποδομές. Και οι υποδομές, σε αντίθεση με τις ανακοινώσεις, μένουν. Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι ασφαλώς το σημαντικότερο πολιτικό και θεσμικό μας κεκτημένο. Κράτος μέλος του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διεθνώς αναγνωρισμένο, αποτελεί το θεμέλιο πάνω στο οποίο πρέπει να οικοδομηθεί η λύση και η μετεξέλιξη του κράτους.
Αλλά ακριβώς γι' αυτό δεν πρέπει να μετατρέπεται από εργαλείο λύσης σε εργαλείο συντήρησης του αδιεξόδου.
Ο Γκουτέρες το διατυπώνει καθαρά. Οι επαφές και η συνεργασία με την τουρκοκυπριακή κοινότητα δεν συνιστούν αναγνώριση. Η πολιτική των Ηνωμένων Εθνών για το καθεστώς του βορρά δεν αλλάζει, και τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας εξακολουθούν να τηρούνται.
Άρα, ποιον ακριβώς φοβόμαστε; Ακόμη και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εδώ και δύο δεκαετίες απευθείας μηχανισμό οικονομικής στήριξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Το κοινοτικό κεκτημένο βρίσκεται σε αναστολή στις περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο, δεν εξαφανίστηκε όμως ούτε η ευρωπαϊκή ιδιότητα της Κύπρου, ούτε η προοπτική εφαρμογής του σε ολόκληρη την επικράτεια μετά τη λύση. Επομένως, το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι αν ένας ξένος διπλωμάτης θα ακούσει τον Έρχιουρμαν ή τον Ντανά. Το πρόβλημα είναι ότι εμείς δεν συνομιλούμε ουσιαστικά με τον Έρχιουρμαν.
Και εδώ βρίσκεται πλέον η ευθύνη του Νίκου Χριστοδουλίδη. Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης λέει ευθέως ότι η πολιτική ισότητα και η μεθοδολογία δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ενός νέου «πάρε-δώσε». Η Λευκωσία απαντά ότι τα ζητήματα έχουν ήδη συζητηθεί και ότι πρέπει να διαφυλαχθεί το διαπραγματευτικό κεκτημένο. Πολύ ωραία. Εάν λοιπόν συμφωνούμε ότι υπάρχει διαπραγματευτικό κεκτημένο, ας το βάλουμε στο τραπέζι. Αν αποδεχόμαστε τις συγκλίσεις, ας ξεκινήσουμε από τις συγκλίσεις. Αν επικαλούμαστε το Πλαίσιο Γκουτέρες, ας αποδεχθούμε ολόκληρη τη λογική του και ας διαπραγματευτούμε.
Διότι διαφορετικά οι λέξεις γίνονται άλλοθι. Ακόμη και στα μικρά, η εικόνα είναι αποκαλυπτική. Από τις δέκα πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης που συμφωνήθηκαν στις συναντήσεις διευρυμένου σχήματος του 2025, σύμφωνα με την έκθεση Γκουτέρες, προχώρησαν ουσιαστικά μόνο τρεις: το συμβουλευτικό σώμα της κοινωνίας των πολιτών, η αποκατάσταση κοιμητηρίων και η Τεχνική Επιτροπή για τη νεολαία. Στα σημεία διέλευσης, στην αποναρκοθέτηση, στο φωτοβολταϊκό πάρκο, στα έργα τέχνης, στο περιβάλλον, η πρόοδος παραμένει πενιχρή. Και όμως, κάθε πλευρά διαθέτει μια θαυμάσια εξήγηση γιατί φταίει η άλλη. Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Πενήντα δύο χρόνια μετά το 1974, δεν μας λείπουν οι εξηγήσεις. Μας λείπουν οι αποφάσεις. Και πίσω από όλα αυτά βρίσκεται ένας πολύ μεγαλύτερος κίνδυνος: η ψευδαίσθηση ότι το status quo μπορεί να συνεχίζεται επ' αόριστον χωρίς να μεταβάλλεται. Δεν μπορεί. Το status quo μεταβάλλεται καθημερινά. Δημογραφικά, οικονομικά, πολιτικά, γεωστρατηγικά. Σήμερα είναι ένας αγωγός φυσικού αερίου. Αύριο θα είναι κάτι άλλο. Και μεθαύριο μπορεί να διαπιστώσουμε ότι εκείνο που θεωρούσαμε προσωρινό απέκτησε τέτοιο βάθος, ώστε να είναι σχεδόν αδύνατο να αναστραφεί. Γι' αυτό ο Χριστοδουλίδης πρέπει να εγκαταλείψει την πολιτική της επικοινωνιακής διαχείρισης και ο Έρχιουρμαν να αποδείξει στην πράξη ότι η αλλαγή ηγεσίας στην τουρκοκυπριακή κοινότητα σημαίνει αλλαγή πορείας. Να καθίσουν στο τραπέζι. Όχι για να κερδίσει ο ένας από τον άλλο. Αλλά για να διαπιστώσουν τι μπορεί ακόμη να κερδίσει η Κύπρος. Γιατί η πραγματική απειλή δεν είναι μια συναυλία στα κατεχόμενα, ούτε η Μπαρτσελόνα, ούτε μια ενημέρωση ξένων διπλωματών. Η πραγματική απειλή είναι να περάσουν ακόμη τέσσερα ή πέντε χρόνια και να ανακαλύψουμε ότι, ενώ εμείς υπερασπιζόμασταν με πάθος το περιτύλιγμα, χάναμε το περιεχόμενο. Και τότε η «Ταϊβάν με φθηνότερο καύσιμο» μπορεί να μην είναι πια ένα δημοσιογραφικό σχήμα υπερβολής. Μπορεί να είναι η νέα πραγματικότητα. Γιατί στο Κυπριακό η ακινησία δεν διατηρεί το κεκτημένο. Το διαβρώνει. Και η ανυποχώρητη στάση στα μικρά, όταν συνοδεύεται από απουσία στα μεγάλα, οδηγεί βήμα-βήμα στην εφ’ όλης της ύλης παραίτηση. Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι δεν έχει σημασία ποιος κερδίζει το επικοινωνιακό παιχνίδι της εβδομάδας, όταν το ίδιο το έδαφος πάνω στο οποίο παίζεται το Κυπριακό αλλάζει.
