Του Γιώργου Κουμουλλή -Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
Προκαλεί εντύπωση και ερωτηματικά το αντι-αγγλικό αίσθημα που κυριαρχεί ανάμεσα στα πλατειά στρώματα της ελληνοκυπριακής κοινότητας. Η Αγγλία θεωρείται η πηγή όλων των δεινών που μας έχουν πλήξει. Είναι χαρακτηριστική η περιγραφή του Άγγλου, ως «δολοφόνου, αποικιοκράτη, εκμαυλιστή, βρομερού και ύπουλου» στο τοίχο του facebook του Σ.Π., γνωστού οικονομολόγου. Κι όμως, οι πιο πολλοί Κύπριοι αγνοούν, λόγω της ανεπαρκούς Παιδείας, την άλλη όψη του νομίσματος όσον αφορά τους Άγγλους. Γι’ αυτό θα προσπαθήσω να παρουσιάσω μια ολοκληρωμένη εικόνα των Άγγλων για προβληματισμό.
Κατ’ αρχάς, κανένας προοδευτικός άνθρωπος δεν μπορεί να εξυμνήσει «το κλέος και το μεγαλείο» της Βρετανικής Αυτοκρατορίας διότι οι Άγγλοι, όπως όλοι οι αποικιοκράτες, είχαν την μονοπωλιακή εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών των αποικιών και έδιδαν στους ιθαγενείς εργαζόμενους μεροκάματα γλισχρότατα. Και έτσι ήταν πάντα, το οικονομικό συμφέρον uber alles. Όπως έλεγε και ένας Ινδός ηγέτης του αντιαποικιακού αγώνα του 19ου αιώνα, ο Αχμέντ Μαουλέβι, ¨για να πλουτίσει ένας βιομήχανος του Λάνκαστερ πρέπει στην Ινδία να πεθάνουν μισό εκατομμύριο άνθρωποι από την πείνα»..
Αλλά, ας ρίξουμε τους προβολείς στις δικές μας σχέσεις με τους Άγγλους. Πιθανότατα να σοκάρει ο ισχυρισμός ότι σήμερα ίσως να μην υπήρχε η Ελλάδα αν δεν ήταν η Αγγλία. Η επανάσταση του 1821 απέτυχε αφού μέχρι τα μέσα του 1827 δεν υπήρχε καμία εστία αντίστασης. Ευτυχώς για τον ελληνισμό, επενέβησαν οι μεγάλες δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία) το 1827 και με την Ναυμαχία του Ναυαρίνου η Ελλάδα ελευθερώθηκε και έγινε αυτόνομο κράτος. Η πολιτική γεωγραφία θα ήταν πολύ διαφορετική σήμερα χωρίς την Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Πιθανόν η Τουρκία να εξαπλωνόταν μέχρι και την ηπειρωτική Ελλάδα και οι έλληνες απλώς να συνέθεταν ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού της Τουρκίας. Είναι γι΄αυτό που πολλοί ιστορικοί, θεωρούν την ημέρα που έγινε η Ναυμαχία , την 20η Οκτωβρίου 1827, πιο σημαντική μέρα από την 25η Μαρτίου 1821. Κι όμως, ούτε μνημονεύεται, ούτε γιορτάζεται αυτή η επέτειος! Ανεπίτρεπτη αγραμματοσύνη ή έσχατη απρέπεια;
Βέβαια, οι μεγάλες δυνάμεις επενέβησαν για τα δικά τους συμφέροντα και άρα η ελευθέρωση της Ελλάδας ήταν το υποπροϊόν αυτών των συμφερόντων. Όμως, αυτό δεν ακυρώνει την ευγνωμοσύνη της Ελλάδας προς τις τρεις δυνάμεις και κυρίως προς την Αγγλία που διαδραμάτισε πρωτεύοντα ρόλο. Αρκεί ν’ αναφέρω ότι ο διοικητής του συμμαχικού στόλου στην Ναυμαχία ήταν ο Άγγλος ο αντιναύαρχος Sir Edward Codrington. Εκτός τούτου όμως υπήρχαν, κυρίως στην Αγγλία, οι φιλέλληνες, που ήταν όλοι επιφανείς πολίτες( πολιτικοί, ιδεαλιστές, πρώην στρατιωτικοί, λογοτέχνες, ποιητές, έμποροι, τραπεζίτες) και που ασκούσαν πίεση προς την αγγλική κυβέρνηση για να βοηθηθεί η Ελλάδα να αποκτήσει την ελευθερία της. Οι πιο γνωστοί είναι ο λόρδος Βύρωνας και ο Τζώρτζ Κάνινγκ, υπουργός εξωτερικών και πρωθυπουργός.
Ας δούμε τώρα την περίοδο της Αγγλοκρατίας, δηλαδή την περίοδο 1878-1960. Διστάζουμε να ομολογήσουμε ότι οι Άγγλοι έκαναν πολλά καλά στη Κύπρο που ήθελαν για στρατιωτικούς λόγους κι όχι για οικονομική εκμετάλλευση αφού ήταν τότε μια φτωχή γεωργική νήσος. Πρώτα απ΄ όλα, ίδρυσαν ένα κοσμικό κράτος. Ξαφνικά, ο Αρχιεπίσκοπος που ήταν ο αντιπρόσωπος του Σουλτάνου στη Κύπρο και ουσιαστικά ο Υπουργός Οικονομικών και Εσωτερικών υποβιβάσθηκε σε απλό πολίτη με φορολογικές υποχρεώσεις. Αυτό φυσικά ήταν πολύ ξινό- για να το θέσω ήπια!- για τους ιεράρχες που αντιδρώντες καλλιέργησαν τον πόθο για την ένωση. Με άλλα λόγια, η γέννηση του πόθου για την ένωση έγκειται σ΄ αυτην την αλλαγή καθεστώτος. Υποτίθεται ότι ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Σωφρόνιος υποδέχθηκε τον πρώτο άγγλο Αρμοστή στη Λευκωσία και προσφωνώντας τον εξέφρασε τις προσδοκίες των Κυπρίων για ένωση με την Ελλάδα. Αυτό, όμως αμφισβητείται από πολλούς ιστορικούς. Ο Δρ Ρολάνδος Κατσιαούνης σε άρθρα του εξηγούσε ότι παρά τις προσπάθειες του δεν κατόρθωσε να βρει καμιά πρωτογενή πηγή για να επιβεβαιωθεί αυτός ο ισχυρισμός.
Οι Άγγλοι εγκαθίδρυσαν μια δημόσια υπηρεσία στην οποίαν όλες οι προσλήψεις γίνονταν αξιοκρατικά. Οργάνωσαν τη Δικαιοσύνη με Άγγλους δικαστές που, σε αντίθεση με τους Τούκους καδήδες, διακρίνονταν για την αμεροληψία τους. Περιόρισαν σημαντικά τον αναλφαβητισμό επενδύοντας στη εκπαίδευση, π.χ.,ο αριθμός των σχολείων αυξήθηκε από 83 που ήταν το 1878 στο 322 το 1910. Ίδρυσαν κτηματολόγιο, καταπολέμησαν τις ασθένειες που μάστιζαν την νήσο και την ακρίδα που προκαλούσε τεράστιες καταστροφές, αποξήραναν τα έλη, δημιούργησαν οδικό δίκτυο και λειτούργησαν σιδηρόδρομο μεταξύ Αμμοχώστου - Λευκωσίας -Μόρφου. Λιμάνι κατασκευάστηκε στην Αμμόχωστο, ενώ λειτούργησαν και ταχυδρομικές, τηλεγραφικές και άλλες υπηρεσίες.
Στη Διασκεπτική του 1948 οι Άγγλοι παραχώρησαν σύνταγμα που αν το δεχόμασταν η Κύπρος θα αποκτούσε σταδιακά μια γνήσια ανεξαρτησία Η Βουλή θα είχε 26 έδρες, 18 από τις οποίες θα ανήκαν σε εκλεγμένους Ε/κ, 4 σε Τ/κ και 4 έδρες προορίζονταν για τους ανώτατους Βρετανούς αξιωματούχους της αποικιακής κυβέρνησης. Οι Τουρκοκύπριοι αναγνωρίζονταν ως μια μειονότητα και δεν θα μπορούσαν να προβάλουν βέτο στα νομοσχέδια. Δυστυχώς, οι Ε/κ το απέρριψαν για χάρη ενός ανέφικτου στόχου που τελικά προκάλεσε τη καταστροφή.
Βέβαια τα κύρια παράπονα των Ε/κ προς τους Άγγλους είναι τα βασανιστήρια των μελών της ΕΟΚΑ την περίοδο 1955-59. ΟΙ Άγγλοι απαντούν ότι οι δολοφονίες αμάχων Εγγλέζων είναι πολύ πιο σοβαρές από τα βασανιστήρια που οι αγωνιστές τείνουν συχνά να εξογκώνουν.
Σαν συμπέρασμα θα ήθελα να θυμίσω στους αναγνώστες μια κοινοτοπία: Η μισή αλήθεια αποτελεί ένα άλλο ψέμα.
