Τα τελευταία χρόνια, η δημόσια πολιτική στην Κύπρο απέκτησε ένα νέο έθιμο: την ετήσια «τελετή λογοδοσίας», το λεγόμενο State of the Union. Μια εκδήλωση κατά την οποία ο Πρόεδρος παρουσιάζει το κυβερνητικό πρόγραμμα για τον επόμενο χρόνο. Το 2025 ο Νίκος Χριστοδουλίδης άνοιξε τον κύκλο των επίσημων δεσμεύσεων. Το 2026 επανέλαβε το ίδιο σκηνικό. Μόνο που η επανάληψη δεν ισοδυναμεί με πρόοδο. Ούτε καν με έναν απολογισμό που να δικαιολογεί τις προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν.
Μήπως τελικά θα έπρεπε να αλλάξει ο τίτλος της εκδήλωσης από State of the Union σε State of Mind; Διότι δεν είναι καθόλου σαφές σε τι εξυπηρετεί μια τέτοια τελετουργία. Πρόκειται και για αχρείαστα έξοδα, όταν οι ίδιες ανακοινώσεις θα μπορούσαν να γίνουν από τους αρμόδιους υπουργούς. Εκτός, βεβαίως, αν το ζητούμενο δεν είναι η ουσία των πολιτικών αλλά το φωτογραφικό και κινηματογραφικό υλικό του Προέδρου.
Είμαι υπέρ των σύγχρονων πρακτικών επικοινωνίας από έναν Πρόεδρο. Όχι όμως υπέρ του κενού περιεχομένου. Για να έχει νόημα μια τέτοια εκδήλωση, πρέπει να υπάρχει κάτι χειροπιαστό να ειπωθεί. Και, κυρίως, να υπάρχει ειλικρίνεια απέναντι στην πραγματικότητα. Ίσως το μόνο στοιχείο αυτογνωσίας φέτος ήταν ότι οι εξαγγελίες περιορίστηκαν από τις περίπου 80 δράσεις του 2025 στις 50-κάτι του 2026. Μια σιωπηρή παραδοχή ότι πέρσι «παραφούσκωσε» το αφήγημα.
Από τις δράσεις του 2025, οι μισές δεν υλοποιήθηκαν. Πέρσι μιλούσαμε για μεταρρύθμιση, βελτίωση της καθημερινότητας και για ένα κοινωνικό κράτος που στέκεται δίπλα στον πολίτη, στην εργασία, στο στεγαστικό, στις υπηρεσίες, στην παιδεία. Πολλές από αυτές τις εξαγγελίες είχαν τη γλώσσα του μεταρρυθμιστικού φιλελευθερισμού αλλά έμειναν στη σφαίρα των εννοιών και όχι των έργων.
Και ας μην ξεχνάμε το αλησμόνητο «φωτοβολταϊκά για όλους», που στην πράξη μεταφράστηκε σε «φωτοβολταϊκά για κανέναν, ακόμη και για όσους προλάβατε να βάλετε». Από το πράσινο όραμα, περάσαμε σήμερα στην επίλυση του υδατικού κάνοντας το νερό νεράκι. Αυτό, αν μη τι άλλο, είναι αποτύπωμα ενός συγκεκριμένου state of mind.
Στο φετινό State of the Union, ο Πρόεδρος παρουσίασε περίπου 55 δράσεις με μια βελτιωμένη τεχνικά φόρμουλα: περισσότερη λεπτομέρεια, λιγότερη ουσία και υπερβολική διαχείριση. Οι πυλώνες είναι σχεδόν οι ίδιοι με το 2025. Υπάρχει μεγαλύτερη έμφαση στην Εξωτερική Πολιτική και την Ασφάλεια, την ίδια στιγμή που στο Κυπριακό, μόλις προχθές, η ίδια η κυβέρνηση υπονόμευσε κάθε προοπτική επανεκκίνησης ουσιαστικού διαλόγου, καταδικάζοντας τη χώρα σε ακόμη μεγαλύτερη ανασφάλεια, ιδίως μέσα στο ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου και με έναν αναβαθμισμένο ρόλο της Τουρκίας.
Μίλησε επίσης για «ανθεκτικό οικονομικό πυλώνα» και κοινωνική σταθερότητα. Δεν μας είπε όμως πώς σκοπεύει να επιστρέψει τα ποσά που δανείστηκε από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων για νέους διορισμούς και προαγωγές στο Δημόσιο. Ανθεκτική οικονομία, στα μάτια του πολίτη, δεν είναι οι λεκτικές διαβεβαιώσεις αλλά η διαφάνεια και η θεσμική αξιοπιστία. Κοινωνική σταθερότητα σημαίνει ο πολίτης να βλέπει τους φόρους του να επιστρέφουν πίσω στον ίδιο σε υπηρεσίες: στην υγεία, όπου δεν υπάρχουν κλίνες νοσηλείας, στην παιδεία, στη στέγαση. Ούτε έκανε αναφορά στα «cash», στον Ανεξάρτητο Φορέα Κοινωνικής Στήριξης και το βίντεο που εμπλέκει τον ίδιο, τη σύζυγό του και τον σύγαμπρό του σε πράξεις διαφθοράς. Λες και το βίντεο είναι ανύπαρκτο, υποτιμώντας τη νοημοσύνη των πολιτών.
Όσο για τη φορολογική μεταρρύθμιση, που δεν αποτελεί καν προϊόν αυτής της κυβέρνησης, δύσκολα μπορεί να πει κανείς ότι ευνοεί ουσιαστικά τη μεσαία τάξη. Ο περισσότερος κόσμος αμείβεται με έμβασμα στον λογαριασμό του, δεν έχει «cash» όπως άλλοι… για να τα κρύψει κάτω από το στρώμα.
Στα μεγαλεπήβολα έργα υποδομών, στις αναβαθμίσεις στρατιωτικών βάσεων, στις τεχνικές απαιτήσεις για ένταξη στη Σένγκεν και στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, αναρωτιέται κανείς τι ακριβώς φιλοδοξεί να υλοποιήσει στα δύο χρόνια που απομένουν μέχρι το τέλος της θητείας. Ειδικά στο συνταξιοδοτικό θα είχε ενδιαφέρον να ακούσουμε πρώτα πώς θα επιστραφούν τα χρήματα που ήδη δανείστηκε το κράτος από τα ταμεία των εργαζομένων. Μεταρρύθμιση δεν μπορεί να σημαίνει συνταξιοδότηση από τα 45, όπως λαμβάνει ο ίδιος.
Και αν πράγματι ενδιαφέρεται για θεσμική σοβαρότητα, η Υπηρεσία Κοινωνικών Ασφαλίσεων θα έπρεπε να λειτουργεί με όρους διαφάνειας αντίστοιχους των ιδιωτικών συνταξιοδοτικών ταμείων: ο πολίτης να γνωρίζει αν τα χρήματά του δανείζονται, επενδύονται και με ποιους όρους.
Και τέλος, στο ζήτημα της Σένγκεν, ο Πρόεδρος οφείλει να απαντήσει καθαρά: πώς ακριβώς δεν θα μετατραπούν τα οδοφράγματα σε «σκληρό σύνορο»; Διότι κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με έμμεση αποδοχή της διχοτόμησης, μιας εξέλιξης που, ειρωνικά, θα προκύψει όχι από την άλλη πλευρά αλλά από τις δικές μας επιλογές. Ελπίζω μόνο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα επιτρέψει ένα τέτοιο πολιτικό αυτογκόλ.
Αν το State of the Union δεν μετατραπεί σε πράξη λογοδοσίας με μετρήσιμα αποτελέσματα, θα μείνει αυτό που ήδη μοιάζει να είναι: μια ετήσια τελετουργία αυτοεπιβεβαίωσης της εξουσίας. Και η κοινωνία, που πληρώνει τον λογαριασμό της «διαχείρισης», δεν έχει πια την πολυτέλεια να χειροκροτεί λόγια. Έχει την ανάγκη να δει έργα.
