Το Σάββατο 24 Απριλίου 2004 με ποσοστό 76% οι Ελληνοκύπριοι απέρριψαν το σχέδιο λύσης του Κυπριακού, που προτάθηκε από τον τότε Γ.Γ. του ΟΗΕ Κόφι Ανάν. Οι Τουρκοκύπριοι με ποσοστό 65% αποδέχθηκαν το σχέδιο. Οι Ελληνοκύπριοι τάχθηκαν εναντίον της λύσης για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Ανάλυση τούτων δεν θα εξυπηρετήσει κανένα χρήσιμο σκοπό. Η κύρια αιτία ήταν χωρίς καμία αμφιβολία η προσδοκία για ένα βελτιωμένο σχέδιο λύσης εξαιτίας της ένταξης της Κύπρου στη ΕΕ. Αν οι Ελληνοκύπριοι έλεγαν "ναι" στο δημοψήφισμα, θα είχαν προ πολλού επιστρέψει στα σπίτια τους υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση περίπου 80.000 πρόσφυγες και πολλοί άλλοι από τους υπόλοιπους θα μπορούσαν να είχαν επιστρέψει στα σπίτια τους υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση. Για σκοπούς ιστορίας και για πληροφόρηση των νεοτέρων οι οποίοι δεν έχουν ιδέα για τις πρόνοιες του δημοψηφίσματος, αναφέρω ότι Βαρώσι, Μόρφου και πολλά κεφαλοχώρια της επαρχίας Λευκωσίας και Αμμοχώστου θα είχαν επιστραφεί στους νόμιμους κατοίκους τους.
Βελτιωμένο σχέδιο λύσης
Έχουν περάσει 22 ολόκληρα χρόνια από το δημοψήφισμα. Και η προσδοκία για ένα βελτιωμένο σχέδιο λύσης όχι μόνο παραμένει ανεκπλήρωτη, αλλά και η λύση αυτή καθ’ εαυτή φαντάζει πλέον σαν όνειρο για μια μερίδα του λαού και για μια άλλη σαν εφιάλτης. Αυτή η εξέλιξη, δηλαδή μια μεγάλη μερίδα του λαού να θεωρεί τη λύση καταστροφή, καθόλου δεν με παραξενεύει. Το μεγάλο μου μεράκι είναι η μελέτη της Ιστορίας. Όχι μόνο της Ελληνικής. Και στις δέλτους της είναι αναρίθμητες οι περιπτώσεις λαών, που εξαναγκάστηκαν δια της βίας να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και τις περιουσίας και να πορευτούν σε τόπους ξένους και συχνά αφιλόξενους. Και εκεί ρίζωσαν. Έκαναν τους ξένους αυτούς τόπους την πατρίδα τους.
Ο Τάσσος Παπαδόπουλος
Αρχιτέκτονας του 76% στο ΟΧΙ του δημοψηφίσματος ήταν ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Τάσσος Παπαδόπουλος. Προτού εκλεγεί Πρόεδρος είχαμε υπηρετήσει μαζί στη Βουλή και είχα την ευκαιρία να κάνω μαζί του μακρές συζητήσεις για το Κυπριακό και όχι μόνο. Αντίθετα με την εντύπωση που έχουν πολλοί, ο Τάσσος στην παρέα ήταν γλυκύς, φιλόξενος και ευχάριστος συζήτησης. Στο Κυπριακό η εκτίμηση μου είναι, ότι δεν μπόρεσε ποτέ να απαλλαγεί από το πνεύμα του αγώνα της ΕΟΚΑ. Προσπάθησε, αλλά ο αγώνας τον είχε σημαδέψει ανεξίτηλα. Κάτι παρόμοιο, τηρουμένων των αναλογιών, συμβαίνει και με τον Πρόεδρο Μακάριο. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος πέθανε «καταδιωκόμενος» από το σύνδρομο της Ένωσης. Κάτι που επηρέασε καθοριστικά όλες του τις αποφάσεις ως Προέδρου αναφορικά με τους Τουρκοκύπριους. Στις συζητήσεις, λοιπόν, που είχα με τον Τάσσο, Θεός αναπαύσει την ψυχή του, διαπίστωσα, ότι μεγαλοποιούσε με δεινότητα όλα τα αρνητικά της όποιας προτεινόμενης λύσης, υποτιμούσε με μαεστρία όλα τα θετικά και αγνοούσε εντελώς όλους τους εξωγενείς παράγοντες.
Ο κύριος Χρόνος
Αν τον προσέγγιζα στο κυλικείο της Βουλής ή στα έδρανα κάποιας συνεδρίας Κοινοβουλευτικής Επιτροπής με καλωσόριζε με τον «καλώς τον κύριο Χρόνο». Μου το κόλλησε αυτό, γιατί του έλεγα πάντα ότι ο μεγαλύτερος εχθρός μας είναι ο χρόνος, αφού δουλεύει ασταμάτητα υπέρ της Τουρκίας. Ο χρόνος δημιουργεί από την αυγή της Ιστορίας μη αναστρέψιμα τετελεσμένα. Ήδη το μεγαλύτερο ποσοστό όσων κατοικούσαν το 1974 μόνιμα στο κατεχόμενο κομμάτι της πατρίδας μας έχουν πεθάνει. Ο μέσος όρος ζωής ας πούμε είναι τα 80 χρόνια. Σε λίγο, με την ταχύτητα που τρέχει ο χρόνος, θα συμπληρωθούν 80 χρόνια από την εισβολή. Θα βρίσκονται εν ζωή μόνον μερικές εκατοντάδες υπέργηροι, από αυτούς που γεννήθηκαν στα κατεχόμενα.
Αλησμόνητες πατρίδες
Όσοι γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στις ελεύθερες περιοχές δεν έχουν κανένα ουσιαστικό δεσμό με τις «αλησμόνητες» πατρίδες. Σίγουρα καμία συναισθηματική σχέση. Είναι ο τόπος καταγωγής του πατέρα ή της μητέρας τους και για άλλους του παππού και της γιαγιάς τους. Γι’ αυτούς, που σήμερα αποτελούν την πλειοψηφία των εκτοπισμένων, αυτών που έχουν δηλαδή καταγωγή από τις κατεχόμενες περιοχές, κάθε άλλο παρά αλησμόνητες είναι οι πατρίδες εκείνες. Αυτή η εξέλιξη δεν ήθελε ιδιαίτερη σοφία για να προβλεφθεί. Λίγες γνώσεις ιστορίας αρκούσαν και τίποτε άλλο. Και ίσως λίγη προσπάθεια να επιβληθεί η λογική στο συναίσθημα. Στο μέγα θέμα της ικανότητας να κάνουμε σωστές επιλογές, δηλαδή να παίρνουμε επιτυχημένες αποφάσεις και να βρίσκουμε τις καλύτερες δυνατές λύσεις στο μεγαλύτερο και σοβαρότερο μας πρόβλημα, το Κυπριακό, λαός και κυρίως πολιτική ηγεσία πήραμε απροβίβαστο. Σαν αποτέλεσμα των συνεπειών της εισβολής, χωρίς αμφιβολία, βρεθήκαμε μπροστά σε δύσκολες επιλογές. Τα αποτελέσματα των εναλλακτικών που διαθέταμε, δεν ήσαν τόσο συγκεκριμένα ή σίγουρα, ώστε με σχετική ευκολία να επιλέξουμε την καλύτερη.
Μπροστά σε διλήμματα
Ναι, δέχομαι ότι λαός και ηγεσία βρεθήκαμε μπροστά σε διλήμματα. Τα διλήμματα υπάρχουν όταν με βάση τις αξίες ή τα «θέλω» μας, δυσκολευόμαστε να αξιολογήσουμε ποια είναι η πιο σωστή ή καλύτερη για εμάς επιλογή. Τέτοιες επιλογές απαιτούσαν ειδική προσέγγιση από την πολιτική ηγεσία, για να μην οδηγηθούμε σε αναβλητικότητα ή αναποφασιστικότητα, που ολοφάνερα θα είχε καταστροφικές για μας συνέπειες.
Οι ηγέτες μας
Οι μετά την εισβολή ηγέτες πήραν άριστα στην αναβλητικότητα και αναποφασιστικότητα και κάτω από τη βάση στις επιτυχημένες επιλογές. Ο σημερινός μας ηγέτης ίσως ξεπεράσει όλους τους άλλους στην αναβλητικότητα. Συνεχίζει στα βήματα όλων των προκατόχων του, πλην των Βασιλείου/Κληρίδη - ο τελευταίος είχε και αυτός την δική του περίοδο αναβλητικότητας - σε μια μη επιτυχημένη πορεία. Μη επιτυχημένη πορεία σημαίνει μια πολιτική ζωή με αρνητικά συναισθήματα, με την πικρία ανεκπλήρωτων ονείρων. Σημαίνει να μας πηγαίνει η ζωή και να μην την πηγαίνουμε εμείς.
Οι επιτυχημένοι και οι μη
Με τη γνώση που μας προσφέρουν οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες και ασφαλώς η Ιστορία, μπορούμε να πούμε, ότι οι επιτυχημένοι πιστεύουν, ότι δεδομένων των περιορισμών του περιβάλλοντος, η ζωή τους εξαρτάται κυρίως από τις δικές τους επιλογές και δράσεις και αισθάνονται την ευθύνη τους γι’ αυτές. Κάνουν τα πράγματα να συμβαίνουν. Επιλέγουν να επιλέγουν. Οι μη επιτυχημένοι πιστεύουν στη μοίρα, στην τύχη και ότι η πορεία τους εξαρτάται από το περιβάλλον και τους άλλους. Δεν συνειδητοποιούν και δεν αξιοποιούν την ελευθερία που διαθέτουν. Αφήνουν τα πράγματα να συμβούν. Επιλέγουν, να μην επιλέγουν. Οι επιτυχημένοι έχουν ως προτεραιότητες τα σημαντικά, (στην ημικατεχόμενη Κύπρο όπως και σε άλλες χώρες σοβαρά θέματα ασφαλώς υπάρχουν πολλά, σημαντικό ένα είναι, η λύση και η επανένωση), και εστιάζουν την ενέργεια τους και τη δράση τους σε αυτά, αφιερώνοντας τον χρόνο που τους αξίζουν. Οι μη επιτυχημένοι χάνονται σε μια πλειάδα ασήμαντων πραγμάτων. Αφήνουν τα σημαντικά πράγματα στο έλεος των ασήμαντων. Σπαταλούν το χρόνο τους σε πράγματα, που δεν προσθέτουν αξία στο βιογραφικό τους. Οι επιτυχημένοι έχουν πραγματοποιήσιμα όνειρα και εστιάζουν τις προσπάθειες τους σε στόχους για να τα υλοποιήσουν. Οι μη επιτυχημένοι ονειροπολούν, έχουν φαντασιώσεις και μεγαλοϊδεατισμούς που εύχονται να υλοποιηθούν από μόνα τους ή από τύχη. Οι επιτυχημένοι σκέφτονται και συμπεριφέρονται στους άλλους με τη λογική του «κερδίζω – κερδίζεις». Οι μη επιτυχημένοι σκέφτονται και συμπεριφέρονται στους άλλους με τη λογική του «κερδίζω – χάνεις». Θα μπορούσα να προσθέσω και πολλά άλλα.
Ο σημερινός μας ηγέτης
Αλλά νομίζω έχω παραθέσει αρκετά για να καταδείξω σε κάθε άνθρωπο καλής πίστης, ότι η πορεία του Προέδρου Χριστοδουλίδη στο Κυπριακό δεν μπορεί να τον κατατάξει στην κατηγορία των επιτυχημένων. Η παρουσία των ηγετών της ΕΕ στην Κύπρο ουδόλως αλλάζει τα δεδομένα. Αντίθετα τα κάνει χειρότερα. Γιατί η ΕΕ, με στρατηγικούς σχεδιασμούς, που δυστυχώς απουσιάζουν, μπορούσε να καταστεί σημαντικός άξονας στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού.
