Μετά από την εμπλοκή της Meridiam πολλά ειπώθηκαν για την διασύνδεση Great Sea Interconnector. Το έργο βρίσκεται σήμερα σε πολύ διαφορετική θέση από ό,τι πριν από λίγους μήνες.
Η Ελλάδα συνεχίζει να τον προωθεί ως έργο στρατηγικής σημασίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να τον στηρίζει έμπρακτα με τη μεγαλύτερη επιχορήγηση που έχει εγκρίνει ποτέ για Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος. Η Γαλλία συμμετέχει πλέον όχι μόνο μέσω της Nexans, αλλά και μέσω της Meridiam, η οποία απέκτησε το 66% του έργου, ενώ ο Πρόεδρος Μακρόν έχει εκφράσει την υποστήριξή του. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, διακομματική ομάδα μελών του Κογκρέσου ζητά από την αμερικανική κυβέρνηση να αναγάγει τον GSI σε στρατηγική προτεραιότητα, εντάσσοντάς τον στο ευρύτερο πλαίσιο του IMEC και της ενεργειακής αρχιτεκτονικής της Ανατολικής Μεσογείου. Ζήτησε επίσης από τον Οργανισμό Χρηματοδότησης Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (DFC) να διαθέσει οικονομική υποστήριξη για το έργο.
Η συμμετοχή της Meridiam δείχνει ότι ένας εξελιγμένος διεθνής επενδυτής υποδομών, αφού εξέτασε το έργο, είναι διατεθειμένος να αναλάβει έλεγχο συμμετοχής και να δεσμεύσει κεφάλαια. Αυτά τα στοιχεία θα πρέπει να σταθμιστούν σοβαρά, αντί να αναγνωριστούν και στη συνέχεια να υπονομεύονται, όπως ορισμένοι κύκλοι στην Κύπρο προσπαθούν να κάνουν.
Ταυτόχρονα, ο ΑΔΜΗΕ υπέβαλε το επενδυτικό αίτημα για τη διασύνδεση Κύπρου–Ισραήλ μόνο αφού ολοκληρώθηκαν οι μελέτες κόστους–οφέλους, στις οποίες συμμετείχαν τα υπουργεία Ενέργειας της Κύπρου και του Ισραήλ, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου και ο ισραηλινός διαχειριστής NOGA. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των μελετών, η διασύνδεση κρίθηκε οικονομικά βιώσιμη σε όλα τα σενάρια που εξετάστηκαν.
Σήμερα, ουσιαστικά μόνο η Τουρκία συνεχίζει να αντιτίθεται ανοικτά στην GSI.
Και όμως, στην Κύπρο, παρά την γενική αναγνώριση του έργου, σε ορισμένους κύκλους με συμφέροντα η συζήτηση εξακολουθεί να περιστρέφεται γύρω από ένα γνώριμο μοτίβο:
«Ναι μεν, αλλά…»
Ναι μεν, μπήκε η Meridiam, αλλά...
Ναι μεν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει το έργο, αλλά...
Ναι μεν, έχει την υποστήριξη της Γαλλίας, αλλά…
Ναι μεν, υπάρχει ενδιαφέρον από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά...
Ναι μεν, υπάρχουν θετικές μελέτες κόστους–οφέλους, αλλά...
Ναι μεν, το έργο έχει στρατηγική σημασία, αλλά...
Δεν πρόκειται για ευθεία αντίθεση στο έργο. Είναι μια πιο λεπτή μορφή αμφισβήτησης και υπονόμευσης.
Κάθε θετική εξέλιξη αναγνωρίζεται, αλλά αμέσως μετά σχετικοποιείται. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται η εντύπωση ότι, παρά τις συνεχείς θετικές εξελίξεις, τίποτε δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά.
Αυτή όμως η προσέγγιση έχει ένα σοβαρό μεθοδολογικό πρόβλημα. Δεν εφαρμόζει τα ίδια κριτήρια αξιολόγησης σε όλες τις επιλογές.
Η GSI εξετάζεται σαν να πρέπει να αποδείξει ότι είναι απαλλαγμένος από κάθε τεχνικό, οικονομικό και γεωπολιτικό κίνδυνο.
Αντίθετα, οι εναλλακτικές λύσεις – φυσικό αέριο, νέες μονάδες παραγωγής, αποθήκευση και περαιτέρω ανάπτυξη του εγχώριου συστήματος – παρουσιάζονται συχνά σαν να είναι δεδομένο ότι θα υλοποιηθούν εγκαίρως, χωρίς υπερβάσεις κόστους και χωρίς επιχειρησιακά προβλήματα. Όσο αφορά αυτά τα έργα, η πρόσφατη εμπειρία της Κύπρου δεν δικαιολογεί μια τόσο αισιόδοξη υπόθεση και αυτές οι εναλλακτικές επιλογές δεν προσφέρουν ούτε ουσιαστικό ανταγωνισμό ούτε μακροχρόνια ασφάλεια.
Το πραγματικό ερώτημα
Που είναι η ηλεκτρική απομόνωση της Κύπρου. Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη παρανόηση της δημόσιας συζήτησης.
Η GSI συγκρίνεται συχνά με μονάδες φυσικού αερίου, μπαταρίες ή νέες επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ).
Η σύγκριση αυτή είναι λανθασμένη. Οι επενδύσεις αυτές δεν επιτελούν την ίδια λειτουργία.
· Οι μονάδες παραγωγής φυσικού αερίου παράγουν ηλεκτρισμό, κατά την διάρκεια της ενεργειακής μετάβασης σκοπός της οποίας είναι η απαλλαγή από ορυκτά καύσιμα.
· Οι μπαταρίες προσφέρουν ευελιξία, αλλά μικρής διάρκειας, και δεν συμβάλλουν στον ανταγωνισμό.
· Οι ΑΠΕ μπορούν να μειώςουν το κόστος παραγωγής αλλά είναι διαλείπουσες και στην Κύπρο αυτή η μείωση δεν μεταφέρεται στους καταναλωτές.
Μόνο η GSI προσφέρει κάτι που καμία εγχώρια επένδυση δεν μπορεί να προσφέρει: πρόσβαση σε μια πολύ μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αγορά φθηνότερου ηλεκτρισμού από ΑΠΕ και ενεργειακή ασφάλεια.
Αυτό σημαίνει πραγματικό ανταγωνισμό.
Σημαίνει ότι οι τιμές χονδρικής στην Κύπρο δεν θα καθορίζονται πλέον αποκλειστικά από τους εγχώριους παραγωγούς. Οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας θα ασκούν διαρκή ανταγωνιστική πίεση στις τιμές της αγοράς, συμπεριλαμβανομένων των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο οικονομικό όφελος του έργου.
Το ίδιο ισχύει και για την ενεργειακή ασφάλεια
Η συζήτηση συχνά περιορίζεται σε επιμέρους τεχνικά χαρακτηριστικά μιας διασύνδεσης HVDC.
Η ενεργειακή ασφάλεια όμως δεν εξαντλείται στην τεχνολογία. Η ουσία της είναι η διαφοροποίηση των πηγών τροφοδοσίας.
Η Κύπρος θα συνεχίσει να χρειάζεται εγχώρια παραγωγή, φυσικό αέριο, αποθήκευση και ΑΠΕ.
Η GSI δεν αντικαθιστά τίποτε από αυτά. Τα συμπληρώνει.
Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι οι τελευταίες εξελίξεις δεν αποτελούν πλέον μόνο πολιτικές δηλώσεις.
Η συμμετοχή της Meridiam είναι εμπορική απόφαση.
Το επενδυτικό αίτημα για το σκέλος Κύπρου–Ισραήλ βασίστηκε σε ολοκληρωμένες μελέτες κόστους–οφέλους.
Η αναμενόμενη αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων εξετάζει κατά πόσο το έργο μπορεί να στηρίξει χρηματοδότηση περίπου ενός δισεκατομμυρίου ευρώ.
Εάν η αξιολόγηση αυτή είναι θετική, θα αποτελέσει ακόμη μία ανεξάρτητη επιβεβαίωση της χρηματοοικονομικής του βιωσιμότητας.
Η δημόσια συζήτηση οφείλει, επομένως, να εξελιχθεί.
Η εικόνα της διασύνδεσης GSI έχει αλλάξει
Όταν ένα έργο υποστηρίζεται από την Ελλάδα, τη Γαλλία, το Ισραήλ, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποκτά αυξανόμενη υποστήριξη στις Ηνωμένες Πολιτείες, προσελκύει έναν κορυφαίο διεθνή επενδυτή και προχωρά σε νέα επενδυτικά αιτήματα βασισμένα σε θετικές μελέτες κόστους–οφέλους, δεν αρκεί πλέον να απαντά κανείς σε κάθε εξέλιξη με ένα ακόμη «ναι μεν, αλλά…».
Η πραγματική συζήτηση δεν πρέπει πλέον να αφορά το αν υπάρχει ακόμη αβεβαιότητα.
Πρέπει να αφορά αν, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα νέα δεδομένα, η Κύπρος εξυπηρετεί καλύτερα τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά της συμμετέχοντας ενεργά σε αυτή τη νέα ευρωπαϊκή ενεργειακή αρχιτεκτονική ή παραμένοντας το τελευταίο ηλεκτρικά απομονωμένο κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό είναι πλέον το πραγματικό δίλημμα.
Η GSI προσφέρει χαμηλότερο συνολικό κόστος συστήματος, ισχυρότερο ανταγωνισμό, υψηλότερη αξιοποίηση ΑΠΕ και μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού.
