(Α' Μέρος)
Το νέο σχολικό έτος έχει δειλά δειλά αρχίσει με διαφωνίες ΟΕΛΜΕΚ-ΠΟΕΔ με το Υπουργείο Παιδείας (ΥΠΑΝ), πρωτίστως για τον κατάλογο διορισίμων και την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, που φέρνει ΥΠΑΝ και εκπαιδευτικές συντεχνίες σε θέση μάχης για τα ως άνω εκκρεμούντα θέματα. Ελπίζουμε σε μια win-win λύση για να επέλθει ειρήνη στα της παιδείας μας. Εκ των ων ουκ άνευ, για την υιοθέτηση καινοτομιών στην εκπαίδευση, πρέπει να λάβουμε υπόψη πολλούς παράγοντες προτού δράσουμε, αν θέλουμε να πετύχουμε τον στόχο μας. Ας μην ξεχνάμε την εισαγωγή του θεσμού του Ενιαίου Λυκείου, το οποίον έγινε εν μιά νυκτί για να παρουσιάσουν οι τότε κυβερνώντες ένα έργο, το οποίο απέτυχε παταγωδώς. Τελειώνοντας, ένα παράδειγμα που σήμερα έχει δημιουργήσει μια εκρηκτική κατάσταση στα εκπαιδευτικά μας δρώμενα, είναι αυτό του καταλόγου διορισίμων, όπου υπάρχει ασυμφωνία μεταξύ καθηγητών και Υπουργείου Παιδείας και σημειώστε ότι ο εν λόγω θεσμός του ως άνω καταλόγου έχει ψηφιστεί από τη Βουλή ως νόμος. Επίσης, ας μην ξεχνάμε το αγκάθι της αξιολόγησης, που μακάρι να διαψευστώ, θα διαιωνισθεί.
Η εποχή απαιτεί τομές
Αυτό δείχνει την ελαφρότητα με την οποία αντιμετωπίζουμε σοβαρές καταστάσεις στην Παιδεία μας. Όπως αναφέραμε πιο πάνω, πρέπει να λάβουμε υπόψη πολλούς παράγοντες για να πετύχουμε τον στόχο μας, αφού οι αλλαγές που θα επέλθουν εξυπακούουν τη συμπερίληψη όλων των ενδιαφερόμενων μερών, τα οποία θα αποδεχτούν τις ως άνω αλλαγές μέσα σε δημοκρατικά πλαίσια. Σίγουρα ένα σχολείο δεν μπορεί να παραμείνει στο status quo με τις γρήγορες και δυναμικές αλλαγές που παρατηρούμε στην κοινωνία μας. Και ας μην ξεχνάμε ότι ζούμε στην ηλεκτρονική εποχή, με τις καταλυτικές αλλαγές που έχει επιφέρει σε όλους τους τομείς της ζωής.
Έτσι και το σχολείο, ως ζωντανός οργανισμός, χρειάζεται να συμβαδίσει με όλες αυτές τις αλλαγές για να μπορέσει να λειτουργεί και να παρέχει την κατάλληλη εκπαίδευση στα παιδιά μας, αυξάνοντας την αποτελεσματικότητά του. Με την αμφισβήτηση που υπάρχει όσον αφορά τις καινοτομίες που υιοθετούνται στην εκπαίδευσή μας, όπως για παράδειγμα ο κατάλογος διορισίμων, η ειδική εκπαίδευση, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού, τα αναλυτικά προγράμματα και πάει λέγοντας, επανερχόμαστε με αυτό το άρθρο στο κεφάλαιο «καινοτομίες», το οποίο δημιουργεί τεράστια προβλήματα στα εκπαιδευτικά μας, με έναν συνεχή πόλεμο μεταξύ γονιών, εκπαιδευτικών και Υπουργείου Παιδείας, με τους μαθητές μας να πληρώνουν το τίμημα αυτής της διαμάχης.
Είναι γεγονός ότι η εκπαίδευση χρειάζεται καινοτομίες που σίγουρα δεν μπορούν να γίνουν «εν μιά νυκτί». Δεν κοιμόμαστε το βράδυ για να ξυπνήσουμε το πρωί με την εισαγωγή μιας καινοτομίας στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Και είναι εδώ που πρέπει να αναφέρουμε ότι η εισαγωγή καινοτομιών στην εκπαίδευση γίνεται με πολύ αργό ρυθμό. Και αυτό, επειδή η υιοθέτηση εκπαιδευτικής αλλαγής αφορά έναν ολόκληρο οργανισμό, που είναι το σχολείο, και όχι τον καθηγητή προσωπικά ή το Υπουργείο Παιδείας στην περίπτωσή μας, λόγω του απόλυτα συγκεντρωτικού εκπαιδευτικού συστήματος.
Ακόμη ένας παράγοντας που ευνοεί την ταχεία υιοθέτηση μιας καινοτομίας σε άλλους τομείς εκτός της εκπαίδευσης, είναι η γνώση που στηρίζεται κατά το πλείστον στα γερά επιστημονικά θεμέλια των φυσικών επιστημών, εν αντιθέσει με την εκπαίδευση που συγγενεύει περισσότερο με τις επιστήμες συμπεριφοράς, όπως είναι η Ψυχολογία και Κοινωνιολογία. Στην εκπαίδευση ασχολούμαστε με ανθρώπους, με το πώς μαθαίνουν και πώς αντιδρούν στο περιβάλλον τους. Ο καθένας αντιλαμβάνεται πόσο δύσκολη είναι η ακριβής μέτρηση της γνώσης που μπορεί να αποκτήσει ο μαθητής σε μια δεδομένη κατάσταση.
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας που αφορά τον αργό ρυθμό υιοθέτησης καινοτομιών στην εκπαίδευση, είναι η έλλειψη κινήτρου από μέρους των καθηγητών, οι οποίοι δεν έχουν κανένα όφελος από οικονομικής σκοπιάς να γίνουν νεωτεριστές και, πολύ πιο σημαντικό, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει την επιτυχία ενός νεωτεριστικού προγράμματος που θα δικαιολογεί την επένδυση λεφτών και χρόνου σ' αυτό.
«Εξημερωμένοι» και «άγριοι»
Τέλος, τα δημόσια σχολεία είναι «εξημερωμένοι οργανισμοί» (Domesticated organisations), για να δανειστώ τον όρο του R. Carlson, που με αυτόν εννοεί ότι προστατεύονται και εξασφαλίζονται με πολλούς τρόπους, αφού οι πελάτες τους είναι υποχρεωμένοι να συμμετάσχουν και συνεπώς ο οργανισμός θα διαιωνίζεται, ανεξάρτητα σχεδόν από την απόδοσή του.
Για να γίνω πιο σαφής, τα ιδιωτικά σχολεία δεν έχουν την πιο πάνω πολυτέλεια των δημόσιων σχολείων και θεωρούνται, πάντα κατά τον Carlson, «άγριοι οργανισμοί» (Wild Organizations) και δεν μπορούν να παραβλέψουν ανάγκες οι οποίες είναι ουσιώδεις για την επιβίωσή τους με την υιοθέτηση καινοτομιών που πρέπει να γίνουν.
Στο επόμενο άρθρο θα επανέλθουμε για μια ανάλυση δυσκολιών όσον αφορά την υιοθέτηση και καινοτομιών στα σχολεία μας.
* ΒΑ, ΜΑ, PhD, πρώην επιθεωρητή και πρώτου λειτουργού Εκπαίδευσης, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού
