Η Γλάδστωνος στη Λεμεσό και η γειτονιά των Αγίων Ομολογητών στη Λευκωσία, μετατράπηκαν την Κυριακή σε δρόμους για «λάου λάου» μετακινήσεις, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Κινητικότητας, δείχνοντας στην πράξη κάτι που πολλές φορές κάνουμε πως δεν βλέπουμε: όταν δώσεις στον κόσμο χώρο να περπατήσει, να χρησιμοποιήσει ποδήλατο ή πατίνι και να κινηθεί με ασφάλεια χωρίς αυτοκίνητο, ο κόσμος θα τον χρησιμοποιήσει.
Η τεράστια συμμετοχή και στις δύο πόλεις κάτι λέει. Όπως κάτι λένε και οι φωνές όσων ζητούν τέτοιες δράσεις να γίνονται συχνότερα. Υπάρχει ανάγκη και υπάρχει κόσμος που θέλει να μετακινείται διαφορετικά. Αυτό που συνήθως δεν υπάρχει είναι οι υποδομές για να το κάνει.
Το έχουμε δει πολλές φορές σε Λεμεσό και Λευκωσία. Όταν φτιάξεις σωστή υποδομή, ακόμη και προσωρινά για μία Κυριακή, ο κόσμος τη χρησιμοποιεί. Πόσο μάλλον όταν του προσφέρεις μόνιμες, νόμιμες και κυρίως ασφαλείς υποδομές. Πεζόδρομοι, γραμμικά πάρκα και σωστοί ποδηλατόδρομοι γεμίζουν κόσμο. Άρα, ίσως κάποια στιγμή πρέπει να σταματήσουμε να λέμε ότι «στην Κύπρο αυτά δεν γίνονται» και να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε πόσες πραγματικές ευκαιρίες δώσαμε για να γίνουν.
Υπάρχουν, άλλωστε, και πολλά παράλογα σε αυτή την ιστορία. Οι περισσότεροι από εμάς που ζήσαμε ως φοιτητές στο εξωτερικό μάθαμε να περπατάμε, να χρησιμοποιούμε λεωφορεία, μετρό ή τραμ όπου υπήρχε, ή ποδήλατο. Επιστρέφοντας στην Κύπρο, θεωρούμε σχεδόν αυτονόητο ότι χωρίς αυτοκίνητο δεν μπορούμε να πάμε πουθενά. Στο ΤΕΠΑΚ και στο Πανεπιστήμιο Κύπρου οι συζητήσεις περιστρέφονται συχνά γύρω από την ανάγκη για περισσότερους χώρους στάθμευσης. Φτάσαμε στο σημείο, οι φοιτητές να αγοράζουν πρώτα αυτοκίνητο και μετά λάπτοπ.
Και δεν φταίνε οι φοιτητές. Φταίει μια ολόκληρη νοοτροπία που χτίστηκε για δεκαετίες, αλλά και οι ίδιες οι πόλεις που τη συντήρησαν. Ότι δεν μπορείς να πας πουθενά με τα πόδια, ότι το ποδήλατο δεν είναι ασφαλές, ότι δεν είναι «in» να κυκλοφορείς με αυτό ή, ακόμη χειρότερα, ότι αποτελεί κάποιου είδους υποτίμηση να μην έχεις αυτοκίνητο. Όταν όμως η πόλη σε αναγκάζει να κινείσαι έτσι, δύσκολα αλλάζει και η νοοτροπία.
Μέρος του προβλήματος είναι ασφαλώς και οι δημόσιες συγκοινωνίες. Τα λεωφορεία στην Κύπρο δεν κατάφεραν ποτέ να αποκτήσουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο που έχουν σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Πολλές φορές λειτουργούν σχεδόν διακοσμητικά, παρά ως πραγματική εναλλακτική του αυτοκινήτου, με διαδρομές, συχνότητες και χρόνους αναμονής που δεν εξυπηρετούν πάντοτε την καθημερινότητα του πολίτη. Και σαν να μην έφτανε αυτό, δεν τους δίνουμε ούτε τις υποδομές για να λειτουργήσουν καλύτερα, ενώ αυξάνουν κιόλας οι τιμές τους. Όπου επιχειρείται να δημιουργηθεί λεωφορειολωρίδα ή να αφαιρεθεί χώρος από το αυτοκίνητο, ξεκινούν αντιδράσεις. Θέλουμε καλύτερα λεωφορεία, αρκεί να μη χρειαστεί να τους παραχωρήσουμε ούτε ένα μέτρο δρόμου.
Ακόμη και το επιχείρημα ότι τέτοιες παρεμβάσεις «νεκρώνουν» τις εμπορικές περιοχές δεν επιβεβαιώνεται εύκολα στην πράξη. Την Κυριακή οι επιχειρήσεις σε Λεμεσό και Λευκωσία δούλεψαν. Γιατί πολύ απλά ο πεζός σταματά, πίνει καφέ, τρώει, ψωνίζει. Ο οδηγός, τις περισσότερες φορές, απλώς περνά, δεν ψωνίζει κανένα όχημα, μόνο ρυπαίνει και κάνει φασαρία.
Και εδώ κράτος και δήμοι έχουν τεράστια ευθύνη. Ειδικά το κράτος, που διαθέτει πολύ περισσότερα οικονομικά και θεσμικά εργαλεία, δεν μπορεί να εξαντλεί την πολιτική βιώσιμης κινητικότητας σε μερικά αποσπασματικά έργα και μια Ευρωπαϊκή Εβδομάδα τον χρόνο. Χρειάζονται χρήματα, συνεχείς επενδύσεις, κίνητρα προς τις τοπικές αρχές και κυρίως δίκτυα που να συνδέονται μεταξύ τους. Ένας ποδηλατόδρομος που αρχίζει από το πουθενά και τελειώνει στο πουθενά είναι περισσότερο άλλοθι παρά υποδομή.
Κανείς, βέβαια, δεν ζητά να πετάξουμε όλοι τα κλειδιά του αυτοκινήτου και να αγοράσουμε ποδήλατο ή πατίνι. Για πολλούς το αυτοκίνητο είναι και θα παραμείνει απαραίτητο. Ζητούμε όμως να υπάρχει επιλογή για όσους μπορούν και θέλουν να κινηθούν διαφορετικά. Είναι και κοινωνικό ζήτημα: περπάτημα, ποδήλατο και δημόσιες συγκοινωνίες κοστίζουν ελάχιστα μπροστά στην αγορά αυτοκινήτου, στα καύσιμα, στην ασφάλεια και στη συντήρησή του.
Και κάθε άνθρωπος που μπορεί να αφήσει το αυτοκίνητο για κάποιες από τις καθημερινές του διαδρομές σημαίνει ένα αυτοκίνητο λιγότερο στον δρόμο. Αυτό βοηθά τελικά και εκείνους που πραγματικά χρειάζονται το αυτοκίνητο.
Στην Ευρώπη όλα αυτά δεν αποτελούν κάποια επαναστατική ιδέα. Εδώ ακόμη τα συζητάμε σαν να πρόκειται να καταργήσουμε το αυτοκίνητο. Κανείς δεν ζητά να γίνουμε όλοι ποδηλάτες. Ας μπορούν, όμως, τουλάχιστον να γίνουν όσοι το θέλουν. Γιατί, όπως φάνηκε ξανά την Κυριακή, υπάρχουν πολλοί που θέλουν. Αυτό που λείπει είναι να τους δώσουμε επιτέλους τον χώρο.
