Η μακροχρόνια διακυβέρνηση του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στο Ιράν είχε χαρακτηριστεί από κακοδιαχείριση και βία, όπως κατέδειξε και ένα από τα πιο βάναυσα επεισόδια καταστολής του ιρανικού λαού λίγο πριν τον θάνατό του, τον περασμένο Δεκέμβριο.
Η εξόντωσή του έχει πυροδοτήσει εορτασμούς στην Τεχεράνη, αλλά και ένα 40ήμερο επίσημο πένθος και έναν αγώνα για ό,τι έχει απομείνει από το ισλαμικό καθεστώς να αποφασίσει τι θα ακολουθήσει.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι άφησαν να εννοηθεί ότι η επίθεση στον Ανώτατο Ηγέτη επισπεύστηκε για να εκμεταλλευτεί ένα παράθυρο ευκαιρίας όταν συναντήθηκαν δια ζώσης μια σειρά από ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους.
Εκτός από τον Χαμενεΐ, μέσα σε λίγες ώρες σκοτώθηκαν επίσης ο υπουργός Άμυνας Αζίζ Νασιρζαντέχ, ο επικεφαλής του Ιρανικού Συμβουλίου Ασφαλείας Αλί Σαμχανί και ο διοικητής του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) Μοχάμεντ Πακπούρ. Πρόκειται για την ελίτ του ιρανικού καθεστώτος, όπως είχε διαμορφωθεί μετά τον αποδεκατισμό που υπέστη κατά τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου.
Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να επιθυμεί να επαναλάβει ένα σενάριο τύπου Βενεζουέλας, υποδηλώνοντας ότι έχει υπόψη του έναν διάδοχο – όπως έκανε μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, χρίζοντας την αντιπρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκες ως προτιμώμενη συνομιλήτριά του. Όταν ρωτήθηκε, ο Αμερικανός ηγέτης αρνήθηκε να πει σε ποιον αναφερόταν.
Όμως η περίπτωση του Ιράν, παρουσιάζει διαφορές από αυτή της Βενεζουέλας. 47 χρόνια μετά την πτώση του Σάχη, η θεοκρατία είχε μετατραπεί σε αυταρχισμό και κλεπτοκρατία. Ένα μεγάλο ποσοστό των περισσότερων από 90 εκατομμυρίων κατοίκων της χώρας βασίζονται στο καθεστώς για τα προς το ζην, ενώ μια μειονότητα έχει τα χέρια της βουτηγμένα στο αίμα, αναλαμβάνοντας το δυσώδες έργο της καταστολής κάθε διαφωνίας.
Όταν το καθεστώς Άσαντ στη γειτονική Συρία κατέρρευσε στα τέλη του 2024, η οικονομία της είχε καταστραφεί και οι δυνάμεις ασφαλείας είχαν αποδυναμωθεί μετά από χρόνια εμφύλιας σύγκρουσης. Οι δυνάμεις ασφαλείας στο Ιράν βρίσκονται σήμερα στην ίδια θέση, αν και μέσα από διαφορετικό δρόμο.
Η επόμενη μέρα
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ φαίνεται να συμφωνούν στην εκτίμηση ότι η εξόντωση της κορυφής του ισλαμικού καθεστώτος θα τους φέρει σε καλύτερη θέση. Όμως, η ιστορία έχει πολλά παραδείγματα αεροπορικών επιδρομών που ανέτρεψαν εύκολα καθεστώτα, αλλά δεν οδήγησαν στις αντικαταστάσεις που προτιμούσαν οι επιτιθέμενοι.
Οι σκληροπυρηνικοί στο Ιράν θα αγωνιστούν για να καλύψουν το κενό, απλώς για να επιβιώσουν. Μπορεί να σκέφτονται ότι θα βρεθούν στο στόχαστρο των ΗΠΑ και του Ισραήλ, όμως αυτός ο φόβος δεν οδήγησε σε έλλειψη υποψηφίων στο παρελθόν.
Από την άλλη, είναι δυνατόν να προκύψει μια συναίνεση του καθεστώτος με τις ΗΠΑ συμφωνώντας σε μια ειρήνη με αντάλλαγμα μια πιο μετριοπαθή στάση; Είναι πιθανό, όμως αυτό ενέχει τον κίνδυνο να προβάλει αδυναμία, κάτι το οποίο η Τεχεράνη απεχθάνεται.
Δεν υπάρχει εύκολη εναλλακτική λύση για τη διακυβέρνηση της χώρας που να μπορεί να την προωθήσει ο Τραμπ.
Ο Ρεζά Παχλεβί, γιος του εκθρονισμένου σάχη, δεν μπορεί να αναλάβει τα ηνία χωρίς να κινδυνεύει από τις δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης που θα έχουν απομείνει. Ουσιαστικά, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει αντιπολίτευση στο εσωτερικό του Ιράν. Όπως και στο Καράκας, οποιαδήποτε λύση πιθανότατα θα πρέπει να προέλθει από τα απομεινάρια του καθεστώτος.
Από πολλές απόψεις, τα λάθη του Χαμενεΐ έχουν κάνει το έργο των ΗΠΑ και του Ισραήλ ευκολότερο. Η καταστολή και η οικονομική κακοδιαχείριση καταδεικνύουν ότι το Ιράν βρίσκεται σε απόγνωση, με τον λαό να λαχταρά να είναι πιο ελεύθερος και σε καλύτερη οικονομική κατάσταση.
Ένας άλλος σημαντικός κίνδυνος τώρα είναι το χάος· να μην κερδίσει καμία συγκεκριμένη παράταξη, η καθεστωτική βία και οι πανηγυρισμοί για τον θάνατο του Χαμενεΐ να διχάζουν το Ιράν, οδηγώντας σε μια κατάρρευση, αποσταθεροποιώντας όχι μόνο τη χώρα, αλλά και την ευρύτερη περιοχή.
Η περιορισμένη προσοχή του Τραμπ και η αλλεργία του σε παρατεταμένη στρατιωτική εμπλοκή ενισχύουν αυτόν τον κίνδυνο. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν διαθέτει το ικανό πολιτικό κεφάλαιο στο εσωτερικό για να υποστηρίξει κάτι τέτοιο, δεν έχει προετοιμάσει το εκλογικό σώμα για πόλεμο, ούτε διαθέτει τους πόρους για να παραμείνει επί του πολεμικού πεδίου για μήνες.
Έχει επίσης διατηρήσει τους στόχους του περιορισμένους και εφικτούς. Μπορεί να ισχυριστεί ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι πύραυλοί του και η ικανότητά του να απειλεί τις ΗΠΑ έχουν δεχθεί ένα τεράστιο πλήγμα. Ο Τραμπ δεν δήλωσε ποτέ ρητά ότι η αλλαγή καθεστώτος ήταν ο στόχος του – απλώς την ενθάρρυνε. Μπορεί να ανακηρύξει τη νίκη σε κάποια στιγμή της επιλογής του, ανεξάρτητα από το τι σημαίνει αυτό για το μέλλον του Ιράν.
Η ανώτερη τεχνολογία, οι πληροφορίες και η ισχύς πυρός των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ τους επέτρεψαν να επινοήσουν μια γρήγορη λύση στο διαρκές πρόβλημα του ισλαμικού καθεστώτος. Αλλά ακόμη δεν έχουν αντιμετωπίσει τις κραυγαλέες και ίσως ανυπέρβλητες πολυπλοκότητες του Ιράν που το έχουν κρατήσει αγκάθι στο πλευρό των Ηνωμένων Πολιτειών για μισό αιώνα.
Πηγή: CNN/ert
