Διαβάζοντας την έκθεση της 8ης Βουλής των Νέων Αντιπροσώπων, στάθηκα σε μια λεπτομέρεια που ίσως να περνά απαρατήρητη για πολλούς. Το μάθημα της Πολιτικής Αγωγής αφαιρέθηκε από το ωρολόγιο πρόγραμμα το 2015-2016. Και τότε συνειδητοποίησα ότι εγώ ανήκω στην τελευταία γενιά μαθητών που πρόλαβε, έστω και αποσπασματικά, αυτό το μάθημα. Δεν ήταν ένα μάθημα όπως τα άλλα. Τουλάχιστον όχι όπως το έζησα εγώ.
Μας το έκανε η φιλόλογος μας, η κυρία Ρένα. Από εκείνους τους εκπαιδευτικούς που δεν περιορίζονταν στον ρόλο του «καθηγητή». Ήταν ο άνθρωπος στον οποίο μπορούσες να μιλήσεις για τα πάντα, έδινε χώρο στους μαθητές της να εκφραστούν. Ήταν καθηγήτρια αλλά πάνω από όλα ήταν φίλη. Ήθελε οι μαθητές της να έχουν άποψη, να σκέφτονται, να ακούν τον άλλον. Να μπορούν να διαφωνούν χωρίς να ακυρώνουν. Έδινε βάσει στο να κατανοήσουμε τι πάει να πει δημοκρατία και το πόσο ωραίο είναι να υπάρχει πολυφωνία. Αυτό ήταν το μάθημα της Πολιτικής Αγωγής. Ή μάλλον για να το θέσω σωστά, αυτό έπρεπε να ήταν.
Η αλήθεια είναι πως, ακόμα και τότε, το μάθημα της Πολιτικής Αγωγής δεν είχε τη θέση που του άξιζε. Όταν πλησίαζαν οι εξετάσεις ή όταν «τρέχαμε να προλάβουμε την ύλη», μια φράση που χαρακτηρίζει διαχρονικά το κυπριακό σχολείο, οι ώρες του θυσιάζονταν. Άλλοτε για τα Νέα Ελληνικά, άλλοτε για άλλα μαθήματα, η Πολιτική Αγωγή ήταν από τα πρώτα που χάνονταν. Μετά τα Θρησκευτικά, η Τέχνη και γενικά τα «δευτερέυοντα» μαθήματα.
Γιατί σήμερα, χρόνια μετά, διαβάζοντας ότι οι ίδιοι οι μαθητές μιλούν για ναζιστικούς χαιρετισμούς, για ακροδεξιά σύμβολα και για ακραίες ιδεολογικές συμπεριφορές μέσα στα σχολεία, δεν μπορώ να μην αναρωτηθώ: Τι περιμέναμε;
Προφανώς και από τη στιγμή που τέτοιου είδους ακραία φαινόμενα ανθίζουν στην κοινωνία, ήταν θέμα χρόνου να εμφανιστούν και στα σχολεία.
Αυτό που φαίνεται να καταγράφουν οι ίδιοι οι μαθητές στην έκθεσή τους δεν είναι απλώς η ύπαρξη τέτοιων περιστατικών. Είναι κάτι πιο ανησυχητικό. Η αίσθηση ότι δεν υπάρχει επαρκής μηχανισμός για να τα απορροφήσει, να τα εξηγήσει, να τα αποδομήσει. Ότι στο κυπριακό σχολείο δεν υπάρχει αρκετός χώρος για να μάθεις τι σημαίνει δημοκρατία στην πράξη. Όχι ως θεωρία. Ως στάση ζωής.
Και εδώ επιστρέφω σε εκείνο το μάθημα που χάθηκε. Όχι γιατί πιστεύω ότι η επανένταξη της Πολιτικής Αγωγής, από μόνη της, θα λύσει το πρόβλημα. Δεν θα το λύσει. Αν γίνει απλώς μία ώρα την εβδομάδα, στην άκρη του προγράμματος, εύκολα αντικαταστάσιμη όταν «τρέχουμε να προλάβουμε την ύλη», θα έχει την ίδια τύχη που είχε και τότε. Η επανένταξή του μπορεί να είναι ένα βήμα. Αλλά δεν είναι η λύση. Γιατί το ζήτημα είναι βαθύτερο.
Το σχολείο καλείται να δώσει στους μαθητές κάτι που δεν μετριέται με βαθμούς. Κριτική σκέψη, ικανότητα διαλόγου, σεβασμό στη διαφορετικότητα. Να μάθει στα παιδιά ότι μπορούν να έχουν άποψη, αλλά και ότι αυτή η άποψη έχει ευθύνη. Ότι η διαφωνία δεν είναι απειλή. Ότι η δύναμη δεν βρίσκεται στη φωνή ή στη βία, αλλά στο επιχείρημα.
Και αυτό δεν μπορεί να χωρέσει σε ένα μάθημα, αν το υπόλοιπο σχολικό περιβάλλον λειτουργεί αντίστροφα.
Δεν μπορείς να μιλάς για δημοκρατία τη μία ώρα και τις υπόλοιπες να εκπαιδεύεις στη σιωπή, στην αποστήθιση και στην πίεση της ύλης. Δεν μπορείς να μιλάς για σεβασμό, όταν δεν δίνεις χώρο στη διαφορετική άποψη μέσα στην τάξη. Δεν μπορείς να ζητάς από τους μαθητές να κατανοήσουν τη Δημοκρατία, όταν δεν τους τη δείχνεις. Γι’ αυτό και η έκθεση της Βουλής των Νέων δεν είναι απλώς μια καταγραφή. Είναι μια προειδοποίηση. Όχι με όρους πανικού, αλλά με όρους ευθύνης. Σαν να λένε «Δείτε τι συμβαίνει. Και κάντε κάτι πριν να είναι ήδη πολύ αργά».
