Το 31,5% των πολιτών ηλικίας 65 ετών και άνω στην Κύπρο βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, σύμφωνα με τον δείκτη AROPE της Eurostat. Πρόκειται για ένα ποσοστό που δεν επιτρέπει εφησυχασμό και αποτυπώνει μια σκληρή πραγματικότητα: για χιλιάδες συνταξιούχους η καθημερινότητα είναι οικονομικά ασφυκτική.
Η βασική αιτία είναι γνωστή. Οι χαμηλές συντάξεις, σε συνδυασμό με το συνεχώς αυξημένο κόστος ζωής, δημιουργούν συνθήκες που υπονομεύουν την αξιοπρέπεια των ανθρώπων που ολοκλήρωσαν τον εργασιακό τους κύκλο. Δεν πρόκειται μόνο για οικονομικό ζήτημα, αλλά για βαθιά κοινωνικό πρόβλημα που αφορά τη συνοχή της ίδιας της κοινωνίας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η εξαγγελθείσα συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση με ορίζοντα εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027 κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Η πρόθεση για ενίσχυση των χαμηλοσυνταξιούχων, η αύξηση της βασικής σύνταξης και η αναδιάρθρωση επιδομάτων αποτελούν θετικά βήματα που αναγνωρίζουν το μέγεθος του προβλήματος.
Ωστόσο, η συζήτηση φαίνεται για ακόμη μια φορά να εγκλωβίζεται σε μια στενή δημοσιονομική λογική. Το πλαίσιο τίθεται εκ των προτέρων: οι αυξήσεις θα κινηθούν εντός των «αντοχών» του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, όπως αυτές θα καθοριστούν από αναλογιστικές μελέτες. Η βασική σύνταξη, μάλιστα, προδιαγράφεται ότι θα παραμείνει αρκετά κάτω από τον κατώτατο μισθό.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος.
Αντί να ξεκινάμε από το τι «αντέχει» το σύστημα όπως είναι , οφείλουμε να ξεκινήσουμε από το τι απαιτεί η κοινωνία. Και η απάντηση είναι απλή: σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα, δεν μπορεί να υπάρχει σύνταξη κάτω από το όριο αξιοπρέπειας. Και αυτό το όριο δεν μπορεί να είναι άλλο από τον κατώτατο μισθό.
Η αναλογιστική μελέτη είναι απαραίτητη. Αλλά ο ρόλος της δεν πρέπει να είναι περιοριστικός. Δεν πρέπει να λειτουργεί ως μηχανισμός καθορισμού «του ελάχιστου δυνατού», αλλά ως εργαλείο σχεδιασμού για την επίτευξη ενός σαφώς καθορισμένου κοινωνικού στόχου, με χρονικό ορίζοντα και σαφή βήματα υλοποίησης.
Αν ο στόχος τεθεί ξεκάθαρα —κατώτατη σύνταξη στο ύψος του κατώτατου μισθού— τότε η πραγματική πολιτική συζήτηση μεταφέρεται εκεί που πρέπει: στο πώς ενισχύεται το σύστημα για να τον πετύχει.
Οι επιλογές υπάρχουν και είναι πολιτικές.
· Η ορθολογική αξιοποίηση των πλεονασμάτων μπορεί να δημιουργήσει ουσιαστικό δημοσιονομικό χώρο, ιδιαίτερα μετά τον τερματισμό μιας πρακτικής δεκαετιών, όπου
το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων λειτουργούσε στην πράξη ως εύκολη δεξαμενή χρήματος για την κάλυψη άλλων κρατικών αναγκών, σε βάρος του καθαρά συνταξιοδοτικού του σκοπού. Παράλληλα, η βελτίωση της αποδοτικότητας στη διαχείριση των πόρων του Ταμείου μπορεί να ενισχύσει τη βιωσιμότητά του σε βάθος χρόνου.
· Ακόμη πιο σημαντικό, η μελλοντική αξιοποίηση των εσόδων από το φυσικό αέριο προσφέρει μια στρατηγική ευκαιρία. Η κατεύθυνση μέρους αυτών των πόρων προς τη στήριξη του συνταξιοδοτικού συστήματος δεν είναι απλώς οικονομική επιλογή — είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης και δίκαιης μεταχείρισης ανάμεσα στις γενιές και στις κοινωνικές ομάδες.
Διότι αν η ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε βελτίωση της ζωής των πιο ευάλωτων, τότε χάνει το ουσιαστικό της περιεχόμενο.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια ακόμη μεταρρύθμιση με περιορισμένες αυξήσεις. Το ζητούμενο είναι η θέσπιση ενός ξεκάθαρου κοινωνικού πήχη αξιοπρέπειας και η ευθυγράμμιση της οικονομικής πολιτικής με αυτόν.
Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να ανακυκλώνουμε πολιτικές που διαχειρίζονται τη φτώχεια — αντί να τη μειώνουν ουσιαστικά.
