Μήπως υπάρχει μια πονεμένη ανάμνηση σε κάθε χώμα που πατώ σε αυτή τη χώρα; Μήπως υπάρχουν οστά κάτω από το χώμα τα οποία πατώ και ακόμα περιμένουν να ανακαλυφθούν; Περνώ από τη Γύψου (Akova) (Σημείωση: Akova σημαίνει κυριολεκτικά άσπρη πεδιάδα). Μια μέρα που φυσάει αέρας αλλά κάνει ζέστη. Χάνομαι στις σκέψεις μου. Έτσι είμαι και κάθε φορά που περνώ από την Τόχνη και τη Μαράθα. Το βλέμμα μου αναζητά εκείνο το δημοτικό σχολείο. Ήταν στρατόπεδο το 1974. Στρατόπεδο συγκέντρωσης. Σε αυτό το σχολείο είχαν συγκεντρωθεί οι άνδρες και τα αγόρια που πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Στα σπίτια απέναντι από το σχολείο ήταν οι γυναίκες και τα κορίτσια. Στα πλίνθινα σπίτια λίγο πιο κάτω ήταν οι ηλικιωμένοι. Δεν γινόταν διαχωρισμός φύλου ανάμεσα στους ηλικιωμένους. Ο αριθμός των Ελληνοκυπρίων που βρίσκονταν σε αυτό το στρατόπεδο συγκέντρωσης είχε φτάσει τους 1.231 τον Σεπτέμβριο του 1974. Μεταφέρθηκαν σε αυτό το στρατόπεδο σε διαφορετικές ημερομηνίες από διαφορετικά χωριά. Οι γυναίκες και τα κορίτσια υπέστησαν συστηματικά βιασμό εδώ. Κανείς δεν έδιδε σημασία στις κραυγές τους. Έχασαν τη ζωή τους συνολικά 26 άτομα εδώ, λέει. Πολλοί πέθαναν από δηλητηρίαση λόγω του βρόμικου νερού που τους έδιναν. Η Γύψου δεν είναι λευκή πεδιάδα, είναι μαύρη.
Πόσα τέτοια θλιβερά γεγονότα συνέβησαν σε αυτά τα χώματα; Να ξεχάσουμε; Ναι, μπορεί να τα ξεχάσουν όσοι δεν τα έζησαν. Όμως, όσοι τα έζησαν πώς να τα ξεχάσουν; Μήπως μπορεί να ξεχάσει εκείνους τους άγριους βιασμούς το κορίτσι που σώθηκε ως εκ θαύματος από εκείνο το διώροφο πλίνθινο σπίτι που διαπράχθηκαν εγκλήματα στον Σύσκληπο. Ο Σουάτ Καφαντάρ; Είναι ο μοναδικός που έμεινε ζωντανός κατά απίστευτο τρόπο ανάμεσα σε εκείνους που εκτελέστηκαν ομαδικά στην Τόχνη. Όταν πετάχτηκαν πάνω του τα μυαλά του φίλου του που βρισκόταν πίσω του και τον πυροβόλησαν στο κεφάλι, έπεσε στο έδαφος και έμεινε ζωντανός προσποιούμενος τον νεκρό. Είδα τόσες πολεμικές ταινίες, τόσα εγκλήματα αλλά κάτι τέτοιο δεν είδα ποτέ. Υπάρχει κάποιος να γυρίσει και αυτή την ταινία; Ο Σουάτ Καφαντάρ είναι καλός άνθρωπος. Παρά το τρομερό γεγονός το οποίο βίωσε, δεν ένιωσε μίσος, δεν γέμισε με αισθήματα εκδίκησης. Μάλιστα, μόλις άνοιξαν οι πόρτες, το 2003, πέρασε στον νότο και εργάστηκε εκεί.
Μας έκαναν πολλά κακά σε αυτό το παραδεισένιο νησί. Ναι, δεχθήκαμε εισβολή αλλά και εμείς οι Κύπριοι δεν είμαστε αθώοι. Κάναμε και εμείς πολλά ο ένας στον άλλο. Αυτά σκέφτομαι καθώς περνώ από τη Γύψου, βυθιζόμενος στο κόκκινο του ήλιου που δύει στον ορίζοντα. Ακόμα δεν μπορέσαμε να βρούμε όλους τους αγνοούμενούς μας. Άλλωστε πολύ αργά αρχίσαμε να τους ψάχνουμε. Ακόμα με βασανίζει κάτι που έμαθα τις προάλλες. Υπάρχουν, λέει, εφτά σκελετοί στην αποθήκη του παλιού «προεδρικού» στην περιοχή Σιλιχτάρ. Δεν κατέστη δυνατόν να προσδιοριστεί η ταυτότητά τους, λέει. Όμως, χρειάζονται και πολλά χρήματα, λέει, για να γίνει αυτή η διαδικασία. Για αυτό δεν την έκαναν. Αληθεύει; Μου το είπε ένας φίλος που εργάστηκε στο «προεδρικό». Αν αληθεύει, τι έγιναν εκείνοι οι σκελετοί; Ακόμα βρίσκονται εκεί; Το γνωρίζει η Επιτροπή Αγνοουμένων;
«Μοιάζει με αίμα η μέρα που δύει
Μοιάζει με πληγωμένη ψυχή»
Ξένοι ηλικιωμένοι συνταξιούχοι έρχονται σε αυτό το νησί για να περάσουν ήρεμα τα τελευταία τους χρόνια. Οι δε δικοί μας ηλικιωμένοι που ζουν στο εξωτερικό έρχονται για να πεθάνουν. «Αν είναι να πεθάνω, ας πεθάνω στην πατρίδα μου», λένε. Ήρθαμε στο σήμερα συσσωρεύοντας πολύ πόνο. Το ουσιαστικό είναι να κτίσουμε το μέλλον στον καθρέφτη του παρελθόντος. Να κοιτάξουμε στο μέλλον χωρίς να ξεχνάμε το παρελθόν. Να κοιτάξουμε χωρίς να καούμε στη φωτιά της εχθρότητας, της εκδίκησης και του μίσους. Ξέρετε τι με κάνει πιο πολύ ευτυχισμένο; Εκείνοι που δεν θεωρούν υπεύθυνη μια ολόκληρη φυλή ακόμα και αν έχουν βιώσει πολύ τραγικά γεγονότα και προσεγγίζουν με αγάπη, με φιλικότητα, την άλλη πλευρά. Δεν αντιληφθήκατε και εσείς ότι εκείνοι επιθυμούν την ειρήνη πιο πολύ από τον καθέναν; Τότε κοιτάξτε προς τον ουρανό. Η μέρα που δύει μοιάζει με αίμα!
