Του Ιωαννίκιου Φάκα
Έφορου Δημοσίων Σχέσεων της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων
Αν σήμερα ρωτήσουμε δέκα πολίτες γιατί η Κύπρος αντιμετωπίζει τόσο σοβαρό δημογραφικό πρόβλημα, οι περισσότεροι θα απαντήσουν ότι ευθύνονται η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, οι χαμηλοί μισθοί ή η αλλαγή του τρόπου ζωής.
Όλοι αυτοί οι παράγοντες επηρεάζουν. Κανείς όμως δεν μπορεί να αγνοεί τον ρόλο της ίδιας της κρατικής πολιτικής.
Ελάχιστοι γνωρίζουν ότι εδώ και δεκαπέντε χρόνια εξακολουθεί να εφαρμόζεται σχεδόν αμετάβλητη η νομοθεσία του Επιδόματος Τέκνου, η οποία θεσπίστηκε το 2012 στο πλαίσιο των μνημονιακών μέτρων. Μια νομοθεσία που, αντί να ενθαρρύνει τη δημιουργία μεγάλων οικογενειών, λειτουργεί στην πράξη αποτρεπτικά.
Το 2012 το Επίδομα Τέκνου έπαψε να αποτελεί κυρίως εργαλείο δημογραφικής πολιτικής και μετατράπηκε σε εργαλείο δημοσιονομικής προσαρμογής.
Δεκαπέντε χρόνια μετά μπορούμε πλέον να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματα.
Τρία επίσημα στοιχεία που δεν μπορούν να αγνοηθούν
Τα στοιχεία της Eurostat, του Υπουργείου Εργασίας και της Στατιστικής Υπηρεσίας δεν περιγράφουν τρία διαφορετικά προβλήματα. Περιγράφουν την ίδια πραγματικότητα.
- Η Κύπρος είναι η τελευταία χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τη δημόσια στήριξη οικογενειών με παιδιά.
- Οι κυπριακές πολύτεκνες οικογένειες που λαμβάνουν Επίδομα Τέκνου μειώθηκαν από 10.065 το 2012 σε μόλις 3.166 το 2024.
- Οι γεννήσεις Κυπρίων πολιτών βρίσκονται πλέον σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Τα στοιχεία αυτά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους σχέση αιτίου και αποτελέσματος.
Αποδεικνύουν όμως ότι η πολιτική που εφαρμόστηκε επί δεκαπέντε χρόνια δεν πέτυχε τον στόχο που σήμερα όλοι αναγνωρίζουν ως εθνική προτεραιότητα: την αντιμετώπιση της δημογραφικής κρίσης.
Το κράτος έστειλε το λάθος μήνυμα
Η μεγαλύτερη ζημιά αυτού του νόμου δεν είναι μόνο οικονομική.
Είναι το μήνυμα που εκπέμπει.
Η Πολιτεία δηλώνει ότι χρειάζεται περισσότερες γεννήσεις.
Την ίδια στιγμή όμως λέει στις οικογένειες:
Όσο περισσότερα παιδιά αποκτάτε, τόσο δυσκολότερη γίνεται η πρόσβασή σας στη συνεχή στήριξη της Πολιτείας.
Καμία σοβαρή δημογραφική πολιτική δεν μπορεί να πετύχει όταν το βασικό εργαλείο στήριξης των παιδιών λειτουργεί αποτρεπτικά για τις οικογένειες που αποκτούν τα περισσότερα παιδιά.
Ένα σύστημα που αγνοεί το μέγεθος της οικογένειας
Σήμερα, για να έχει μια οικογένεια συνεχή πρόσβαση στη στήριξη της Πολιτείας, από τη γέννηση του πρώτου παιδιού μέχρι και την ολοκλήρωση των σπουδών του τελευταίου, εφαρμόζονται ουσιαστικά τα ίδια εισοδηματικά όρια (€49.000) και το ίδιο περιουσιακό όριο (€1,2 εκατ.), είτε πρόκειται για οικογένεια με ένα παιδί είτε για πολύτεκνη οικογένεια με δέκα ή έντεκα παιδιά.
Σήμερα, η συνεχής κρατική στήριξη των μεγάλων οικογενειών περιορίζεται ουσιαστικά σε όσες εξακολουθούν να βρίσκονται εντός εισοδηματικών ορίων που σχεδιάστηκαν το 2012 και δεν λαμβάνουν υπόψη ούτε την πραγματική αύξηση του κόστους ζωής ούτε τις αντικειμενικά μεγαλύτερες ανάγκες μιας πολύτεκνης οικογένειας.
Και σαν να μην έφθανε αυτό, τα εισοδηματικά όρια παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητα εδώ και δεκαπέντε χρόνια, χωρίς ουσιαστική τιμαριθμική προσαρμογή.
Όταν ο νόμος διαγράφει την ίδια την πολυτεκνία
Αρκεί ένα πραγματικό παράδειγμα.
Πολύτεκνη οικογένεια από την επαρχία Κερύνειας, η οποία σήμερα διαμένει στην Έγκωμη, ανέθρεψε έντεκα παιδιά.
Σήμερα εξακολουθεί να στηρίζει τα δύο τελευταία, τα οποία σπουδάζουν.
Κι όμως, έχασε το Επίδομα Τέκνου και μαζί την πρόσβαση στις συναφείς κρατικές παροχές, επειδή το οικογενειακό της εισόδημα υπερέβη οριακά τις €49.000.
Η Πολιτεία δεν καλείται να βοηθήσει αυτή την οικογένεια να μεγαλώσει έντεκα παιδιά.
Το κατάφερε ήδη η ίδια.
Καλείται να στηρίξει μόνο τα δύο τελευταία παιδιά.
Κι όμως, ο νόμος συμπεριφέρεται σαν να μην υπήρξαν ποτέ τα υπόλοιπα εννέα.
Αν μια οικογένεια που ανέθρεψε έντεκα παιδιά δεν θεωρείται άξια συνεχούς στήριξης, τότε ποια οικογένεια θεωρείται;
Το πραγματικό ερώτημα
Η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε τις τελευταίες ημέρες στο κατά πόσο υπάρχουν οικογένειες με μεγάλη περιουσία που εξακολουθούν να λαμβάνουν Επίδομα Τέκνου.
Αυτές οι στρεβλώσεις ασφαλώς πρέπει να διορθωθούν.
Το ουσιαστικό ερώτημα όμως είναι διαφορετικό.
Υπηρετεί το σημερινό σύστημα τον δημογραφικό στόχο της χώρας;
Ένα σύστημα κινήτρων παράγει αποτελέσματα κυρίως στις ομάδες του πληθυσμού που έχουν πρόσβαση σε αυτό.
Η δημογραφική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην αντιμετώπιση της φτώχειας.
Οφείλει να δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε περισσότερες οικογένειες να μπορούν να αποκτήσουν τον αριθμό των παιδιών που πραγματικά επιθυμούν.
Όπου η Πολιτεία δημιουργεί πραγματικά κίνητρα, υπάρχουν αποτελέσματα. Όπου αποκλείει μεγάλες κατηγορίες οικογενειών από τη συνεχή στήριξη, δεν μπορεί να αναμένει ότι θα επιτύχει τους δημογραφικούς στόχους που η ίδια θέτει.
Η ίδια η Πολιτεία έχει ήδη αναγνωρίσει την ανάγκη αλλαγής
Η πρόσφατη φορολογική μεταρρύθμιση απέδειξε ότι, όταν υπάρχει πολιτική βούληση, η Πολιτεία μπορεί να αναγνωρίσει τις αυξημένες ανάγκες των πολύτεκνων οικογενειών, αυξάνοντας σημαντικά τα σχετικά εισοδηματικά όρια.
Η ίδια αρχή πρέπει να εφαρμοστεί και στη μεταρρύθμιση του Επιδόματος Τέκνου.
Η θέση της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων είναι ξεκάθαρη.
Όλες οι πολύτεκνες οικογένειες πρέπει να έχουν συνεχή πρόσβαση στη στήριξη της Πολιτείας, χωρίς εισοδηματικούς αποκλεισμούς.
Η ανατροφή τεσσάρων ή περισσότερων παιδιών αποτελεί έμπρακτη συμβολή στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος και πρέπει να αναγνωρίζεται ως τέτοια από την Πολιτεία.
Το ερώτημα πλέον είναι πολιτικό
Η επικείμενη μεταρρύθμιση του Επιδόματος Τέκνου αποτελεί ίσως την τελευταία ευκαιρία να καταργηθεί το τελευταίο ουσιαστικά μνημονιακό μέτρο που εξακολουθεί να επιβαρύνει δυσανάλογα τις μεγάλες οικογένειες και ιδιαίτερα τις πολύτεκνες.
Δεν θα κριθεί μόνο ένα νομοσχέδιο.
Θα κριθεί αν η Κυπριακή Δημοκρατία είναι διατεθειμένη να ευθυγραμμίσει επιτέλους τη δημογραφική της πολιτική με τους στόχους που η ίδια διακηρύσσει.
Δεκαπέντε χρόνια μετά, η χώρα δεν χρειάζεται άλλες διαπιστώσεις.
Χρειάζεται πολιτικές αποφάσεις που θα δώσουν ξανά στους νέους ανθρώπους την εμπιστοσύνη να δημιουργήσουν τις οικογένειες που πραγματικά επιθυμούν.
