Κάθε φορά που ένα σοβαρό περιστατικό βίας συμβαίνει σε σχολικό περιβάλλον, ή και εξωσχολικό με πρωταγωνιστές παιδιά, ακολουθεί σχεδόν η ίδια τελετουργία. Κάνουμε πως ξαφνιαζόμαστε, σοκαριζόμαστε, καταδικάζουμε, ψάχνουμε ποιος φταίει, ζητάμε αυστηρότερα μέτρα. Για λίγες ημέρες μιλάμε για «ανήλικη παραβατικότητα», για γονείς που απουσιάζουν, για εκπαιδευτικούς που δεν μπορούν να επιβληθούν. Και μετά σιωπή. Μέχρι το επόμενο περιστατικό. Ίσως επειδή είναι ευκολότερο να χώσουμε κάτω από το χαλί τους πραγματικούς λόγους για να μην βρεθούμε αντιμέτωποι με τους δικούς μας εαυτούς, είτε σε προσωπικό επίπεδο είτε σε συλλογικό.
Η έρευνα του Κέντρου Ισότητας και Ιστορίας του Φύλου (ΚΙΙΦ) που παρουσίασε χθες ο «Π» για την ενσωμάτωση της αρχής της μη βίας στην εκπαίδευση, μάς θέτει, ακριβώς, αυτό το άβολο ερώτημα. Τι οδηγεί στο ξέσπασμα ενός παιδιού; Ποιο περιβάλλον; Τι κάνουμε πριν ένα παιδί χτυπήσει, εκφοβίσει, εξευτελίσει ή αποκλείσει ένα άλλο παιδί; Καταρχάς η ίδια η οικογένεια. Με ποιες αξίες και παιδαγωγικές πρακτικές μεγαλώνει αυτό το παιδί από τότε που κάνει τα πρώτα του βήματα; Και μετά το σχολείο, όπου περνά περισσότερο χρόνο τις καθημερινές απ' ότι με τους γονείς του στο σπίτι.
Προφανώς τα παιδιά και οι νέοι κραυγάζουν. Από τα αδιέξοδα. Τι είναι, άλλωστε, εκτός από κραυγές υπαρξιακής αγωνίας, τα αυξανόμενα περιστατικά βίας μεταξύ των ανηλίκων, οι αυτοκαταστροφικές τάσεις των παιδιών και των εφήβων που μπαίνουν πλέον όλο και νωρίτερα στις «νόμιμες» εξαρτήσεις και στα ναρκωτικά, ο εθισμός στον ψηφιακό κόσμο, η πλήρης αδιαφορία για όσα συμβαίνουν γύρω τους, η σχολική αποτυχία και η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου, η οργή απέναντι στους γονείς και το σχολείο, η παραβατική συμπεριφορά όπως το να τα σπάνε στα πάρκα τα απογεύματα ή να τρέχουν δαιμονισμένα με τις μοτοσικλέτες στις γειτονιές; Το μόνο που θέλουν απελπισμένα τα παιδιά είναι να γίνουν ορατά, να ακουστούν, να ανήκουν, να βλέπουν προοπτική.
Υπάρχουν και οι γνώσεις και το υπόβαθρο να δώσουμε στα παιδιά αυτά που πραγματικά επιθυμούν. Ελεύθερο χρόνο να επικοινωνήσουν, χώρο να παίξουν, να δημιουργήσουν, να πάρουν πρωτοβουλίες, να αποτύχουν, χωρίς να σημαίνει ότι είναι ανίκανα ή λιγότερο ευφυή, να πέσουν κάτω και να προσπαθήσουν ξανά. Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα που θα βοηθήσει τα παιδιά μας να μάθουν να συνυπάρχουν ειρηνικά, να εκφράζονται, να αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, να αναπτύσσουν σχέσεις, να γνωρίζουν τη διαφορετικότητα και να αποκτούν πρωτοβουλία. Ένα σύστημα που θα ανακόψει τη βία που σήμερα εκτρέφουμε, και κάθε άλλη μορφή καταστροφικής συμπεριφοράς που κρύβεται πίσω από αυτή την κραυγή.
Ο τρόπος για να καταστείλουμε τα συμπτώματα είναι να κοιτάξουμε κατάματα τις αιτίες. Και τις αιτίες τις ξέρουμε. Το ερώτημα είναι αν είμαστε επιτέλους έτοιμοι να ακούσουμε τον θυμό των παιδιών και να δράσουμε, αντί να αναρωτιόμαστε κάθε φορά που θα προκύψει ένα περιστατικό βίας τι πήγε στραβά.
