Μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Βενιζέλος κλήθηκε να υποβάλει τις απαιτήσεις της χώρας του, εφόσον ανήκε στο στρατόπεδο των νικητών. Το αναμενόμενο αίτημα ήταν η προσάρτηση της Θράκης. Αλλά ο Ελ. Βενιζέλος, είχε ήδη μεθύσει από το όραμα της Μεγάλης Ιδέας. Έτσι, μαζί με άλλα αιτήματα, ζήτησε και τη διοίκηση του βιλαετίου Σμύρνης. Προκειμένου να πείσει, έκανε μια από τις μεγαλύτερες διπλωματικές απάτες στη νεότερη Ιστορία: Για να «αποδείξει» ότι οι Έλληνες ήταν πλειοψηφία στην επαρχία Σμύρνης (ήταν 600 χιλιάδες και οι Τούρκοι πάνω από 900 χιλιάδες), πρόσθεσε στους υπολογισμούς και τους κατοίκους των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, ως «φυσική» προέκταση των παραλίων της Μικράς Ασίας…
Η εικόνα του διασώθηκε χάρις στον Λόιντ Τζωρτζ, ο οποίος ήθελε την ελληνική στρατιωτική παρουσία για να προστατεύεται και η βρετανική διοίκηση των Στενών. Αλλά το περιστατικό έμεινε ως κηλίδα στη διπλωματική ιστορία. Δικαίως ο Ελευθέριος Βενιζέλος θεωρείται ο μεγαλύτερος Έλληνας πολιτικός της νεότερης Ιστορίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν απαλλαγμένος από ιδεοληψίες: Παρά τις αναλύσεις Ελλήνων και Γάλλων στρατιωτικών ότι θα ήταν αδύνατη η διατήρηση της Σμύρνης, η μέθη της Μεγάλης Ιδέας δεν τον άφηνε να ακούσει. Σύντομα, επεξέτεινε την ελληνική κτήση βαθιά μέσα στη Μ. Ασία, μέχρι την Προύσα, για να προστατεύει και τους Βρετανούς. Αυτό ώθησε τον Κεμάλ να κηρύξει τους Έλληνες ως τον κύριο εχθρό (μέχρι τότε ήταν οι Βρετανοί και οι Γάλλοι), και έκανε τους κατακτημένους τουρκικούς πληθυσμούς να συνταχθούν μαζί του.
Προηγουμένως, ο Βενιζέλος είχε στείλει στη Σμύρνη τον Στεργιάδη, με εντολή να είναι υποδειγματικά αυστηρός με τους Έλληνες, για να πειστούν οι Τούρκοι ότι η ελληνική διοίκηση είναι καλύτερη και πιο δίκαιη… Παρόλα όσα έγιναν σε στρατιωτικό επίπεδο, ήλπιζε ότι το να δηλώνει πως θέλει ειρήνη με τους Τούρκους θα ήταν αρκετό για να τους κατευνάσει. Ματαίως!
Το πλεονέκτημα της «αυτοεξαπάτησης»
Παρά τη μεγαλοφυΐα του, ο Βενιζέλος υποτίμησε τις παρενέργειες ενός παράγοντα: Όταν όσα κάνεις καθημερινά δείχνουν Α, το να λες ότι θέλεις το Β δεν έχει κανένα απολύτως νόημα. Για την ακρίβεια, είναι χειρότερο από το να μην έλεγες τίποτε. Γιατί με το «άλλα λέω και άλλα κάνω» χάνεις και το αποτέλεσμα, χάνεις και την αξιοπιστία σου. Κανείς δεν σε πιστεύει πια. Μόνο οι συνεργάτες σου, που απλώς ελπίζουν ότι θα ξεγελάσεις τους άλλους.
Γιατί λοιπόν ότι κάνουμε στο Κυπριακό και στην εσωτερική διοίκηση είναι αντίθετο με αυτό που λέμε ότι επιδιώκουμε; Ο ένας λόγος είναι το γεγονός ότι αυτό που θέλουμε δεν λέγεται εύκολα από έναν πολιτικό. Δεν μπορεί ένας πολιτικός ηγέτης να πει π.χ. «δεν θέλω να λυθεί το κυπριακό, προτιμώ να μείνουμε όπως είμαστε και όπου βγάλει». Ούτε μπορεί να πει «εγώ θέλω την εξουσία για να δημιουργήσω το δικό μου καθεστώς, να διορίζω τους δικούς μου, να εξαγοράζω, και να επανεκλέγομαι».
Υπάρχουν όμως και άλλοι λόγοι:
(α) Οι περισσότεροι πολιτικοί ηγέτες, αν έλεγαν ακριβώς αυτό που επιδιώκουν πραγματικά, θα ήταν απόβλητοι και απομονωμένοι. Η κοινωνία μας ανέχεται π.χ. το ρουσφέτι (είναι πάρα πολλοί οι πρόθυμοι να επωφεληθούν από αυτό), αλλά δεν θα ψήφιζε ποτέ ένα κόμμα που θα το διαλαλούσε. Η Κύπρος δεν είναι ακόμη (ευτυχώς) στο στάδιο του τραμπικού κυνισμού. Το πρόσχημα εξακολουθεί να είναι απαραίτητο στη δημόσια ζωή.
(β) Παρόλο τον μηδενισμό που μας διακατέχει, στο διεθνές και ιδιαίτερα στο ευρωπαϊκό περιβάλλον δεν μπορείς να κάνεις βήμα αν δεν ακολουθείς τα στοιχειώδη. Ιδιαίτερα αν είσαι μικρό κράτος. Αν πεις «δεν με ενδιαφέρουν τα ψηφίσματα των Η.Ε. ή οι αποφάσεις της Ε.Ε., εγώ θέλω το καθαρά δικό μου κράτος για να κάνω ότι γουστάρω», την επόμενη μέρα θα είσαι εντελώς απομονωμένος.
Το κατάλοιπο πολιτικής
Αναφορικά με το κυπριακό, υπάρχει ακόμη ένας λόγος που «βολεύει» τη διάσταση πράξεων και λόγων:
Όσοι πιστεύουν στην ταύτιση μεταξύ των δύο, απέτυχαν να απαντήσουν σ’ αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «Κατάλοιπο Πολιτικής»: Με την πάροδο του χρόνου, το Κυπριακό έχει περιπλακεί στη δίνη άλλων ζητημάτων, από τις νεότερου τύπου ελληνοτουρκικές τριβές, μέχρι τις εξελίξεις στην Εγγύς και Μέση Ανατολή· αλλά και τα θέματα ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο. Με άλλα λόγια, στην πράξη, από τη μια το κυπριακό εντάσσεται σιωπηλά όλο και περισσότερο στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων (τα περί «διεθνούς προβλήματος» στην πράξη υποχωρούν ραγδαία), και από την άλλη επηρεάζεται έντονα από τον διαρκώς αναβαθμιζόμενο ρόλο της Τουρκίας στην περιοχή.
Παράλληλα με αυτά, ανομολόγητα αλλά σε ισχυρό βαθμό, το κυπριακό για τους Ελληνοκυπρίους εντάσσεται όλο και περισσότερο στον κόσμο της αντιπαράθεσης με την Τουρκία. Όσοι επιθυμούν λύση απέτυχαν να πείσουν για μια ειλικρινή αντίκριση του οράματος για το μέλλον: Η λύση του κυπριακού με ΔΔΟ συνεπάγεται μια ενωμένη Κύπρο, αλλά «εθνικά μη ταυτολογημένη». Η διεθνής και ευρωπαϊκή της υπόσταση θα είναι εκείνη ενός πραγματικά ανεξάρτητου κράτους. Το οποίο δεν θα αντιπαρατίθεται αλλά θα συνεργάζεται τόσο με την Ελλάδα όσο και με την Τουρκία.
Δεν είναι μόνο θέμα «όδευσης αγωγών» ή «ηλεκτρικής διασύνδεσης» μέσω Τουρκίας. Το ζήτημα θα έχει σχεδόν καθημερινές διαστάσεις. Για παράδειγμα, στην αντιπαράθεση Τουρκίας-Ισραήλ, η ενωμένη Κύπρος δεν θα έχει την άνεση να γίνεται προπύργιο φιλοϊσραηλινής και αντιτουρκικής πολιτικής.
Γίνεται αντιληπτό ότι επτά στα δέκα μέλη του σημερινού πολιτικού προσωπικού, δεν θα είχαν λόγο ύπαρξης. Αλλά και στην ίδια την κοινωνία αυτό είναι ιδιαίτερα δύσπεπτο.
Αυτά γίνονται ακόμη πιο προβληματικά, από τη στιγμή που για 22 χρόνια δεν έγινε κατορθωτό, τόσο το πολιτικό σύστημα όσο και η κοινωνία, να αισθάνονται λειτουργικά μέλη της ευρωπαϊκής οικογένειας. Η σχέση με την ΕΕ κινείται ακόμη στα επίπεδα του «γείτονα»· από τον οποίο απαιτούμε «απλώς» να μας πληρώνει την ανακαίνιση και τον κηπουρό, και να φροντίζει οι σκύλοι της γειτονιάς να μην μπαίνουν στον κήπο μας.
Οι υποστηρικτές της λύσης απέτυχαν να συγχρονίσουν τον βηματισμό τους με το Κατάλοιπο Πολιτικής των τελευταίων είκοσι χρόνων, και να δώσουν ειλικρινείς απαντήσεις για το τι θα μπορεί να είναι μια επανενωμένη Κύπρος. Έτσι, η προοπτική ενός πραγματικά ανεξάρτητου κράτους-μέλους της ευρωπαϊκής οικογένειας δεν λέει τίποτε στους μισούς – τουλάχιστον – Ελληνοκυπρίους.
Τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα από τη στιγμή που στην Ελλάδα κυριάρχησε κατά κράτος η πολιτική της μη επίλυσης των διαφορών με την Τουρκία. Και μάλιστα με ακραίους παραλογισμούς με βάση το διεθνές δίκαιο. Το ιδεολόγημα της νίκης επί των Τούρκων και της επανασύστασης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας είναι σήμερα στην Αθήνα η πιο ισχυρή «κρυφή ιδεολογία».
Το κουκλόσπιτο
Κάπως έτσι φτάνουμε στο σημείο να συνάπτουμε συμφωνίες παράδοσης με τους «εχθρούς του εχθρού μας». Κάπως έτσι ένα κανονικό κράτος στην Ελλάδα με επίλυση των διαφορών με την Τουρκία, είναι τριτεύουσας σημασίας. Το ουσιαστικό είναι πόσο πολύ εχθρός είσαι με την Άγκυρα.
Και κάπως έτσι η παράδοση σε «γη και ύδωρ» στους Ισραηλίτες από την Ελληνοκυπριακή πολιτεία καθαγιάζεται στις συνειδήσεις. Το αποκορύφωμα είναι όταν Αθήνα και Λευκωσία θεωρούν «πρόκληση» το να λέει η Άγκυρα ότι Ισραήλ-Ελληνοκύπριοι-Ελλάδα φτιάχνουν κλοιό εναντίον της. Και ακόμη μεγαλύτερη «πρόκληση» και «αδιαλλαξία» το να μη δέχεται να την κοροϊδέψουμε με ακόμη μια πενταμερή. Διαμαρτυρόμαστε, τάχα, επειδή μας μυρίστηκαν και επειδή μας ξέρουν: Ελληνοκύπριοι και Ελλάδα ούτε θέλουμε ούτε έχουμε το σθένος για λύσεις.
Το Καλάθι
• …με τις σαμπάνιες (1): Στο Προεδρικό ήδη πανηγυρίζουν. Η εκτίμηση του «κρυφού» επικοινωνιολόγου ότι όλα θα κριθούν στις προσχηματικές λεπτομέρειες αποδίδει! Η επιδέξια συντήρηση του 30% του ΔΗΣΥ ως «φιλοχριστοδουλιδικών» έδεσε. Άνθρωποι-κλειδιά ήδη έχουν συνταχθεί. Την κρίσιμη ώρα θα παίξουν τον καθοριστικό τους ρόλο.
• …με τις σαμπάνιες (2): Στο Προεδρικό παίζουν στο δικό τους γήπεδο. Ξέρουν από επικοινωνία και προσχηματικές κινήσεις. Ένα μικρό δείγμα: Αφαίρεσαν έναν αστυνομικό από την Έρση Χριστόφια και την Ανδρούλα Βασιλείου και σκέπασαν τα πάντα. Από τις γκάφες με τη λιμουζίνα, μέχρι τον Νετανιάχου και το μηδέν στο Κυπριακό! Ξέρουν ότι για τους ψηφοφόρους που τους ενδιαφέρουν τα δύο ονόματα τους δίνουν πρόσημο… Αφαιρούμε αστυνομικούς και από τους Συλλούρη και Ομήρου, προσθέτουμε ακόμη έναν του ΕΛΑΜ και έναν της ΕΔΕΚ σε καίρια πόστα με τους διορισμούς, βάζουμε πλώρη για είσοδο στον β’ γύρο!
• …με τις σαμπάνιες (3): Επιπλέον: (α) Αυτοαναίρεση του ΔΗΣΥ στο Κυπριακό και στο κράτος δικαίου (λόγω θητείας και επιρροής Αναστασιάδη), ίσον προεκλογική ΔΗΣΥ κατά Χριστοδουλίδη με σπασμένο ξίφος. (β) Μερική υποβάθμιση του Κυπριακού από το ΑΚΕΛ (επειδή «δεν πουλά»), συν αδυναμία ανασκευής του «αντιευρωπαϊσμού» και της «καταστροφικής διακυβέρνησης Χριστόφια», ίσον προεκλογική κατά Χριστοδουλίδη με μαχαιράκι τυριού…
