Το Κυπριακό, παλαιότερα, βρισκόταν στο κέντρο της πολιτικής ζωής, κυρίως ως το μείζον εθνικό ζήτημα. Σήμερα εμφανίζεται περισσότερο ως παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει τους συσχετισμούς ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028. Η κινητικότητα των τελευταίων μηνών, οι επαφές του Νίκου Χριστοδουλίδη με τον Τουφάν Έρχιουρμαν, η ενεργότερη εμπλοκή των Ηνωμένων Εθνών και η συζήτηση για τα επόμενα βήματα, παρότι έχουν καταλήξει σε αδιέξοδο, έχουν δημιουργήσει ένα πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαφορετικοί πρωταγωνιστές επιχειρούν να τοποθετηθούν.
Η εικόνα
Για τον Νίκο Χριστοδουλίδη, η διατήρηση της εικόνας ότι κάτι κινείται στο Κυπριακό έχει προφανή πολιτική σημασία. Ο Πρόεδρος μπορεί να εμφανίζεται ως ο άνθρωπος που, μετά από χρόνια στασιμότητας, επιχειρεί να επαναφέρει το πρόβλημα σε διαδικασία ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Αυτό, ανεξαρτήτως του τελικού αποτελέσματος, διευρύνει δυνητικά το πολιτικό του ακροατήριο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η σχέση του με τον χώρο του Δημοκρατικού Συναγερμού. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης εξελέγη το 2023 απέναντι στον επίσημο υποψήφιο του ΔΗΣΥ, προκαλώντας μια βαθιά ρήξη με την Πινδάρου. Τρία χρόνια αργότερα, όμως, παραμένει πολιτικά παρών στη συναγερμική βάση. Πρόσφατη δημοσκόπηση της IMR για τον REPORTER κατέγραψε, μάλιστα, σημαντική διείσδυσή του μεταξύ των ψηφοφόρων του κόμματος, την ώρα που το Κυπριακό αναδεικνύεται σε πρώτο κριτήριο για το 30% των μελών του ΔΗΣΥ ως προς την επιλογή υποψηφίου για το 2028.
Σε αυτό το πεδίο, μια ουσιαστική κινητικότητα στο Κυπριακό μπορεί να λειτουργήσει υπέρ του Προέδρου. Τμήμα του Συναγερμού, ιδιαίτερα εκείνο που τοποθετεί τον εαυτό του στην κληριδική σχολή σκέψης και αντιμετωπίζει τη λύση του Κυπριακού ως βασικό ιδεολογικό χαρακτηριστικό της παράταξης, δυσκολότερα θα μπορούσε να υιοθετήσει μια απόλυτα συγκρουσιακή στάση απέναντι σε έναν Πρόεδρο που θα βρισκόταν σε πραγματική διαδικασία διαπραγμάτευσης.
Ο διορισμός Τορναρίτη
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αποκτά πρόσθετη πολιτική σημασία και ο διορισμός του Νίκου Τορναρίτη. Στις 16 Σεπτεμβρίου το Υπουργικό Συμβούλιο τον διόρισε Ειδικό Πολιτικό Απεσταλμένο του Προέδρου της Δημοκρατίας για το Κυπριακό σε χώρες της Ασίας και της Αφρικής. Πρόκειται για ένα ιστορικό στέλεχος του ΔΗΣΥ και τέως κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο της παράταξης, άρα για ένα πρόσωπο με σαφή πολιτική αναφορά στον συναγερμικό χώρο.
Θεσμικά, ο διορισμός μπορεί να εξηγηθεί ως προσπάθεια αξιοποίησης ενός έμπειρου πολιτικού για την προβολή των θέσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πολιτικά, όμως, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί πλήρως από τις διεργασίες στον ΔΗΣΥ. Ήδη, στελέχη της παράταξης, τον αντιμετωπίζουν ως κίνηση που επηρεάζει τις εσωτερικές ισορροπίες, ενώ ο ίδιος ο Τορναρίτης είχε προηγουμένως ταχθεί εναντίον πρόωρων αποκλεισμών του Νίκου Χριστοδουλίδη από τις επιλογές του ευρύτερου κεντροδεξιού χώρου για το 2028.
Η γραμμή που μπορεί να αναπτυχθεί από την πλευρά Τορναρίτη είναι σαφής: Το Κυπριακό είναι εθνική και συλλογική υπόθεση και συνεπώς η αποδοχή μιας αποστολής από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας δεν ταυτίζεται αυτομάτως με πολιτική ή εκλογική στήριξή του. Αυτό ακριβώς υπογράμμισε και στην πρώτη του δήλωση μετά τον διορισμό, επιμένοντας στον εθνικό χαρακτήρα της αποστολής. Όσο υπάρχει πραγματική ή έστω καλιεργείται πειστικά μια προοπτική εξελίξεων, αυτή η επιχειρηματολογία διαθέτει πολιτική βάση.
Η εξίσωση του Αβέρωφ
Στην ίδια εξίσωση εισέρχεται και ο Αβέρωφ Νεοφύτου, αλλά από διαφορετική αφετηρία. Ο τέως πρόεδρος του ΔΗΣΥ έχει συνδέσει ευθέως τις αποφάσεις του για το 2028 με την εξέλιξη του Κυπριακού. Έχει δηλώσει ότι, εάν υπάρξει συμφωνημένη στρατηγική συμφωνία λύσης, θα σταθεί δίπλα στον Νίκο Χριστοδουλίδη. Σε διαφορετική περίπτωση, όπως ο ίδιος ανέφερε, «ο καθένας θα πάρει τις αποφάσεις του».
Η τοποθέτηση αυτή εξυπηρετεί ταυτόχρονα περισσότερες από μία πολιτικές ανάγκες. Επιτρέπει στον Αβέρωφ να επαναφέρει στο προσκήνιο το Κυπριακό, ένα πεδίο στο οποίο ανέκαθεν επένδυε πολιτικά, να εμφανίζεται συνεπής προς τη γραμμή λύσης που ιστορικά εκφράζει σημαντικό μέρος του ΔΗΣΥ και, ταυτόχρονα, να αποφεύγει να εγκλωβιστεί από τώρα σε μια εσωκομματική μάχη για το χρίσμα.
Και ο χρόνος δεν είναι αδιάφορος. Η δημοσκόπηση της IMR εμφανίζει αυτή τη στιγμή την Αννίτα Δημητρίου να προηγείται μεταξύ των μελών του κόμματος με 48%, έναντι 36% του Αβέρωφ Νεοφύτου. Αυτό δεν προδικάζει το αποτέλεσμα μιας μελλοντικής εσωκομματικής διαδικασίας, εξηγεί όμως γιατί η μετάθεση της συζήτησης από την προεδρική υποψηφιότητα στο Κυπριακό μπορεί να είναι πολιτικά χρήσιμη για τον τέως πρόεδρο του ΔΗΣΥ. Του δίνει χρόνο και ταυτόχρονα του επιτρέπει να διατηρεί ανοικτές περισσότερες από μία επιλογές.
Η συνάντησή του με τον Νίκο Χριστοδουλίδη στις 16 Σεπτεμβρίου ενίσχυσε αυτή την εικόνα. Ο Αβέρωφ επανέλαβε ότι το εθνικό πρόβλημα βρίσκεται «πάνω από όλα» και ότι σε περίπτωση στρατηγικής συμφωνίας, ο Πρόεδρος θα τον βρει δίπλα του.
Προσοχή Κίνδυνος!
Υπάρχει, ωστόσο, ένα σοβαρό πρόβλημα για όλους όσοι επενδύουν πολιτικά στο σενάριο εξελίξεων: Οι ίδιες οι εξελίξεις. Η δήλωση του Αντόνιο Γκουτέρες στις 17 Σεπτεμβρίου προσγείωσε αισθητά τις προσδοκίες. Ο Γενικός Γραμματέας ξεκαθάρισε ότι δεν αναμένεται συνάντηση σε σχήμα 3+1 ή 5+1 στη Νέα Υόρκη, σημειώνοντας ότι «υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει». Η τοποθέτηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, επειδή περιορίζει την εντύπωση ότι η διαδικασία βρίσκεται ήδη ένα βήμα πριν από μια ουσιαστική διαπραγματευτική αναβάθμιση.
Και εδώ βρίσκεται το πολιτικό ρίσκο για τους τρεις πρωταγωνιστές. Ο Χριστοδουλίδης χρειάζεται απτά αποτελέσματα για να συντηρήσει την εικόνα της κινητικότητας. Ο Τορναρίτης χρειάζεται ένα πραγματικό διπλωματικό αντικείμενο ώστε ο διορισμός του να διατηρεί πρωτίστως τον θεσμικό του χαρακτήρα και να μη διαβαστεί αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα του 2028. Και ο Αβέρωφ χρειάζεται εξελίξεις για να δικαιολογείται πολιτικά η επιλογή του να θέτει το Κυπριακό πάνω από την προεδρική συζήτηση.
Υπ' αυτές τις συνθήκες το Κυπριακό μετατρέπεται αντικειμενικά και σε πεδίο εσωτερικής πολιτικής αναδιάταξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι θέσεις ή οι πρωτοβουλίες των τριών υπαγορεύονται αποκλειστικά από εκλογικούς υπολογισμούς. Σημαίνει όμως ότι η πορεία του εθνικού θέματος έχει πλέον άμεσες συνέπειες και στις προσωπικές τους πολιτικές στρατηγικές.
Εάν μέχρι το τέλος του χρόνου υπάρξει ουσιαστική μετακίνηση, νέος γύρος διαπραγματεύσεων ή ένα σαφές πλαίσιο στρατηγικής συμφωνίας, οι σημερινές τους κινήσεις θα μπορούν να ενταχθούν σε μια διαφορετική πολιτική πραγματικότητα. Εάν, αντιθέτως, η διαδικασία παραμείνει στις συναντήσεις, στις δηλώσεις προθέσεων και στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, χωρίς ουσιαστική εξέλιξη, τότε η εξίσωση αλλάζει.
Σε αυτή την περίπτωση, Χριστοδουλίδης, Τορναρίτης και Αβέρωφ θα κληθούν να εξηγήσουν όχι μόνο τι περίμεναν να συμβεί στο Κυπριακό, αλλά και γιατί επένδυσαν τόσο μεγάλο πολιτικό κεφάλαιο στην προσδοκία ότι αυτή τη φορά τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Για τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη τα πράγματα είναι απολύτως και ευκόλως εξηγήσιμα. Για Τορναρίτη και Αβέρωφ ο δείκτης δυσκολίας είναι αρκετά πιο ψηλός αφού λογικά, ως επιφανή στελέχη του ΔΗΣΥ, θα κριθούν και θα κατηγορηθούν ότι έριχναν νερό στον πολιτικό μύλο του Νίκου Χριστοδουλίδη.
