Το Γενικό Σχέδιο Υγείας αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές κατακτήσεις της κυπριακής κοινωνίας. Για πρώτη φορά διασφαλίστηκε, σε θεσμικό επίπεδο, η καθολική πρόσβαση των πολιτών σε υπηρεσίες υγείας, ανεξαρτήτως εισοδήματος. Ακριβώς για αυτόν τον λόγο, το ΓεΣΥ δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν ένα «αυτονόητο» σύστημα που θα αντέξει από μόνο του, χωρίς έλεγχο, διορθώσεις και πολιτική ευθύνη.
Στα έξι και μισό χρόνια λειτουργίας του έχουν αναδειχθεί σοβαρά προβλήματα. Όχι τόσο λόγω της φιλοσοφίας του συστήματος όσο εξαιτίας πολιτικών επιλογών, θεσμικών κενών και καθυστερήσεων στη λήψη αποφάσεων.
Η έκθεση αξιολόγησης κινδύνου του Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας προς τη Βουλή, στο πλαίσιο της συζήτησης για τον Προϋπολογισμό του 2026, καταγράφει 24 πιθανούς κινδύνους, αρκετοί εκ των οποίων αφορούν δομικές αδυναμίες που, αν αφεθούν ανεξέλεγκτες, μπορούν να υπονομεύσουν τη βιωσιμότητα και την αξιοπιστία του ΓεΣΥ. Αυτό παρά το γεγονός ότι ο Οργανισμός Ασφάλισης Υγείας παραθέτει και τις κινήσεις ασφαλείας στις οποίες ήδη προχώρησε, με αποτέλεσμα να πετύχει αξιοσημείωτη μείωση της επικινδυνότητας του Σχεδίου.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το σύστημα εξακολουθεί να καταβάλλει αποζημιώσεις για άτομα που δεν είναι πλέον δικαιούχοι, λόγω έλλειψης επαρκούς διασύνδεσης των κρατικών μηχανισμών. Παράλληλα καταγράφονται και οι καταχρήσεις από παρόχους και δικαιούχους, η μη στοχευμένη αύξηση παροχων και η απουσία ρυθμιστικού πλαισίου για την αφυπηρέτηση ιατρών, οι οποίες δημιουργούν συνθήκες στρέβλωσης, με άμεσο οικονομικό και ποιοτικό κόστος.
Την ίδια ώρα, η εύθραυστη κατάσταση του ΟΚΥπΥ συνιστά συστημικό κίνδυνο. Ο δημόσιος πάροχος υγείας δεν είναι απλώς ένας παίκτης στην αγορά αλλά βασικός πυλώνας του ΓεΣΥ. Τυχόν αποδυνάμωσή του θα αφήσει κρίσιμα κενά σε τομείς όπου ο ιδιωτικός τομέας δεν μπορεί να υποκαταστήσει άμεσα τις παρεχόμενες υπηρεσίες.
Δεν μπορεί επίσης να αγνοηθεί η αυξανόμενη συγκέντρωση ιδιωτικών νοσηλευτηρίων σε επενδυτικά ταμεία, εξέλιξη που περιορίζει τη διαπραγματευτική ισχύ του ΟΑΥ και εντείνει τις πιέσεις για αύξηση της δαπάνης. Η υγεία δεν μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι η αποδόμηση του ΓεΣΥ αλλά η ουσιαστική του θωράκιση. Πρέπει να γίνουν τα πάντα ώστε να διασφαλιστεί η προοπτική και η μακροπρόθεσμη αντοχή αυτής της μεγάλης κοινωνικής κατάκτησης, με ταυτόχρονη αναβάθμιση της ποιοτικής ιατρικής περίθαλψης προς όφελος των δικαιούχων.
