Η απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου να εγκρίνει την προσθήκη νέων ικετευτικών ύμνων στις τρεις στάσεις των Εγκωμίων της Μεγάλης Παρασκευής, με αναφορά στο κυπριακό πρόβλημα, αποτελεί σοβαρό θεσμικό σφάλμα. Δεν πρόκειται για μια απλή λειτουργική επιλογή αλλά για πράξη που αγγίζει τον πυρήνα της σχέσης Εκκλησίας, παράδοσης και Πολιτείας.
Τα Εγκώμια του Επιταφίου είναι αναπόσπαστο και αναλλοίωτο μέρος της ορθόδοξης υμνολογίας. Δεν αποτελούν κείμενα ανοιχτά σε επικαιροποίηση ούτε φορείς πολιτικών μηνυμάτων. Η αξία τους έγκειται ακριβώς στη διαχρονικότητα και στην καθολικότητά τους. Κάθε επέμβαση σε αυτά δεν είναι αισθητικό ζήτημα· είναι θεσμική πράξη με βαρύ και άσχημο συμβολισμό.
Η Εκκλησία έχει αυτονόητο δικαίωμα να προσεύχεται για τον λαό και τον τόπο. Δεν έχει, όμως, δικαίωμα να αναπλάθει την παράδοση για να ενσωματώνει πολιτικό περιεχόμενο. Η διάκριση αυτή είναι θεμελιώδης σε κάθε δημοκρατικό κράτος δικαίου. Όταν παραβιάζεται, προκαλεί σύγχυση ρόλων και αποδυναμώνει τόσο την Εκκλησία όσο και την Πολιτεία.
Το Κυπριακό είναι υπαρξιακό πρόβλημα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δεν είναι θεολογικό ζήτημα που να νομιμοποιεί αλλοίωση της λειτουργικής κληρονομιάς. Η προσευχή για ειρήνη, δικαιοσύνη και ανθρώπινη αξιοπρέπεια υπάρχει ήδη στο εκκλησιαστικό Σώμα. Η ανάγκη ειδικής υμνολογικής προσθήκης γεννά εύλογα ερωτήματα για τη σκοπιμότητα της απόφασης.
Η Εκκλησία της Κύπρου δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερος παρατηρητής του Κυπριακού. Διαχρονικά είχε πολιτικό και κοινωνικό ρόλο, δημόσιο λόγο και επιρροή. Το ευρισκόμενο σε επικίνδυνη εκκρεμότητα εθνικό πρόβλημα είναι αποτέλεσμα και των αμελέτητων παρεμβάσεων της Εκκλησίας που στερούνται πολιτικής στρατηγικής. Η σημερινή επιλογή να μεταφερθεί το πολιτικό αδιέξοδο στο πεδίο της λατρείας μοιάζει με μετατόπιση ευθύνης: από το δύσκολο πεδίο της πολιτικής κρίσης και της δημόσιας στάσης στο ασφαλές πεδίο του συμβολισμού.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η κοινωνία δοκιμάζεται από θεσμική φθορά, έλλειμμα λογοδοσίας και κρίση εμπιστοσύνης, η Εκκλησία όφειλε να αρθρώσει λόγο καθαρό, ελεγκτικό και απαιτητικό. Αντί για αυτό, επέλεξε μια πράξη που λειτουργεί ως τελετουργικό υποκατάστατο πολιτικής ευθύνης.
Η αλλοίωση των Εγκωμίων δεν ενισχύει την πίστη ούτε προάγει τη συλλογική αυτογνωσία. Αντιθέτως, θολώνει τα όρια μεταξύ πίστης και πολιτικής και μετατρέπει την Εκκλησία από ηθική συνείδηση σε διαχειριστή συμβολισμών.
Η ιστορική ιδιαιτερότητα της Εκκλησίας στην Κύπρο είναι δεδομένη. Σε περιόδους απουσίας κρατικής υπόστασης λειτούργησε ως φορέας ταυτότητας και συνοχής. Αυτή η παρακαταθήκη, όμως, δεν μπορεί να λειτουργεί σήμερα ως μόνιμη θεσμική εξαίρεση. Η Κυπριακή Δημοκρατία διαθέτει Σύνταγμα, θεσμούς και δημοκρατική νομιμοποίηση. Οι ρόλοι οφείλουν να είναι διακριτοί.
Όταν η Εκκλησία παρεμβαίνει επιλεκτικά, με ασάφεια και χωρίς αυτοσυγκράτηση, υπονομεύει τη δική της αξιοπιστία και τη δημοκρατική λειτουργία. Συχνά σιωπά εκεί όπου απαιτείται θεσμική τόλμη και εμφανίζεται εκεί όπου το κόστος είναι χαμηλό και το μήνυμα αόριστο.
Η ώριμη σχέση Εκκλησίας και Πολιτείας προϋποθέτει σαφή όρια. Η Εκκλησία οφείλει να λειτουργεί ως συνείδηση, όχι ως πολιτικός παράγοντας. Και η Πολιτεία δεν δικαιούται να αναζητά πνευματική νομιμοποίηση για τα πολιτικά της αδιέξοδα.
Ο Επιτάφιος δεν χρειάζεται επικαιροποίηση. Χρειάζεται σεβασμό.
Η πατρίδα δεν χρειάζεται νέους στίχους. Χρειάζεται θεσμούς που αναλαμβάνουν την ευθύνη που τους αναλογεί.
Αλλιώς, θα συνεχίσουμε να ζούμε με ιερό εντός των ναών και πολιτικό κενό εκτός αυτών. Σε μια πατρίδα διαρκώς μισή.
