Από την εποχή των δύο κυμάτων αποικισμού στην αρχαιότητα, εκ μέρους των ελληνικών πόλεων, μέχρι τον αποικισμό της αμερικανικής ηπείρου από ευρωπαϊκές δυνάμεις τον 16ο αιώνα, οι αποικιοκράτες έκαναν σταθερά τρία λάθη:
1. Υποτιμούσαν το γεγονός ότι, αμέσως μετά τον αποικισμό, οι άποικοι έμπαιναν ασυναίσθητα σε μια δυναμική αυτονόμησης από τη μητρόπολη. Η απόσταση, οι ιδιαίτερες συνθήκες, και οι ανάγκες αυτο-οργάνωσης, έδιναν ώθηση σ’ αυτή τη δυναμική.
2. Υποτιμούσαν τις συνθήκες ώσμωσης των αποίκων με τον τοπικό πληθυσμό, καθώς και τις συνέπειες του αποικισμού. Οι Ισπανοί και Πορτογάλοι άποικοι, για παράδειγμα, αποδεκάτισαν τους ντόπιους στη Λατινική Αμερική. Λόγω βάρβαρης συμπεριφοράς, αλλά και λόγω της ακούσιας εξόντωσης μέσω των άγνωστων στην Αμερική ιών που μετέφεραν από την Ευρώπη. Έτσι, χρειάστηκαν περισσότερους δούλους, τους οποίους εισήγαγαν από την Αφρική· αλλοιώνοντας ακόμη περισσότερο τη δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού.
3. Σε όλες τις περιπτώσεις, αυτό που φαινόταν ως μεγάλη επιτυχία και επεκτατική εξάπλωση των αυτοκρατοριών, πολύ σύντομα μετατρεπόταν σε παράγοντα κατάρρευσης της κάθε αυτοκρατορίας. Οι άποικοι μετατράπηκαν σε ισχυρούς ανταγωνιστές των μητροπόλεων· από το εμπόριο μέχρι τον πολιτισμό. Συμβάλλοντας έτσι δραστικά στην παρακμή των μητροπόλεων.
Συχνά, αυτό που φαίνεται αρχικά ως μεγάλη επιτυχία, είναι στην πραγματικότητα η ταφόπλακα αυτού που την «πέτυχε». Ακόμη κι αν, κατά κανόνα, δεν το συνειδητοποιεί καθόλου. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τους αποικιοκράτες. Ισχύει για όλες τις κοινωνίες.
Οι «μεγάλες επιτυχίες»
Στον 21ο αιώνα, ως Ελληνοκύπριοι είχαμε αρκετές μεγάλες επιτυχίες. Για παράδειγμα:
(α) Ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε., με άλυτο το κυπριακό. Σε σχέση με τον σχεδιασμό Κρανιδιώτη-Σημίτη-Πάγκαλου, αυτό ήταν μια στρέβλωση (εκείνοι την έβλεπαν σε συνδυασμό με την επίλυση του κυπριακού και των ελληνοτουρκικών, μέσω των διαδικασιών της Ε.Ε.).
(β) Δραπέτευση από τις προϋποθέσεις της ένταξης, αλλά και από τις δεσμεύσεις στο κυπριακό που προϋπέθετε δευτερογενώς αυτή: Στατικότητα και σταδιακό άδειασμα του Κανονισμού Πράσινης Γραμμής, πάγωμα των ΜΟΕ, εντεινόμενη καταγγελτική πολιτική κατά της Τουρκίας στην Ε.Ε. και παγκοσμίως, συμμαχίες κατά της Τουρκίας με όποιον μας ανοίγει την πόρτα, και πολλά άλλα παρεμφερή.
(γ) Ανατροπή κάθε υποσχόμενης προσπάθειας για λύση του κυπριακού, αλλά και αποδυνάμωση των Τουρκοκυπρίων: Δεν ήταν μόνο το Κραν Μοντανά. Ήταν και η περίτεχνη επιτυχία μας να χάσει την ηγεσία των Τουρκοκυπρίων το 2020 ο Μ. Ακιντζί, και οι Τουρκοκύπριοι να γίνουν εξαιρετικά καχύποπτοι και επιφυλακτικοί απέναντί μας – με αποτέλεσμα να μην προχωρούν οι διαδικασίες λύσης. Η επιφυλακτικότητα Ερχιουρμάν αυτό ακριβώς εκφράζει. Δεν θέλει να γίνει ο τρίτος Τουρκοκύπριος ηγέτης που καταποντίζεται επειδή μας έδειξε πίστη. Ιδιαίτερα όταν όλα συνηγορούν πως δεν πρέπει να μας εμπιστεύεται.
Σαν σύγχρονοι Ισπανοί
• Το ψήφισμα 186 του Συμβουλίου Ασφαλείας του 1964 ήταν μια μεγάλη «νίκη». Έβαζε ένα σωρό όρους και προϋποθέσεις, αλλά τελικά αναγνώριζε την κυβέρνηση των Ελληνοκυπρίων ως τη νόμιμη. Αυτό μας έδωσε φτερά – όχι όπως το Red Bull αλλά όπως τη συγκεκριμένη κατηγορία μυρμηγκιών – και κάναμε κάθε δυνατή ηλιθιότητα για να παραγνωρίσουμε τις συνθήκες. Ώσπου ήρθε το 1974.
• Η διατήρηση της ιδιοκτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας και μετά το 1974 ήταν ακόμη μια «νίκη». Γραπωθήκαμε από αυτήν, διαχωρίζοντας έντεχνα το μέλλον μας από την επίτευξη λύσης. Αυτό έγινε ακόμη μεγαλύτερη «νίκη» με την ένταξη στην Ε.Ε. χωρίς σύνδεση του μέλλοντος με τη λύση. Τώρα γίναμε υπερδύναμη! Η λύση έγινε ακόμη πιο περιττή!
• Σήμερα: Δημιουργήσαμε ένα πουπουλένιο μαξιλάρι, βολικό και αναπαυτικό για κάθε πρόβλημα. Η τουρκική αδιαλλαξία! Είτε άκουγε στο όνομα Τατάρ, είτε στο όνομα Ερντογάν (σε λίγο και Ερχιουρμάν), είναι η απάντηση σε όλα. Άρα, η λύση δεν είναι πλέον απλώς περιττή· είναι και «βλακώδης» επιλογή…
Όλες αυτές οι «επιτυχίες» είναι η συνταγή κατάρρευσης της αυτοκρατορίας μας. Ως νέοι Ισπανοί και Πορτογάλοι, πολύ σύντομα, ενώ θα συνεχίζουμε να πλέουμε στη μακαριότητα, όλα γύρω μας θα έχουν συνθέσει τις προϋποθέσεις για την εξαφάνισή μας.
Οι… συγκλίσεις
Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο – και με το παρακράτος να είναι αποδεδειγμένα κυρίαρχο στη διαχείριση της εξουσίας – η επιθυμία για λύση εύκολα μπαίνει στην κατάψυξη, μέσω της τεχνικής της αντιστροφής:
Ι. «Για να πάμε σε συνομιλίες, πρέπει να αποδείξει η άλλη πλευρά ότι δεν είναι αδιάλλακτη». Τη στιγμή που η καχυποψία της άλλης πλευράς έχει αποδειχτεί βάσιμη τέσσερις τουλάχιστον φορές (και συνεχώς τα τελευταία εννέα χρόνια).
ΙΙ. «Να αρχίσουν άμεσα συνομιλίες από εκεί που μείναμε. Και για να δούμε πού μείναμε, τα Η.Ε. να καταγράψουν τις συγκλίσεις». Με δεδομένο (α) ότι δεν είπαμε ποτέ ότι αποδεχόμαστε το Πλαίσιο Γκουτέρες ως έχει, (β) ότι αρνούμαστε να δεχτούμε τη μία τουρκοκυπριακή ψήφο στο Υπουργικό και την εκ περιτροπής προεδρία [που τα είχαμε αποδεχτεί και τα δύο το 2016 και 2017!], τι θα καταγράψουν τα Η.Ε.; Επομένως, είτε θα συζητούμε για άλλα δέκα χρόνια ποιες είναι οι συγκλίσεις, είτε δεχόμαστε «επιδιαιτησία». Ότι καταγράψει ο ΟΗΕ να το αποδεχτούμε. Ποιο από τα δύο θέλουμε;
ΙΙΙ. «ΜΟΕ να εξαγγελθούν σε πενταμερή μετά τη συμφωνία επί των συγκλίσεων και μαζί με την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για λύση». Τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης κάνουν αυτό ακριβώς που λένε: Οικοδομούν εμπιστοσύνη, ώστε μέσω αυτής να γίνει εφικτή η διαπραγμάτευση για λύση. Αν δεν υπάρχει εμπιστοσύνη, δεν θα αρχίσει η διαπραγμάτευση για το τελευταίο μίλι. Και αν ως εκ θαύματος αρχίσει αυτή η διαπραγμάτευση, τότε δεν θα χρειάζονται ΜΟΕ!
Η ανοχή στον παραλογισμό
Όλοι οι παραλογισμοί της πλευράς μας στον 21ο αιώνα γίνονται εν τέλει ανεκτοί από την κοινωνία. Ακόμη και όσοι επιθυμούν ειλικρινά λύση, περιμένουν οι συνθήκες γι’ αυτή να διαμορφωθούν από μόνες τους… Χωρίς καν να παραδεχτούμε ότι η πλευρά μας βιάζει συστηματικά κάθε λογική βάση. Χωρίς καν να παραδεχτούμε στον εαυτό μας ότι το παρακράτος και το προεδρικό δεν επιθυμούν λύση. Επιθυμούν απλώς ροκάνισμα του χρόνου, χωρίς οριστικό ναυάγιο της κινητικότητας στο κυπριακό, μέχρι την εξασφάλιση δεύτερης θητείας.
Και επειδή δεν παραδεχόμαστε τα στοιχειώδη, δεν μπορούμε να παραδεχτούμε και ότι μας έχει μυριστεί το σύμπαν! Όχι μόνο η Ολγκίν και ο Ερχιουρμάν. Όλοι! Γι’ αυτό και κακοφανιζόμαστε – δήθεν έκπληκτοι – κάθε φορά που δεν προκύπτει «ελπίδα» από κάποια συνάντηση.
Αλλά και το κακοφάνισμα δεν διαρκεί πολύ. Μέχρι το πολύ τη νέα γκάφα Φειδία.
Έχουμε τελικά εθιστεί τόσο πολύ στην απουσία προσδοκίας, που δεν θέλουμε καν να ασχολούμαστε με το τι θα μπορούσε να την αναγεννήσει. Δυο στοιχειώδεις κινήσεις από την πλευρά μας θα μπορούσαν να επιφέρουν ανάνηψη. Αλλά, ο εθισμός μας στην απογοήτευση – με ένα τρόπο που λες και δεν έχει αιτία, απλά «οι δύο πλευρές διαφωνούμε» - είναι πιο ισχυρός από την επιθυμία για δημιουργία συνθηκών προσδοκίας.
Μέχρι το οριστικό τέλος της «αυτοκρατορίας» μας.
Το Καλάθι
• …με τη θρασύτητα (1): Θα μας τρελάνουν!... Προκειμένου να στηθεί «επιχειρηματολογία» για τη μη ενημέρωση, έστω της Βουλής, για τις εταιρείες και τα ποσά που κατέβαλαν στο ταμείο της πρώτης κυρίας, η Επίτροπος Προσωπικών Δεδομένων είπε ότι «με αυτό τον τρόπο θα αποκαλυφθούν οι πολιτικές προτιμήσεις των χορηγών»! Άρα, το ταμείο ΔΕΝ είναι αγαθοεργό, είναι πολιτικό εργαλείο. Και αν είναι έτσι, τότε γιατί τα ονόματα όσων δίνουν χορηγία σε κόμματα δημοσιοποιούνται διά νόμου; Εκτός αν τα κόμματα δεν είναι πολιτικοί οργανισμοί…
• …με τη θρασύτητα (2): Προχθές έγινε ένα είδος «εγκαινίων» της διαπλάτυνσης και στην ελληνοκυπριακή πλευρά του οδοφράγματος Αγίου Δομετίου. Χωρίς τα έργα να έχουν ακόμη ολοκληρωθεί! Όμως, το σκάνδαλο είναι ότι για χρόνια η πλευρά μας δεν έκανε τίποτε γι’ αυτό το έργο, παρόλο που είχε συμφωνηθεί. Με τη θρασύτατη δικαιολογία ότι «δεν έβρισκαν ενδιαφερόμενο εργολάβο»! Ανάλογη της «δικαιολογίας» για μετατροπή των οδοφραγμάτων γενικά σε σκληρό σύνορο («για ασφάλεια και ένταξη στη Ζώνη Σένγκεν»). Και μετά έχουμε παράπονο που το Πακιστάν μας την είπε στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Και κάνουμε γενικά τους «έκπληκτους» που κανένας δεν μας πιστεύει ότι θέλουμε λύση.
• … με τη θρασύτητα (3): Ανεξάρτητα από τα επί της ουσίας κενά και αδυναμίες που έχει η πρόταση Ν. Χριστοδουλίδη για καταγραφή των συγκλίσεων, αποτελεί θράσος να ζητούμε κάτι τέτοιο 9 ολόκληρα χρόνια μετά το Κραν Μοντανά. Δεν το ζήτησε ως υπουργός Εξωτερικών (τουλάχιστον τα τρία χρόνια που ήταν ακόμη ο Ακιντζί), δεν το πρότεινε ως υποψήφιος για την Προεδρία, δεν το ζήτησε ως Πρόεδρος για τρία χρόνια. Και το εισηγείται τώρα, μόλις τον ρώτησε ο Ερχιουρμάν αν αποδέχεται την εκ περιτροπής Προεδρία!
