Κάθε πρωί, περισσότερα από 120.000 οχήματα διασχίζουν τους κύριους οδικούς άξονες του Στροβόλου. Το 55% αυτών δεν έχει προορισμό τον δήμο. Από τα δυτικά προς τα ανατολικά, από τα νότια προς το κέντρο, από τα προάστια προς τις δουλειές και πίσω. Στα Λατσιά και το Γέρι, πάνω από το 70% των μετακινήσεων γίνεται με ιδιωτικό αυτοκίνητο. Ο αριθμός δε των εγγεγραμμένων οχημάτων αυξήθηκε κατά σχεδόν 30% μέσα σε μια δεκαετία. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν την πίεση που δέχεται η πρωτεύουσα, όχι μόνο στο κέντρο της πόλης αλλά και στα περίχωρα, κι εξηγούν γιατί η καθημερινότητα στη Λευκωσία μοιάζει να έχει φτάσει στα όριά της, γιατί το πρωινό δρομολόγιο γίνεται αγώνας αντοχής και η πόλη κουράζει αντί να εξυπηρετεί τους οδηγούς, που βλέπουν ως Γολγοθά την οδήγηση. Οι στατιστικές εξηγούν γιατί οι κάτοικοι μιλούν πια για ασφυξία και όχι για ανάπτυξη. Η πρωτεύουσα μεγάλωσε αλλά δεν σχεδιάστηκε. Και σήμερα το τίμημα αυτής της πορείας το πληρώνουν κυρίως οι δήμοι που απορρόφησαν την πίεση της επέκτασης.
Ο Στρόβολος ως διάδρομος
Με πληθυσμό 71.123 κατοίκους, ο Στρόβολος είναι ο μεγαλύτερος δήμος της πρωτεύουσας και φιλοξενεί σχεδόν το 28% του αστικού πληθυσμού. Ταυτόχρονα όμως λειτουργεί ως βασικός διάδρομος μετακίνησης για όλη τη Λευκωσία. Οι μεγάλες λεωφόροι του συνδέουν τη Λακατάμια, τα Λατσιά, το Γέρι, την Αγλαντζιά, την Έγκωμη και το Τσέρι με το κέντρο και αντίστροφα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συμπεριλαμβάνονται στο Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας, πάνω από το μισό κυκλοφοριακό φορτίο στον Στρόβολο είναι διαμπερές. «Το πρωί χρειάζεσαι 20 λεπτά μόνο για να βγεις από τη γειτονιά», δήλωσε στον «Π» ο κ. Γιώργος, κάτοικος Ακρόπολης. «Ο Στρόβολος δεν είναι πια τόπος κατοικίας μόνο αλλά πέρασμα», με αποτέλεσμα να είναι στα όρια αντοχής του, ενώ αυξάνονται οχήματα, υπηρεσίες που στεγάζονται στον δήμο και πληθυσμός.
Πολύ λίγο το πράσινο
Η κυκλοφοριακή πίεση συνοδεύεται από περιβαλλοντική φτώχεια. Το αστικό πράσινο στον Στρόβολο αντιστοιχεί μόλις στο 1,38% της συνολικής έκτασης του δήμου, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία. Ανά κάτοικο αντιστοιχούν περίπου πέντε τετραγωνικά μέτρα πρασίνου, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ξεπερνά τα εννέα. Το καλοκαίρι, η θερμοκρασία στις πυκνοδομημένες περιοχές είναι έως και 4 βαθμούς υψηλότερη από τις περιφερειακές, με τους κατοίκους να δηλώνουν πως η κατάσταση τούς «πνίγει».
«Δεν έχεις πού να περπατήσεις. Όλα είναι τσιμέντο», μας είπε ο κ. Πάμπος, εξηγώντας πως, πέρα από το Γραμμικό Πάρκο, δεν υπάρχουν χώροι που να μπορεί να πάει κάποιος να περπατήσει. «Χρειαζόμαστε περισσότερα δασικά πάρκα αλλά και μικρούς χώρους πρασίνου που θα μπορούν τα παιδιά μας και εμείς να επισκεφθούμε χωρίς άγχος. Δεν αρκεί το πάρκο Ακρόπολης και το Γραμμικό, εάν πρέπει να οδηγήσω μισή ώρα», μας ανέφερε η Άννα, η οποία μετακόμισε πρόσφατα στον Στρόβολο. Ο δήμος, σύμφωνα με τα στοιχεία που έλαβε ο «Π», διαχειρίζεται περίπου 100 πάρκα, εκ των οποίων τα 64 διαθέτουν παιδικές χαρές, 350 δεντροφυτεμένους χώρους και 19 χιλιόμετρα νησίδων πρασίνου. Όμως η πυκνή δόμηση τα καθιστά ανεπαρκή για τις ανάγκες ενός τόσο μεγάλου πληθυσμού.
Ενιαίο αστικό σύστημα
Σε δηλώσεις του στον «Π», ο δήμαρχος Στροβόλου, Σταύρος Σταυρινίδης, υπογράμμισε ότι ο Στρόβολος έχει ξεπεράσει εδώ και καιρό τα στενά διοικητικά του όρια, λειτουργώντας στην πράξη ως βασικός πυλώνας της αστικής Λευκωσίας. Όπως σημειώνει, ο δήμος φιλοξενεί σχεδόν το ένα τρίτο του πληθυσμού της πρωτεύουσας, ενώ ταυτόχρονα δέχεται καθημερινά τεράστιο κυκλοφοριακό φόρτο από ολόκληρη την πόλη, γεγονός που επιβαρύνει την ποιότητα ζωής των κατοίκων, την ατμόσφαιρα και τη λειτουργία των γειτονιών.
Ο κ. Σταυρινίδης τόνισε, δε, ότι η έλλειψη πρασίνου και ελεύθερων χώρων αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά και διαχρονικά προβλήματα, το οποίο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές λύσεις. Επιπλέον, τονίζει την ανάγκη για συνολικό σχεδιασμό σε επίπεδο μητροπολιτικής Λευκωσίας, ώστε οι δήμοι να πάψουν να λειτουργούν μεμονωμένα και να αντιμετωπίζονται ως ενιαίο αστικό σύστημα. Παράλληλα, ο κ. Σταυρινίδης εξηγεί πως ο Στρόβολος επενδύει συστηματικά στην αναβάθμιση των πάρκων, στη βελτίωση των δημόσιων χώρων και στη βιώσιμη κινητικότητα, προειδοποιώντας όμως πως, χωρίς κεντρικές αποφάσεις για το κυκλοφοριακό και τις μετακινήσεις, τα όρια αντοχής της πόλης θα συνεχίσουν να δοκιμάζονται.
Εκεί που άλλοτε ήταν χωράφια
Στα ανατολικά και νότια της Λευκωσίας, τα Λατσιά και το Γέρι αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ραγδαίας ανάπτυξης και επέκτασης. Τον Ιούνιο του 2024, οι δύο δήμοι ενώθηκαν σε έναν ενιαίο δήμο μετά την εφαρμογή της Μεταρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το 2001 ο πληθυσμός των δύο περιοχών ήταν 18.575 κάτοικοι. Το 2021 έφτασε τους 28.293 και σήμερα ξεπερνά τις 35.000! Πρόκειται για αύξηση άνω του 54% μέσα σε δύο δεκαετίες.
Οι κατοικίες αυξήθηκαν κατά 14% μόνο τη δεκαετία 2011 έως 2021, ενώ η οικοδομική δραστηριότητα συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς, την ώρα που περιοχές που μέχρι πρόσφατα ήταν χωράφια ή χαμηλής δόμησης σήμερα φιλοξενούν πολυκατοικίες και συγκροτήματα κατοικιών. «Όταν ήρθαμε εδώ ήταν χωριά», μας ανέφερε ο κ. Λεόντιος, κάτοικος Λατσιών από το 1977. Σημείωσε πως το πρόβλημα είναι πως, αν και ο «είμαστε μαζεμένος δήμος, έχουμε το νοσοκομείο, τα καταστήματα, και το mall συνορεύει με τον δήμο μας και υπάρχουν περίοδοι όπως τα Χριστούγεννα και τα Σαββατοκύριακα που η κίνηση είναι ανυπόφορη».
Για όσους ζουν στους τρεις δήμους, η πίεση δεν είναι θεωρητική. Είναι καθημερινός βραχνάς. «Φεύγεις το πρωί αγχωμένος και γυρίζεις εξαντλημένος», μας είπε η κ. Μαρία στον Στρόβολο. «Η πόλη δεν σε βοηθά να ζήσεις. Σε φθείρει», πρόσθεσε.
Κυκλοφοριακό διέξοδο
Στον νέο ενιαίο Δήμο Λατσιών-Γερίου, το 72% των κατοίκων χρησιμοποιεί αυτοκίνητο για να πάει στη δουλειά του. Οι βασικές αρτηρίες προς τη Λευκωσία είναι ήδη κορεσμένες, ενώ κάθε νέα ανάπτυξη προσθέτει επιπλέον φόρτο με τους κατοίκους να μιλούν για μια καθημερινότητα εγκλωβισμού.
«Για χρόνια αναπτυσσόμασταν πιο γρήγορα απ’ όσο προλαβαίναμε να οργανωθούμε», παραδέχεται στον «Π» ο δήμαρχος Λατσιών - Γερίου, Χρήστος Πιτταράς, αποτυπώνοντας το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα ο νέος ενιαίος δήμος.
Όπως σημειώνει, τα Λατσιά και το Γέρι βίωσαν μέσα σε μόλις δύο δεκαετίες μια έκρηξη ανάπτυξης που σε άλλες πόλεις θα απαιτούσε μισό αιώνα. Η πληθυσμιακή αύξηση και η έντονη οικοδομική δραστηριότητα δημιούργησαν ευκαιρίες αλλά, ταυτόχρονα, άσκησαν σοβαρές πιέσεις στις υποδομές, στην καθημερινότητα και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων. «Σήμερα βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο όπου δεν αρκεί να μετράμε την πρόοδο με αριθμούς και τετραγωνικά μέτρα. Η ανάπτυξη πρέπει να αποκτήσει ανθρώπινο πρόσωπο», τονίζει ο κ. Πιτταράς.
Ερωτηθείς για τα παράπονα των κατοίκων για το κυκλοφοριακό, ιδιαίτερα τις απογευματινές ώρες και νωρίς το πρωί, ο κ. Πιτταράς χαρακτηρίζει το πρόβλημα οριακό. Όπως αναφέρει, πάνω από επτά στους δέκα κατοίκους μετακινούνται καθημερινά με ιδιωτικό αυτοκίνητο προς τη Λευκωσία, εξηγώντας παράλληλα, και με αφορμή την πανδημοτική εκδήλωση που έγινε πριν από δύο εβδομάδες, πως «η αναθεώρηση του Τοπικού Σχεδίου Λευκωσίας αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για να μπει τάξη στην επέκταση της πόλης, με προτεραιότητα σε πράσινους χώρους, σχολικές και κοινωνικές υποδομές και γειτονιές που λειτουργούν σωστά».
Ανοίγουν δρόμους
Σε αυτό το πλαίσιο, η προέκταση της Λεωφόρου Μεγάλου Αλεξάνδρου αποκτά κομβική σημασία για τους κατοίκους. Η συνοικία Νέα Λήδρα Ιδαλίου, με περίπου 500 κατοίκους, διαθέτει μόνο έναν δρόμο πρόσβασης, ενώ πρόσφατα για άλλη μια φορά πλημμύρισε με αποτέλεσμα οι κάτοικοι να φωνάζουν καθότι, εκτός από τον εγκλωβισμό τους, στο πρόσφατο παρελθόν υπήρξαν περιστατικά όπου άνθρωποι κινδύνεψαν προσπαθώντας να τον διασχίσουν. Η νέα σύνδεση αναμένεται να προσφέρει δεύτερη έξοδο, να αποσυμφορήσει την περιοχή, με κύριο στόχο να συνδέσει τη συνοικία με το οδικό δίκτυο των Λατσιών και Γερίου αλλά και τον αυτοκινητόδρομο. Ο διαγωνισμός προκηρύχθηκε τον Μάρτιο του 2025 με κόστος περίπου €1,93 εκατ., εντούτοις μέχρι σήμερα οι εργασίες δεν έχουν ξεκινήσει.
Ραγδαία εμπορική ανάπτυξη
Την ίδια ώρα, η εμπορική ανάπτυξη προχώρησε με ταχύτητα. Από το 2009 έως το 2018, στα Λατσιά προστέθηκαν 185.000 τετραγωνικά μέτρα εμπορικής γης και στο Γέρι 65.000. Οι ζώνες αυτές έχουν ήδη αξιοποιηθεί σε ποσοστό 80%, χωρίς σαφή στρατηγική για το επόμενο στάδιο.
Οι κάτοικοι μιλούν για μια ανάπτυξη που εξυπηρετεί την αγορά αλλά όχι τη ζωή. «Έχουμε εμπορικά κέντρα αλλά δεν έχουμε πάρκα», μας είπε ο κ. Χρήστος που μετακόμισε πριν δύο χρόνια στο Γέρι.
Παρά τις διαφορές τους, οι τρεις δήμοι βρίσκονται στο ίδιο σταυροδρόμι. Το μοντέλο ανάπτυξης της Λευκωσίας έχει φτάσει στα όριά του με την πόλη να έχει απλωθεί χωρίς να οργανωθεί, να πυκνώνεται χωρίς να αναπνεύσει και να κινείται σε ρυθμούς που δεν αντέχει.
