Γιώργος Κουμουλλής
Το ΑΚΕΛ, μέσα από τις διαχρονικές ανακοινώσεις του για την Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών (25 Νοεμβρίου), καταδικάζει έντονα τη βία κατά των γυναικών, συνδέοντάς την με πατριαρχικές αντιλήψεις και ανισότητες που, κατά την άποψή του, ενισχύονται από συντηρητικές πολιτικές, δηλαδή από τη Δεξιά. Με άλλα λόγια, το κόμμα της Αριστεράς πιστεύει ότι υπάρχει συσχετισμός μεταξύ κακοποίησης γυναικών και δεξιών κομμάτων. Για να υποστηρίξει αυτή την άποψη, το ΑΚΕΛ μάς παραπέμπει στις πρόσφατες καταγγελίες για κακοποίηση γυναικών σε βάρος κάποιων ηγετικών στελεχών του ΔΗΣΥ. Όπως ήταν αναμενόμενο, ο ΔΗΣΥ αντέδρασε, κατηγορώντας το ΑΚΕΛ ότι χρησιμοποιεί το θέμα της βίας κατά των γυναικών για ψηφοθηρικούς λόγους και συσπείρωση των οπαδών του. Ενδεικτικό αυτής της αντίδρασης είναι η δήλωση βετεράνου πολιτικού/αρθρογράφου της Δεξιάς που έγραψε σε άρθρο του «Το να έρχεται το ΑΚΕΛ και να προσπαθεί να παρουσιάσει το πρόβλημα ως μια "ασθένεια" της Δεξιάς για σκοπούς ψηφοθηρικούς ή και συσπείρωσης των οπαδών του είναι, για όσους διαθέτουν στοιχειώδεις γνώσεις, επιεικώς ανέντιμο».
Το θέμα που εγείρεται είναι αν η θέση του ΑΚΕΛ τεκμηριώνεται επιστημονικά. Προς άρσιν πάσης παρεξηγήσεως, διευκρινίζω ότι είμαι ακομμάτιστος και, επομένως, δρω ανεξάρτητα από πολιτικά κόμματα. Επιδίωξή μου είναι να προσεγγίσω το θέμα αποκλειστικά υπό την ιδιότητά μου ως κοινωνικός επιστήμονας.
Κατ’ αρχάς, ο όρος «βία κατά των γυναικών» περιλαμβάνει (α) Τη βία μέσα στην οικογένεια (ενδοοικογενειακή βία) και (β) τη βία γενικά μέσα στην κοινωνία (βιασμός, σεξουαλική κακοποίηση, trafficking/σωματεμπορία). Σπεύδω επίσης να τονίσω ότι η βία κατά των γυναικών αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, π.χ. οικονομικούς, κοινωνικούς, ψυχολογικούς. Ωστόσο, οι έρευνες αποκαλύπτουν μια δομική και ιδεολογική συσχέτιση μεταξύ της ενδοοικογενειακής βίας και ορισμένων μορφών Ακροδεξιάς, αντικοινωνικής ή φασιστικής ιδεολογίας, κυρίως μέσω της έννοιας του αυταρχικού πατριαρχικού συστήματος και της ανδρικής κυριαρχίας. Με απλά λόγια, οι διάφορες ομάδες της Ακροδεξιάς οραματίζονται μια κοινωνία στην οποία οι γυναίκες περιορίζονται στα σπίτια τους και βρίσκονται υπό τον απόλυτο έλεγχο των ανδρών. Επομένως, οι άνδρες που υποστηρίζουν ακροδεξιά και ριζοσπαστικά ακροδεξιά ιδεολογικά κόμματα είναι πιθανότερο να χρησιμοποιούν βία στις διαπροσωπικές τους σχέσεις για να διατηρήσουν αυτή την τομή. Θα ΄θελα να αναφερθώ στο Project Starlight που είναι μια σημαντική ερευνητική πρωτοβουλία που ανατέθηκε από την Αστυνομία Αντιτρομοκρατίας του Ηνωμένου Βασιλείου (Counter Terrorism Policing - CTP) και το Υπουργείο Εσωτερικών. Σε περιπτώσεις όπου εντοπίστηκε σύνδεση με ενδοοικογενειακή βία, το 28% των παραπομπών σχετιζόταν με ισλαμιστική ιδεολογία (αν και ο μουσουλμανικός πληθυσμός στο ΗΒ είναι 6,7% του συνόλου), ενώ το 18% με ακροδεξιές ιδεολογίες -σε μια χώρα που η ακροδεξιά καταγράφει μόνο 3,5% των ψήφων. Και οι δύο αυτές ιδεολογίες εξυμνούν την πατριαρχία.
Είναι επίσης τραγικό που οι γυναίκες στην Κύπρο και Ελλάδα κοινωνικοποιούνται με τέτοιο τρόπο ώστε να θεωρούν τους εαυτούς τους κατώτερα όντα και όχι μόνο να αποδέχονται αλλά και να υποστηρίζουν την πατριαρχία. Μπορεί να είναι θύματα βίας αλλά σπάνια καταγγέλλουν τις πράξεις βίας στην Αστυνομία καθότι θεωρούν τέτοιες πράξεις φυσιολογικές. Αντιγράφω από το site «Ιδεολογική Βιβλιοθήκη Μετώπου Γυναικών» της Χρυσής Αυγής.
«Εμείς οι Ελληνίδες-μέλη του Λαϊκού Συνδέσμου, έχοντας βαθύτατη συναίσθηση της καταστροφής που επιφέρει το φεμινιστικό πνεύμα της εποχής μας, είμαστε ενάντια σε κάθε λογής διακηρύξεις για την ισότητα των δύο φύλων». Φυσικά και το ΕΛΑΜ στην Κύπρο απορρίπτει τον σύγχρονο φεμινισμό, θεωρώντάς τον ως ξενόφερτο ιδεολόγημα που απειλεί την κοινωνική συνοχή.
Το μεγάλο ερώτημα που προκύπτει είναι αν ο ΔΗΣΥ είναι ένα ακροδεξιό κόμμα, οπότε οι αιχμές του ΑΚΕΛ για βία κατά των γυναικών από (κυρίως) δεξιούς πιθανόν να ευσταθούν. Σίγουρα ο ΔΗΣΥ δεν έχει σχέση με την Άκρα Δεξιά/Εξτρεμιστική Δεξιά η οποία απορρίπτει ανοιχτά τη δημοκρατία, ενώ συχνά συνδέεται με νεοφασιστικές ή νεοναζιστικές ιδέες και μπορεί να υποστηρίζει τη βία. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες χτυπητές ομοιότητες με το ΕΛΑΜ που προβληματίζουν την περιγραφή του ΔΗΣΥ ως ένα παραδοσιακό συντηρητικό κόμμα. Το σύνθημα «Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» είναι ένα από τα πιο γνωστά συντηρητικά τρίπτυχα στην ελληνική ιστορία και προβάλλεται όχι μόνο από το ΕΛΑΜ αλλά και από τον ΔΗΣΥ (βλ. άρθρο μου στον ΠΟΛΙΤΗ, 06/05/2023, με τίτλο «Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια»). Αποτέλεσε το κεντρικό ιδεολογικό δόγμα της χούντας εκφράζοντας έναν έντονο αντικομμουνισμό και την προβολή των παραδοσιακών αξιών ως μέσο κοινωνικού ελέγχου. Η οικογένεια, σύμφωνα με τη χούντα, τη Χρυσή Αυγή, το ΕΛΑΜ, κατανοείται μόνο στο πλαίσιο της πατριαρχικής δομής, όπου οι ρόλοι των φύλων είναι άνισοι και αυστηρά οριοθετημένοι ώστε η γυναίκα να είναι πλήρως υποταγμένη στον άντρα. Όμως στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες η οικογένεια είναι ισότιμη (egalitarian) και για αυτό η βία κατά των γυναικών είναι περιορισμένη.
Μια άλλη χτυπητή ομοιότητα μεταξύ ΕΛΑΜ και ΔΗΣΥ είναι η ηρωοποίηση του Γρίβα. Για το ακροδεξιό ΕΛΑΜ είναι φυσικό να δοξάζει τον Γρίβα. Ο ΔΗΣΥ όμως παρασύρεται από τον ακραίο εθνικισμό και τιμά τον ιδρυτή μιας εγκληματικής οργάνωσης, της ΕΟΚΑ Β. Το γεγονός ότι ο Γρίβας δίχασε τον κυπριακό ελληνισμό, δημιούργησε συνθήκες εμφυλίου, δολοφόνησε αντιφρονούντες, επιχείρησε να ανατρέψει τον νόμιμο Πρόεδρο Μακάριο και οι ενέργειές του διευκόλυναν το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή φαίνεται να είναι ψιλά γράμματα για τον ΔΗΣΥ.
Καταληκτικά, υπάρχει θετικός συσχετισμός μεταξύ Ακροδεξιάς και βίας κατά των γυναικών. Ο ΔΗΣΥ δεν μπορεί να ταυτιστεί με την Ακροδεξιά αλλά έχει κοινή ιδεολογία με το ΕΛΑΜ όσον αφορά τον εθνικισμό και «πατριωτισμό». Το συμπέρασμα είναι ότι ο ισχυρισμός του ΑΚΕΛ ότι υπάρχει συσχετισμός, έστω σε μικρή κλίμακα, μεταξύ βίας κατά των γυναικών και Δεξιάς στη Κύπρο μπορεί να στοιχειοθετηθεί επιστημονικά.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
