Η Τέχνη ήταν πάντα ο καθρέφτης μας. Ενίοτε υπηρετεί το επίσημο αφήγημα ή το αμφισβητεί, και οι σκηνοθέτες, όπως όλοι οι καλλιτέχνες, πάντα κινούνταν ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα. Κάποιοι διώχθηκαν, εξορίστηκαν ή ακόμα δολοφονήθηκαν για τα έργα και τις πεποιθήσεις τους. Άλλοι έχουν επικριθεί για την υποστήριξη καθεστώτων ή ιδεολογιών που πλέον καταδικάζονται. Η Ιστορία είναι πάντα ο κριτής, όπως και η Ιστορία της Τέχνης. Αυτό είναι το τίμημα και η δύναμη της ελευθερίας της έκφρασης: είτε το θέλουμε είτε όχι, γίνεται ορατή, ακούγεται και υπόκειται σε κρίση, μπορεί να επαινεθεί, μπορεί να κατακριθεί. Σήμερα βιώνουμε ξανά τον κίνδυνο της τιμωρίας.
Η 76η Μπερλινάλε υπενθυμίζει αυτή την αλήθεια. Οι αντιπαραθέσεις ξεκίνησαν με την ατυχή εμμονή του μεγάλου δημιουργού Βιμ Βέντερς ότι οι ταινίες πρέπει να μένουν «έξω από την πολιτική», εντάθηκαν με τα λόγια του Παλαιστίνιου-Σύρου σκηνοθέτη Abdallah Al-Khatib και τώρα φαίνεται πως και μόνο οι αναφορές στην Παλαιστίνη στην τελετή λήξης και οι φωτογραφίες από την τελετή με την παλαιστινιακή σημαία έχουν προκαλέσει τριγμούς στη γερμανική κυβέρνηση που έχει δυσαρεστηθεί με την Τρίσια Τατλ, που βρίσκεται στο τιμόνι του φεστιβάλ.
Χθες, πάνω από 500 εργαζόμενοι της Μπερλινάλε εξέδωσαν δήλωση υποστήριξης της διευθύντριας του φεστιβάλ. Ήταν μια συλλογική απαίτηση ότι η Τέχνη και οι χώροι που την φιλοξενούν πρέπει να είναι ασφαλείς. Το τελευταίο επεισόδιο ότι η δημιουργική έκφραση, είτε στην ταινία, στον καμβά είτε στον λόγο, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον κόσμο στον οποίο υπάρχει, μέσα ή έξω από τη μαγεία της μεγάλης οθόνης.
Όλα αντανακλούν μια διαρκή ένταση που συνεχίζεται. Ακόμη και η απλή εμφάνιση σε μια φωτογραφία, η δημόσια αναγνώριση μιας πλευράς ή η απόδοση φωνής στον ανθρώπινο πόνο μπορεί να είναι επικίνδυνη σε έναν κόσμο κορεσμένο από εικόνες και θόρυβο.
Τα όσα συμβαίνουν στη Γερμανία θυμίζουν τι συνέβη σε προηγούμενη κυπριακή έκδοση της Μπιενάλε και τις απειλές κατά του ζωγράφου Γιώργου Γαβριήλ, του οποίου η έκθεση ακυρώθηκε μετά από έντονες αντιδράσεις. Αυτό φαίνεται να είναι το νέο νορμάλ… Η ελευθερία ενοχλεί.
Η τέχνη αντέχει επειδή προκαλεί και αρνείται να σωπάσει. Η ελευθερία της είναι η δύναμή της και η ευαλωτότητα η πραγματικότητά της. Η Μπερλινάλε του 2026 αποτελεί μέρος της σημερινής ανανεωμένης ανωμαλίας που παρακολουθούμε σε όλο τον πλανήτη. Αλλά είναι επίσης μέρος μιας συνέχειας στην οποία οι καλλιτέχνες μιλούν, αντιστέκονται και ρισκάρουν και με αυτόν τον τρόπο μάς υπενθυμίζουν ότι η Τέχνη δεν μπορεί να παραμείνει ανέγγιχτη ούτε σιωπηλή.
