Τις προάλλες, στο καφέ, μια συμπαθητική κυρία, υποψήφια του ακροδεξιού ΕΛΑΜ, μας πλησίασε κρατώντας τα καρτελάκια της, προσπαθώντας να προωθήσει την εκλογική της τύχη. Αρνηθήκαμε ευγενικά, λέγοντας ότι δεν ψηφίζουμε ΕΛΑΜ. Εκείνη, με επιμονή και χαμόγελο, μας πρότεινε να τα δώσουμε σε άλλους που ξέρουμε και που ίσως θα ψήφιζαν ΕΛΑΜ. Και τότε, το παραδέχομαι, κάπως χωρίς φίλτρο, είπα: «Δεν κάνω παρέα με κανέναν που ψηφίζει την ακροδεξιά». Η φίλη μου χαμογέλασε και της είπε, για να χαλαρώσει την ένταση, «σας γλυτώνουμε και το χαρτί»…
Επειδή το έχω να μην το βουλλώνω γενικώς, εξού και ζω από τη δημοσιογραφία, πρόσθεσα μέσα από τα δόντια πως οι γονείς μας υπέφεραν από το πραξικόπημα και πως έχουμε νεκρούς, πως είμαστε πρόσφυγες, ότι οι δικοί μας κινδύνευσαν για την ελευθερία και τη δημοκρατία και η κυρία θίχτηκε απορώντας που ταύτισα το ΕΛΑΜ με τη χούντα. Και τότε η φίλη μου, με κοίταξε με νόημα και είπε: «Ο καθένας δικαιούται να έχει την άποψή του» και όλοι συμφώνησαν. Εκτός από μένα φυσικά...
Η συζήτηση σταμάτησε αλλά οι λογισμοί έτρεχαν: Ε λοιπόν, όχι. Όχι, δεν μπορούν όλοι να έχουν άποψη. Τουλάχιστον όχι χωρίς να αναλαμβάνουν την ευθύνη των λόγων τους, χαρακτηριστικό κάθε φανατικού. Δεν είναι απλώς η γνώμη σου, η ρητορική μίσους, η στοχοποίηση ανθρώπων λόγω θρησκείας, φυλής, φύλου ή πολιτικών πεποιθήσεων, δεν είναι άποψη, είναι απειλή. Δεν είναι κάτι που μπορείς να το διαδίδεις σαν ίσο με σεβαστές απόψεις, γιατί έχει συνέπειες στην κοινωνία. Και η υπομονή μου λιγοστεύει όσο μεγαλώνω και δεν ανέχομαι πια αυτούς που δεν κατάλαβαν εξήντα χρόνια μετά, πού οδήγησαν την Κύπρο οι ακραίες απόψεις.
Μια άποψη είναι ευπρόσδεκτη όταν δεν προωθεί τη βία, σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και είναι τεκμηριωμένη. Αντίθετα, η ρητορική μίσους, όπως αυτή που υποστηρίζει το ΕΛΑΜ δεν είναι απλώς άποψη. Είναι ένα εργαλείο αποκλεισμού και περιθωριοποίησης, που όπως δείχνει η έκθεση για τη ρητορική μίσους του Συμβουλίου της Ευρώπης, αυξάνει την κοινωνική πόλωση και τα περιστατικά βίας. Πρέπει δηλαδή να ξέρεις, έστω, πως όταν υποστηρίζεις το ΕΛΑΜ προωθείς τη βία.
Η ελευθερία του λόγου, όπως ορίζεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (άρθρο 10), δεν είναι απόλυτη. Επιτρέπει την κριτική και την έκφραση ιδεών, αλλά δεν καλύπτει την προώθηση βίας, τον αποκλεισμό ή τη στοχοποίηση ανθρώπων. Με άλλα λόγια, η δημοκρατία αναγνωρίζει την ανάγκη να προστατεύει τους πολίτες από την ίδια τη ρητορική που τους απειλεί.
Σε προσωπικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι όταν λέμε «ο καθένας μπορεί να έχει άποψη», δεν μπορούμε να εννοούμε ότι η διάδοση μίσους είναι ίση και όμοια με υπεύθυνες απόψεις που εμπεριέχουν το στοιχείο του σεβασμού, απέναντι στους άλλους ανθρώπους. Η άποψη πρέπει να συνοδεύεται από γνώση και συνείδηση των κοινωνικών επιπτώσεων.
Όχι, δεν μπορεί ο καθένας να εκφράζει ό,τι θέλει. Η ρητορική μίσους δεν είναι άποψη, είναι απειλή, και εγώ νιώθω χρέος απέναντι στους γονείς και τους παππούδες που έχασαν τα πάντα, να διασφαλίσω ότι η καθημερινή μου ζωή δεν θα γίνει πεδίο για μίσος ή αποκλεισμό. Το καφεδάκι μου, δεν είναι διαπραγματεύσιμο.
