Με περισσότερους από 106 χιλιάδες διαβητικούς σήμερα, ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί μία από τις πιο διαδεδομένες αλλά και πιο δαπανηρές χρόνιες παθήσεις και στην Κύπρο. Με βάση τον αριθμό των ασθενών και τα διεθνή δεδομένα για το κόστος υγειονομικής περίθαλψης ανά άτομο, η συνολική επιβάρυνση για το σύστημα υγείας εκτιμάται ότι ανέρχεται κατά μέσο όρο σε 2.700 ευρώ ανά άτομο ετησίως, περίπου 280–290 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για εκτίμηση τάξης μεγέθους κα ιόχι για επίσημη κρατική αποτίμηση, ωστόσο αποτυπώνει τη βαρύτητα ενός προβλήματος που αναμένεται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια.
Ένας στους εννιά ενήλικες
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα στις αρχές της εβδομάδας η International Diabetes Federation (IDF), το 2011 στην Κύπρο ζούσαν με διαβήτη 81,8 χιλιάδες άτομα ηλικίας 20–79 ετών. Το 2024 ο αριθμός αυτός ανέρχεται σε 106,1 χιλιάδες, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 30% μέσα σε 13 χρόνια. Οι ενδείξεις για το 2050 είναι ακόμη πιο ανησυχητικές, καθώς οι διαβητικοί αναμένεται να φτάσουν τις 140 χιλιάδες.
Με δεδομένο ότι ο συνολικός πληθυσμός ηλικίας 20–79 ετών στην Κύπρο υπολογίζεται σε περίπου 958 χιλιάδες άτομα, αυτό σημαίνει ότι σήμερα περίπου ένας στους εννιά ενήλικες ζει με διαβήτη. Το ποσοστό αυτό τοποθετεί την Κύπρο πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κοντά στα επίπεδα της Ελλάδας, όπου η αναλογία είναι αντίστοιχα υψηλή.
Βαρύ αποτύπωμα στο ΑΕΠ
Το οικονομικό βάρος του διαβήτη δεν αφορά μόνο την Κύπρο. Σε παγκόσμιο επίπεδο, πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine, κατατάσσει τον διαβήτη ανάμεσα στις ασθένειες με τον μεγαλύτερο οικονομικό αντίκτυπο διεθνώς. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι, ακόμη και αν δεν ληφθεί υπόψη η άτυπη φροντίδα που παρέχεται από οικογένειες, το οικονομικό βάρος του διαβήτη αντιστοιχεί σε περίπου 0,22% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Όταν όμως συνυπολογιστεί και η άτυπη φροντίδα –δηλαδή ο χρόνος και η εργασία που αφιερώνουν συγγενείς για τη φροντίδα ατόμων με διαβήτη– η επιβάρυνση αυξάνεται θεαματικά και μπορεί να φτάσει έως και το 1,7% του παγκόσμιου ΑΕΠ, ανάλογα με τις παραδοχές. Πρόκειται για ένα κόστος που σπάνια αποτυπώνεται στους προϋπολογισμούς των συστημάτων υγείας αλλά επηρεάζει άμεσα την οικονομία και την κοινωνική συνοχή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι, σύμφωνα με τη μελέτη, ο διαβήτης έχει συγκρίσιμο ή και μεγαλύτερο μακροοικονομικό αντίκτυπο από άλλες ασθένειες που παραδοσιακά θεωρούνται ιδιαίτερα «βαριές», όπως ο καρκίνος ή η άνοια. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το υψηλό κόστος δεν οφείλεται μόνο στη συχνότητα της νόσου αλλά και στη μακροχρόνια φύση της και στις επιπλοκές που τη συνοδεύουν.
2.700 ευρώ το άτομο τον χρόνο
Σε ό,τι αφορά τα δημόσια συστήματα υγείας ευρωπαϊκού τύπου, η IDF εκτιμά ότι η μέση ετήσια δαπάνη υγειονομικής περίθαλψης ανά άτομο με διαβήτη στην ευρωπαϊκή περιφέρεια ανέρχεται σε περίπου 2.700 ευρώ. Αν εφαρμοστούν οι ευρωπαϊκές αναλογίες κόστους στον αριθμό των διαβητικών που ζουν σήμερα στην Κύπρο, προκύπτει μια σαφής εικόνα τάξης μεγέθους. Με περίπου 106 χιλιάδες ασθενείς και μέση ετήσια δαπάνη κοντά στα 2.700 ευρώ ανά άτομο, η συνολική επιβάρυνση για το σύστημα υγείας εκτιμάται γύρω στα 286 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Με τον αριθμό των ατόμων με διαβήτη στην Κύπρο να αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω τα επόμενα χρόνια, το οικονομικό βάρος για το σύστημα υγείας προδιαγράφεται ακόμη μεγαλύτερο. Αν οι προβλέψεις της IDF επαληθευτούν και οι διαβητικοί φτάσουν τις 140 χιλιάδες μέχρι το 2050, η ετήσια επιβάρυνση θα μπορούσε να πλησιάσει ή και να ξεπεράσει τα 370–380 εκατομμύρια ευρώ, εφόσον δεν υπάρξει ουσιαστική αλλαγή στην πορεία της νόσου.
Δεν κοστίζει μόνο η ινσουλίνη
Ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα της διεθνούς βιβλιογραφίας είναι ότι ο διαβητικός ασθενής κοστίζει δύο έως τρεις φορές περισσότερο στο σύστημα υγείας σε σύγκριση με έναν μη διαβητικό, κυρίως λόγω της αυξημένης ανάγκης για παρακολούθηση και της συχνότητας σοβαρών επιπλοκών.
Το κόστος του διαβήτη δεν είναι ομοιόμορφο. Καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων, με σημαντικότερους την ηλικία του ασθενούς, τον βαθμό ρύθμισης του σακχάρου και την ύπαρξη συν-νοσηροτήτων. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι όσο αυξάνεται η ηλικία τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων, υπέρτασης και νεφρικής ανεπάρκειας, γεγονός που οδηγεί σε περισσότερες νοσηλείες και υψηλότερες δαπάνες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο γλυκαιμικός έλεγχος. Ασθενείς με μη ρυθμισμένο σάκχαρο εμφανίζουν συχνότερα επιπλοκές, οι οποίες απαιτούν εντατικότερη και ακριβότερη φροντίδα. Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνείς μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα πως το 60–70% του συνολικού κόστους του διαβήτη δεν σχετίζεται με τη βασική καθημερινή αγωγή αλλά με τη διαχείριση των επιπλοκών της νόσου.
Ένας ακόμη παράγοντας που ενδέχεται να αυξάνει το πραγματικό κόστος είναι ο αδιάγνωστος διαβήτης. Σύμφωνα με την IDF, στην ευρωπαϊκή περιφέρεια περίπου ένας στους τρεις ενήλικες με διαβήτη δεν γνωρίζει ότι πάσχει. Αυτό σημαίνει ότι αρκετοί ασθενείς διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο, όταν έχουν ήδη εμφανίσει επιπλοκές, γεγονός που καθιστά τη θεραπεία πιο σύνθετη και δαπανηρή.
