Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο Politis to the point.
Σε μια περίοδο όπου η δημόσια συζήτηση κυριαρχείται από σκάνδαλα, διαφθορά και κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, το ερώτημα για το τι και πώς διδάσκουμε στα παιδιά αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Για την Αντιγόνη Κομοδίκη, η απάντηση δεν βρίσκεται στα επιχειρηματικά success stories, αλλά στην καθημερινή εκπαιδευτική πράξη. Ως επικεφαλής του Junior Achievement Κύπρου και νέα πρόεδρος του Εκτελεστικού Συμβουλίου του Junior Achievement Europe, μιλά για μια επιχειρηματική εκπαίδευση που καλλιεργεί πρωτοβουλία, κοινωνική ευθύνη και ουσιαστικό αντίκτυπο.
Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε στη Λεμεσό, την πρώτη ημέρα της διάσκεψης του Εκτελεστικού Συμβουλίου του Junior Achievement Europe, που φιλοξενήθηκε στην Κύπρο και έφερε κοντά περισσότερα από 40 στελέχη, εκπαιδευτικούς και φορείς ευρωπαϊκής πολιτικής από όλη την Ευρώπη.
Επιχειρηματικότητα σε μια εποχή δυσπιστίας
Η Κομοδίκη ξεκινά με μια αντίθεση. Από τη μία, τα πρωτοσέλιδα γεμάτα σκάνδαλα διαφθοράς και εταιρικής αυθαιρεσίας. Από την άλλη, η καθημερινή προσπάθεια να μάθουν τα παιδιά πώς να σχεδιάζουν προϊόντα και υπηρεσίες που δημιουργούν αξία για κάποιον πέρα από τον ίδιο τους τον εαυτό. Κοινωνικός αντίκτυπος, κοινωνική επιχειρηματικότητα, κοινωνική καινοτομία. Δεν πρόκειται, επιμένει, για αφηρημένες έννοιες αλλά για ξεκάθαρες προτεραιότητες. «Η δημιουργία μιας επιχείρησης που προσφέρει αξία σε κάποιον άλλον, και όχι μόνο σε εμάς τους ίδιους, είναι στον πυρήνα αυτού που κάνουμε».
Αυτή ακριβώς η φιλοσοφία, εξηγεί, καθόρισε και την απόφαση της Κύπρου να διεκδικήσει την προεδρία του Εκτελεστικού Συμβουλίου. Ο στόχος ήταν αφενός η ενίσχυση της φωνής της χώρας σε ευρωπαϊκό επίπεδο και αφετέρου ένα σαφές μήνυμα προς τους νέους στην Κύπρο: ότι μέσα από το Junior Achievement μπορούν να διεκδικήσουν χώρο, να αναπτύξουν ιδέες και να μετατρέψουν τον σκοπό σε πράξη.
Οι στόχοι της κυπριακής προεδρίας
Όταν η Κομοδίκη μιλά για τους στόχους της κυπριακής προεδρίας, επανέρχεται σταθερά σε τρεις βασικές προτεραιότητες. Η πρώτη είναι η ποιότητα. Οι αλλαγές στην εκπαίδευση εξελίσσονται με ταχύτητα, συχνά μεγαλύτερη από εκείνη που μπορούν να αφομοιώσουν ουσιαστικά τα εκπαιδευτικά συστήματα. Ο πειρασμός, λέει, είναι να κυνηγάς κάθε νέα εξέλιξη, ρισκάροντας να χάσεις την ουσία. Για την ίδια, η ποιότητα δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Τα αναλυτικά προγράμματα και οι μεθοδολογίες πρέπει να επαναξιολογούνται διαρκώς ώστε να παραμένουν επίκαιρα και αξιόπιστα.
Η δεύτερη προτεραιότητα είναι οι εκπαιδευτικοί. Δεν λειτουργούν ως μεσάζοντες, αλλά ως εφαρμοστές. Είναι εκείνοι που βρίσκονται καθημερινά σε επαφή με τους μαθητές και μετατρέπουν τη θεωρία σε βιωματική εμπειρία. Το Junior Achievement, σημειώνει, βλέπει τον αντίκτυπο των προγραμμάτων του πρωτίστως στα παιδιά, όμως για να διατηρηθεί αυτός ο αντίκτυπος χρειάζεται οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί να έχουν στήριξη, κίνητρα και επαγγελματική εξέλιξη. Πρέπει να νιώθουν ότι το πρόγραμμα τούς ανήκει.
Η τρίτη προτεραιότητα αφορά το ίδιο το δίκτυο. Με σχεδόν δέκα χρόνια εμπλοκής στο Junior Achievement, η Κομοδίκη μιλά για τον οργανισμό με προσωπική πεποίθηση. Η ενδυνάμωση του δικτύου, εξηγεί, σημαίνει ουσιαστικές ευκαιρίες ανταλλαγής πρακτικών, ανάπτυξη κοινών μηχανισμών χρηματοδότησης –συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών προγραμμάτων– και συνδιαμόρφωση δράσεων που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των νέων.
Η σημασία της φυσικής παρουσίας
Παρότι τα ψηφιακά εργαλεία έχουν τη θέση τους, υποστηρίζει, δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη φυσική παρουσία. Η καινοτομία γεννιέται μέσα από την τριβή, τον χρόνο που περνάς μαζί με άλλους, τη συνεχή αλληλεπίδραση. Η φιλοξενία του ευρωπαϊκού δικτύου στη Λεμεσό, έστω και για λίγες ημέρες, ήταν μια συνειδητή επιλογή. Οι ιδέες, λέει, δεν γεννιούνται στην απομόνωση ή σε σύντομες συναντήσεις, αλλά στο σωρευτικό αποτέλεσμα της κοινής παρουσίας και προσοχής.
Υποχρεωτική επιχειρηματική εκπαίδευση
Η συζήτηση οδηγείται έπειτα σε αυτό που η Κομοδίκη περιγράφει ως τον τελικό στόχο του οργανισμού: την καθιέρωση της επιχειρηματικής εκπαίδευσης ως υποχρεωτικής. «Όχι επειδή όλα τα παιδιά πρέπει να γίνουν επιχειρηματίες», εξηγεί, «αλλά επειδή η έκθεση στην επιχειρηματική σκέψη, μέσα στο ασφαλές περιβάλλον του σχολείου, καλλιεργεί αυτοπεποίθηση, πρωτοβουλία και μακροπρόθεσμες δεξιότητες». Πρόκειται για εμπειρία ζωής πέρα από κάθε επαγγελματική κατεύθυνση.
Το Junior Achievement λειτουργεί στο πλαίσιο θεσμικής συνεργασίας με το Υπουργείο Παιδείας, διατηρώντας τους φορείς χάραξης πολιτικής ενήμερους και ενεργά εμπλεκόμενους σε κάθε πρωτοβουλία. Αυτή η συνεργασία, σημειώνει, είναι καθοριστική αν η επιχειρηματικότητα πρόκειται να ενταχθεί ολιστικά στο εκπαιδευτικό σύστημα.
Νέα κέντρα ελεύθερης πρόσβασης για νέους απομακρυσμένων περιοχών
Από τις πιο απτές εξελίξεις που αναδεικνύονται είναι το άνοιγμα, εντός του μήνα, δύο επαρχιακών γραφείων του Junior Achievement σε Αμμόχωστο (Σωτήρα) και Πάφο, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Νεολαίας Κύπρου. Τα νέα αυτά walk-in centres θα φέρουν καθημερινή καθοδήγηση, υποστήριξη και πόρους πιο κοντά στους νέους περιοχών μακριά από τη Λευκωσία. Σχολεία, πανεπιστήμια και μαθητικές ομάδες θα έχουν άμεση πρόσβαση σε συμβούλους και χώρους όπου οι ιδέες μπορούν να αναπτύσσονται συλλογικά και με συνέπεια.
Παράλληλα, το Junior Achievement δρα ήδη σε σχολεία όπου η επιχειρηματικότητα έχει ενταχθεί στο ακαδημαικό πρόγραμμα, όπως σε STEMΕ σχολεία –μεταξύ αυτών το Λανίτειο Λύκειο στη Λεμεσό– και σε ιδρύματα με διευρυμένα προγράμματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ρόλος του οργανισμού είναι υποστηρικτικός προς τους εκπαιδευτικούς, ενισχύοντας ό,τι ήδη λειτουργεί.
Ένας ευρωπαϊκός ρόλος για την κυπριακή επιχειρηματικότητα
Η Κύπρος συμμετέχει σήμερα σε πολλαπλά ευρωπαϊκά προγράμματα του Junior Achievement, παράλληλα με έναν αυξανόμενο αριθμό τοπικών πρωτοβουλιών. Η Κομοδίκη υπογραμμίζει τη σημασία της επαφής με τη διεθνή σκέψη και εμπειρία, αναφερόμενη σε συνεργασίες με πρόσωπα και φορείς συνδεδεμένους με το Yunus Center και το ευρύτερο κίνημα της κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Στόχος είναι η διεύρυνση της σκέψης: να μάθουν εκπαιδευτικοί και μαθητές να αντιλαμβάνονται διαφορετικά την έννοια της ιδιοκτησίας, της αξίας και του κοινωνικού αντίκτυπου.
Είναι άραγε η Κύπρος κοντά σε ένα σημείο καμπής; Η Κομοδίκη θεωρεί πως η αναγνώριση υπάρχει ήδη, όπως αποτυπώνεται στις θεσμικές συνεργασίες και στην αυξανόμενη εμπιστοσύνη. Το ζητούμενο, λέει, είναι η προτεραιοποίηση. Οι εκπαιδευτικοί είναι εξαντλημένοι, οι μαθητές ολοένα και πιο παθητικοί, διαμορφωμένοι από τη συνεχή κατανάλωση αντί της συμμετοχής. Η επιχειρηματική εκπαίδευση, κατά την άποψή της, είναι ένα από τα ελάχιστα εργαλεία που ωθούν ενεργά τους νέους μπροστά, απαιτώντας πρωτοβουλία.
Ίσως εκεί ακριβώς να βρίσκεται και η δύναμη του Junior Achievement.
Τριπλή διεθνής διοργάνωση στη Λεμεσό για τη στρατηγική JA Europe 2026-2027
Τρεις σημαντικές διεθνείς διοργανώσεις φιλοξενεί ο Junior Achievement Κύπρου στη Λεμεσό στις 5 και 6 Φεβρουαρίου, τοποθετώντας την Κύπρο στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών εξελίξεων στον τομέα της νεανικής επιχειρηματικότητας, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής καινοτομίας.
Στον πυρήνα του διήμερου προγράμματος βρίσκεται η Συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου του JA Europe, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου σε υβριδική μορφή. Στη συνεδρίαση συμμετείχαν 42 εθνικοί CEOs του ευρωπαϊκού δικτύου, εκ των οποίων 20 βρίσκονταν αυτοπροσώπως στη Λεμεσό.
Μεταξύ των υψηλόβαθμων συμμετεχόντων περιλαμβάνονται ο Salvatore Nigro, Διευθύνων Σύμβουλος του JA Europe, ο Gonçalo Duque, Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου (JA Portugal), και η Blerina Guga, Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου (JA Albania).
Η συνεδρίαση σηματοδοτεί την επίσημη έναρξη του νέου Διοικητικού Συμβουλίου του JA Europe, υπό την προεδρία της Αντιγόνη Κομοδίκης, Διευθύνουσας Συμβούλου του JA Cyprus. Κεντρικό θέμα της ατζέντας αποτελεί η παρουσίαση της στρατηγικής JA Europe για την περίοδο 2026–2027, η οποία διαμορφώθηκε μέσα από ποιοτική, bottom-up ερευνητική διαδικασία, με εις βάθος συνεντεύξεις σε όλα τα κράτη-μέλη του δικτύου, ώστε να αποτυπωθούν οι κοινές ανάγκες, προτεραιότητες και στόχοι.
Παράλληλα, στη Λεμεσό πραγματοποιήθηκε η εναρκτήρια συνάντηση εταιρικής σχέσης του ευρωπαϊκού προγράμματος YSBE NET (Youth Social Business & Entrepreneurship Network), στο οποίο συμμετέχει ενεργά το JA Cyprus. Η συνάντηση εγκαινιάζει επίσημα τη διετή συνεργασία των εταίρων, θέτοντας το πλαίσιο υλοποίησης δράσεων για την ενίσχυση της κοινωνικής επιχειρηματικότητας των νέων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η διεθνής ατζέντα ολοκληρώνεται με το GCEE 2026, το ετήσιο συνέδριο που συνδιοργανώνεται από το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας και το JA Cyprus, αφιερωμένο φέτος στην Κοινωνική Επιχειρηματικότητα. Κεντρικός ομιλητής θα είναι ο Frederico Fezas, Διευθυντής του Κέντρου Κοινωνικής Καινοτομίας CATÓLICA-LISBON Yunus, το οποίο αποτελεί μέρος του παγκόσμιου δικτύου Κέντρων Κοινωνικών Επιχειρήσεων Yunus που ίδρυσε ο Muhammad Yunus, Νομπελίστας Ειρήνης.
Μέσα από τις τρεις αυτές αλληλένδετες διεθνείς εκδηλώσεις, το JA Cyprus ενισχύει τον ρόλο της Κύπρου ως περιφερειακού κόμβου ηγεσίας και καινοτομίας, συμβάλλοντας ενεργά στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη νεανική εκπαίδευση, την επιχειρηματικότητα και τον κοινωνικό αντίκτυπο.
