Η χθεσινή ημέρα βρήκε την εκπαιδευτική κοινότητα της Λεμεσού σε κατάσταση αναστάτωσης μετά τις εξελίξεις γύρω από τις Βρετανικές Βάσεις στο Ακρωτήρι και το περιστατικό με drone στην περιοχή. Οι εξελίξεις είχαν άμεσο αντίκτυπο και στη λειτουργία των σχολείων, καθώς έξι σχολικές μονάδες δεν λειτούργησαν για λόγους ασφαλείας. Πρόκειται για δύο γυμνάσια και τέσσερα δημοτικά σχολεία στις κοινότητες Ακρωτηρίου, Τραχωνίου, Επισκοπής και Ασωμάτου. Η απόφαση για μη λειτουργία των σχολείων λήφθηκε νωρίς το πρωί, ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις μαθητές είχαν ήδη μεταφερθεί στις σχολικές μονάδες πριν δοθεί η σχετική οδηγία. Στις περιπτώσεις αυτές ενημερώθηκαν οι γονείς για να παραλάβουν τα παιδιά τους, ενώ παράλληλα έγιναν διευθετήσεις ώστε μαθητές που είχαν ήδη φτάσει στα σχολεία να επιστρέψουν με ασφάλεια στα σπίτια τους. Για τον σκοπό αυτό οργανώθηκαν δρομολόγια με λεωφορεία, ενώ εκπαιδευτικοί παρέμειναν στις σχολικές μονάδες μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία αποχώρησης των μαθητών. Την ίδια ώρα έγιναν διευθετήσεις και για τους μαθητές που παρέμειναν προσωρινά στους χώρους των σχολείων μέχρι να παραληφθούν από τους γονείς τους.
Σύμφωνα με χθεσινή ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας τα έξι σχολεία στην ευρύτερη περιοχή των Βρετανικών Βάσεων Ακρωτηρίου, θα παραμείνουν κλειστά και σήμερα, για προληπτικούς λόγους.
Η αναστάτωση αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα κατά πόσο τα σχολεία είναι προετοιμασμένα για καταστάσεις κρίσης, είτε αυτές αφορούν φυσικές καταστροφές είτε ζητήματα ασφάλειας.
Εκπαίδευση για κρίσεις
Το ζήτημα αυτό βρίσκεται στο επίκεντρο πρόσφατης ευρωπαϊκής έκθεσης για τη λεγόμενη «εκπαίδευση ετοιμότητας» (preparedness education), η οποία εξετάζει πώς τα εκπαιδευτικά συστήματα της Ευρώπης προετοιμάζουν μαθητές και σχολικές κοινότητες για κρίσεις. Η έννοια της εκπαίδευσης ετοιμότητας αφορά την ανάπτυξη γνώσεων και δεξιοτήτων που βοηθούν τους μαθητές να κατανοούν και να αντιμετωπίζουν κινδύνους όπως φυσικές καταστροφές, τεχνολογικά ατυχήματα, πανδημίες αλλά και ανθρωπογενείς κρίσεις, συμπεριλαμβανομένων των ένοπλων συγκρούσεων. Στόχος είναι οι μαθητές να αναπτύξουν βασικές δεξιότητες ασφάλειας, να μάθουν να αναγνωρίζουν κινδύνους και να γνωρίζουν πώς να αντιδρούν σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Η έκθεση επικεντρώνεται αποκλειστικά στην προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση, δηλαδή στο νηπιαγωγείο και το δημοτικό σχολείο. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Οι ερευνητές εξηγούν ότι στις μικρότερες ηλικίες τίθενται τα θεμέλια για την ανάπτυξη βασικών δεξιοτήτων ασφάλειας και αντίδρασης σε κινδύνους.
Είμαστε οργανωμένοι;
Σε ό,τι αφορά την Κύπρο, η έκθεση καταγράφει ότι στα δημοτικά σχολεία υπάρχει οργανωμένο πλαίσιο σχεδίων έκτακτης ανάγκης. Συγκεκριμένα, κάθε σχολείο καλείται να καταρτίζει στην αρχή της σχολικής χρονιάς ένα σχέδιο πολιτικής άμυνας (Civil Defence Plan), το οποίο περιλαμβάνει διαδικασίες εκκένωσης του σχολείου, αξιολόγηση κινδύνων και πρωτόκολλα ειδοποίησης σε περίπτωση κρίσης. Το σχέδιο αυτό δεν παραμένει θεωρητικό. Τα σχολεία οφείλουν να πραγματοποιούν τουλάχιστον δύο ασκήσεις ετοιμότητας κάθε χρόνο, μία που προσομοιώνει φυσικές καταστροφές και μία που αφορά ανθρωπογενείς κρίσεις. Οι ασκήσεις αυτές έχουν στόχο να εξοικειώσουν μαθητές και εκπαιδευτικούς με τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν σε καταστάσεις κινδύνου. Παράλληλα, οι δράσεις ετοιμότητας των σχολείων καταγράφονται ηλεκτρονικά και αξιολογούνται στο πλαίσιο των διαδικασιών εποπτείας του εκπαιδευτικού συστήματος.
Η έκθεση σημειώνει επίσης ότι στην Κύπρο η εκπαίδευση ετοιμότητας περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα του δημοτικού σχολείου μέσω του μαθήματος της αγωγής υγείας. Στο πλαίσιο αυτό οι μαθητές ενημερώνονται για ζητήματα ασφάλειας, πρόληψης κινδύνων και διαχείρισης κρίσεων. Ωστόσο, η ίδια έρευνα επισημαίνει ότι η εκπαίδευση αυτή δεν εντάσσεται επίσημα στο πρόγραμμα της προσχολικής εκπαίδευσης. Δηλαδή στο επίπεδο του νηπιαγωγείου δεν υπάρχει ρητή ενσωμάτωση της εκπαίδευσης ετοιμότητας στο αναλυτικό πρόγραμμα.
Η εικόνα που προκύπτει από τη σύγκριση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι η εκπαίδευση ετοιμότητας αναπτύσσεται σταδιακά σε όλη την Ευρώπη. Περίπου οι μισές χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα έχουν ήδη ενσωματώσει την εκπαίδευση ετοιμότητας στα προγράμματα της προσχολικής εκπαίδευσης, ενώ σχεδόν τα τρία τέταρτα την έχουν εντάξει στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Η Κύπρος βρίσκεται μέσα στην ευρωπαϊκή τάση σε ό,τι αφορά το δημοτικό σχολείο, αλλά όχι στην προσχολική εκπαίδευση, όπου αρκετές χώρες ξεκινούν ήδη από μικρότερη ηλικία να καλλιεργούν δεξιότητες ασφάλειας και αναγνώρισης κινδύνων.
Κενό στην κατάρτιση εκπαιδευτικών
Ένα ακόμη εύρημα της έκθεσης αφορά την εκπαίδευση των ίδιων των εκπαιδευτικών. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Κύπρος, επισημαίνεται, η εκπαίδευση ετοιμότητας περιλαμβάνεται στο σχολικό πρόγραμμα, αλλά δεν αποτελεί υποχρεωτικό μέρος της αρχικής εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών. Με άλλα λόγια, οι δάσκαλοι καλούνται να διδάξουν στους μαθητές πώς να αντιδρούν σε καταστάσεις κρίσης χωρίς να έχουν απαραίτητα λάβει ειδική κατάρτιση για το συγκεκριμένο αντικείμενο. Το στοιχείο αυτό, σύμφωνα με τη μελέτη, αποτελεί ένα ζήτημα που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης και ενίσχυσης στο ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό σύστημα.
