Πάνω από 70 οργανώσεις περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και καταναλωτών από όλη την Ευρώπη, εκφράζουν ανησυχία ότι η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ προωθεί, με επιταχυνόμενο ρυθμό και χωρίς να διασφαλίζει την ουσιαστική συμμετοχή ανεξάρτητων επιστημονικών εμπειρογνωμόνων, αλλαγές που θα αποδυναμώσουν τους ευρωπαϊκούς κανόνες για την προφύλαξη των πολιτών και του περιβάλλοντος από τα φυτοφάρμακα.
Σε κοινή τους ανοχτή επιστολή προς την Κυπριακή Προεδρία (28 Μαΐου 2026) εστιάζουν στη «Δέσμη μέτρων για την απλούστευση των τροφίμων και των ζωοτροφών - Omnibus», που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και αφορά την κατάργηση της απαίτησης περιοδικής ανανέωσης των περισσότερων αδειών χρήσης φυτοφαρμάκων στην ΕΕ, έτσι ώστε να επανεξετάζονται μόνο όταν υπάρχουν δικαιολογημένοι επιστημονικοί λόγοι.
Για την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία θα εξαρτηθεί από την πολιτική διαμάχη μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών, παρατηρείται τους τελευταίους μήνες μία αντιπαράθεση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των οργανώσεων.
Οι υπερασπιστές αναφέρουν ότι ο στόχος είναι να «απλοποιηθεί» η νομοθεσία για τα τρόφιμα και να καταστεί το σύστημα «πιο ευέλικτο», εξαιρώντας τις πιο επικίνδυνες ουσίες από αυτό το μέτρο. Οι Βρυξέλλες αναφέρουν ότι η μεταρρύθμιση θα μπορούσε να εξοικονομήσει περίπου 1 δισεκατομμύριο ευρώ σε κόστος συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένων 428 εκατομμυρίων ευρώ για τις επιχειρήσεις και 661 εκατομμυρίων ευρώ για τις δημόσιες διοικήσεις, και να συμβάλει στη μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού γεωργικού τομέα.
Από την άλλη, οι περιβαλλοντικές και οργανώσεις καταναλωτών αντιδρούν έντονα σε αυτήν την απόφαση, προειδοποιώντας για μια «οπισθοδρόμηση δεκαετιών» στην προστασία του περιβάλλοντος και την ασφάλεια των τροφίμων. Αναφέρονται σε έναν «Δούρειο ίππο» όσον αφορά τους ελέγχους για την προστασία της ανθρώπινης υγείας από τα φυτοφάρμακα.
Διχάζει η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Omnibus), για την κατάργηση της απαίτησης περιοδικής ανανέωσης των περισσότερων αδειών χρήσης φυτοφαρμάκων στην ΕΕ, έτσι ώστε να επανεξετάζονται μόνο όταν υπάρχουν δικαιολογημένοι επιστημονικοί λόγοι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία επιδιώκει εξοικονομήσεις σε δαπάνες, βλέπει «περιττή πολυπλοκότητα», ενώ οι οργανώσεις περιβάλλοντος και καταναλωτών μιλούν για «Δούρειο ίππο» στην ευρωπαϊκή ασφάλεια τροφίμων.
«Δεν δίνεται επαρκής προσοχή σε αξιόπιστες και εφικτές εναλλακτικές λύσεις»
Στην τελευταία τους επιστολή, πάνω από 70 οργανώσεις εκφράζουν, μεταξύ άλλων, τις σοβαρές ανησυχίες τους σχετικά με τον επιταχυνόμενο ρυθμό των διαπραγματεύσεων σχετικά με την πρόταση για το Omnibus για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών και την περιορισμένη ευκαιρία για ενδελεχή έλεγχο, τεκμηριωμένη συζήτηση και ουσιαστική συμμετοχή εμπειρογνωμόνων.
«Οι ανησυχίες μας ενισχύονται περαιτέρω από το γεγονός ότι η Προεδρία σας όχι μόνο προτείνει τη διατήρηση της πρότασης της Επιτροπής να επιτρέπονται απεριόριστες περίοδοι έγκρισης για τις περισσότερες δραστικές ουσίες, αλλά και εισάγει χρονικά απεριόριστες άδειες για προϊόντα που περιέχουν δραστικές ουσίες στις οποίες έχει χορηγηθεί απεριόριστη έγκριση. Συνεπώς, με βάση την πρόταση της τρέχουσας Προεδρίας, η τοξικότητα αυτών των φυτοφαρμάκων δεν θα υπόκειται σε περαιτέρω συστηματική αναθεώρηση ούτε σε επίπεδο ΕΕ ούτε σε επίπεδο κρατών μελών. Εν τω μεταξύ, δεν δίνεται επαρκής προσοχή σε αξιόπιστες και εφικτές εναλλακτικές λύσεις στην πρόταση για «απεριόριστες εγκρίσεις» που θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα τρέχοντα σημεία συμφόρησης στην εφαρμογή του κανονισμού για τα φυτοφάρμακα», αναφέρεται σε άλλο σημείο της επιστολής.
Διαβάστε επίσης:
- Λιγότερα φυτοφάρμακα στο τραπέζι μας - Κύπριοι επιστήμονες εισηγούνται έλεγχο από τις υπεραγορές και συνταγογράφηση από γεωπόνους
- Φυτοφάρμακα στη σκόνη κυπριακών νοικοκυριών - Έρευνα κατέδειξε τους κινδύνους
- Δήμοι «υπόλογοι» λόγω ψεκασμών - Οι καταγγελίες, η νομοθεσία και η ανησυχία των μελισσοκόμων
Τα τρία αιτήματα
Υπό το πρίσμα σειράς ανησυχιών, οι οργανώσεις καλούν την Κυπριακή Προεδρία να:
● Παραχωρήσει περισσότερο χρόνο για έλεγχο και δημοκρατική διαβούλευση, με μεγαλύτερη διαφάνεια σε όλη τη διαδικασία·
● Διασφαλίσει την ουσιαστική συμμετοχή ανεξάρτητων επιστημονικών εμπειρογνωμόνων, αρμόδιων αρχών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις συζητήσεις, μέσω της διοργάνωσης ακροάσεων και συζητήσεων εμπειρογνωμόνων·
● Αφιερώσει χρόνο κατά την επόμενη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για να εξετάσει τις εναλλακτικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και να συζητήσει επιλογές που αντιμετωπίζουν τα διαδικαστικά εμπόδια, χωρίς να αποδυναμώνει τις προστασίες.
Πτηνολογικός Κύπρου: «Η Κυπριακή Προεδρία έχει μια επιλογή»
«Η Κυπριακή Προεδρία έχει μια επιλογή: να υπερασπιστεί την επιστήμη, τη δημόσια υγεία και τη βιοποικιλότητα ή να μείνει στην ιστορία ως η Προεδρία που επέλεξε να χαλαρώσει τις δικλίδες ασφαλείας για τα φυτοφάρμακα», αναφέρει σε ανακοίνωσή του για το ζήτημα ο Πτηνολιγικός Σύνδεσμος Κύπρου.
Με αφορμή την κοινή επιστολή πάνω από 70 οργανώσεων, μεταξύ των οποίων και το «Birdlife Europe and Central Asia» προς την Κυπριακή Προεδρία, σημειώνει ότι «τα τελευταία 40 χρόνια, εχουμε χάσει το 60% των γεωργικών πουλιών της Ευρώπης. Όμως η φύση μπορεί να ανακάμψει όταν της δώσουμε την ευκαιρία. Όταν η Γαλλία απαγόρευσε τα νεονικοτινοειδή φυτοφάρμακα που σκοτώνουν τις μέλισσες, τα εντομοφάγα πουλιά άρχισαν να ανακάμπτουν μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Κι όμως, η Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ προωθεί αλλαγές που θα αποδυναμώσουν τους ευρωπαϊκούς κανόνες για τα φυτοφάρμακα. Μεταξύ άλλων, προτείνεται η χορήγηση απεριόριστης διάρκειας εγκρίσεων για δραστικές ουσίες και φυτοπροστατευτικά προϊόντα, μειώνοντας την ανάγκη τακτικής επανεξέτασής τους υπό το φως νέων επιστημονικών δεδομένων. Σε ανοιχτή επιστολή προς την Κυπριακή Προεδρία, περισσότερες από 70 οργανώσεις περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και καταναλωτών από όλη την Ευρώπη προειδοποιούν ότι οι προτεινόμενες αλλαγές υπονομεύουν την αρχή της προφύλαξης και ενδέχεται να δυσκολέψουν την απόσυρση επικίνδυνων ουσιών όταν προκύπτουν νέες επιστημονικές αποδείξεις».
Ένα «ντιμπέιτ» στη Λευκωσία
Πρέπει να σημειωθεί ότι το ζήτημα απασχόλησε τον περασμένο Φεβρουάριο το Συνέδριο υπό τον τίτλο «Πρόληψη των επιπτώσεων των φυτοφαρμάκων στην υγεία των παιδιών και προστασία του περιβάλλοντος», που οργάνωσαν από κοινού στη Λευκωσία το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (ΤΕΠΑΚ) και το Δίκτυο Δράσης για τα Φυτοφάρμακα (PAN) Ευρώπης. Μάλιστα εκεί έλαβε χώρα ένα μικρό «ντιμπέιτ».
Ο Klaus Berend, ο οποίος είναι διευθυντής στον τομέα Ασφάλειας Τροφίμων, Βιωσιμότητας και Καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είπε ότι η πρόταση θα συμβάλλει στην ταχύτερη πρόσβαση στις αγορές και στην καινοτομία, σε μειωμένα διοικητικά βάρη για τις οικονομικές δραστηριότητες και τις δημόσιες αρχές, όπως και σε άρση μιας περιττής πολυπλοκότητας στη διαχείριση κινδύνων. Την ίδια ώρα διαβεβαίωσε για τη διατήρηση ή την προσθήκη υψηλών προτύπων ασφαλείας.
Από την άλλη, εκ μέρους του Δικτύου Δράσης για τα Φυτοφάρμακα (PAN) Ευρώπης, η δρ Αγγελική Λυσιμάχου προειδοποίησε για έναν «Δούρειο ίππο» όσον αφορά τους ελέγχους για την προστασία της ανθρώπινης υγείας από τα φυτοφάρμακα. Τα κύρια σημεία ανησυχίας που ανέπτυξε για την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν τα εξής:
- Παρέχει απεριόριστη (χρονικά) έγκριση για δραστικές ουσίες.
- Περιορίζει τα κράτη μέλη από τη χρήση των πιο πρόσφατων επιστημονικών δεδομένων στην αξιολόγηση των φυτοφαρμάκων.
- Διευρύνει τα κριτήρια παρέκκλισης, διευκολύνοντας την (επαν)έγκριση φυτοφαρμάκων που δεν πληρούν τα πρότυπα ασφαλείας.
- Παρατατείνει τις περιόδους χάριτος για τις πωλήσεις, την αποθήκευση και τη χρήση απαγορευμένων φυτοφαρμάκων.
- Ικανοποεί τα αιτήματα των βιομηχανιών παρασκευής φυτοφαρμάκων.
Η Κύπρος κατατάσσεται τα τελευταία χρόνια ανάμεσα στα πρώτα κράτη μέλη της ΕΕ ως προς τις πωλήσεις φυτοφαρμάκων, περίπου 9 κιλά ανά εκτάριο. Τα τελευταία χρόνια οι έρευνες τοποθετούν επίσης την Κύπρο στις πρώτες θέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, για το ποσοστό υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε λαχανικά και φρούτα (πάνω από το ανώτατο όριο υπολειμμάτων - MRL), κοντά στο 10% περίπου των προϊόντων περιέχουν υπολείμματα πέραν των ορίων.
Νευρολογικές παθήσεις, μορφές καρκίνου, μείωση IQ σε παιδιά
Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα είναι χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για να προστατεύσουν τα καλλιεργούμενα φυτά από έντομα, μύκητες και άλλους οργανισμούς. Στο πλαίσιο του Συνεδρίου ο αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Βιοτεχνολογίας και Επιστήμης Τροφίμων του ΤΕΠΑΚ, Μενέλαος Σταυρινίδης, δήλωσε στον «Π» ότι «η χρήση των ουσιών αυτών, από τη δεκαετία του 1940 και έπειτα, έχει οδηγήσει σε θεαματική αύξηση της παραγωγής. Δυστυχώς, όμως, η χρήση τους προκαλεί σοβαρότατες επιπτώσεις στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, καθώς η έκθεση του ανθρώπου στις ουσίες αυτές έχει συνδεθεί με νευρολογικές παθήσεις, διάφορες μορφές καρκίνου, αλλά και μείωση του IQ σε παιδιά. Παρόλο που τη μεγαλύτερη έκθεση στις χημικές αυτές ουσίες έχουν οι εργαζόμενοι στον γεωργικό τομέα, τα υπολείμματα των φυτοφαρμάκων στα οπωροκηπευτικά αποτελούν σημαντική οδό έκθεσης όλων των καταναλωτών».
