Τα ελληνοκυπριακά και τουρκοκυπριακά Μέσα Ενημέρωσης αναφέρουν ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες ενδέχεται να αναλάβει νέα πρωτοβουλία για το Κυπριακό τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο. Κάποιοι, μάλιστα, έφτασαν να υποστηρίζουν ότι αυτό θα σηματοδοτήσει την έναρξη πλήρων διαπραγματεύσεων για λύση του Κυπριακού ή ακόμα και το τέλος του προβλήματος.
Ωστόσο, αν διαβάσει κανείς προσεκτικά τις δηλώσεις που έγιναν είναι σαφές ότι ο στόχος είναι να υπάρξει μέχρι το τέλος του έτους ένα «σχέδιο» που ίσως οδηγήσει σε διαπραγματεύσεις. Με άλλα λόγια, να συμφωνηθεί μια διατύπωση που θα επιτρέψει την επανεκκίνηση της διαδικασίας.
Στη συνέχεια, επιχειρώ να συνθέσω ένα υποθετικό κείμενο που ίσως επέτρεπε στις πλευρές να επιστρέψουν στο τραπέζι των συνομιλιών με έναν συμβιβαστικό τρόπο. Για όσους βιάζονται, ίσως να έμοιαζε κάπως έτσι:
«Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν ότι το status quo είναι απαράδεκτο. Ο στόχος παραμένει μια συνολική λύση, σύμφωνα με την πολιτική ισότητα όπως αυτή καθορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι ηγέτες συμφωνούν να εργαστούν προς αυτόν τον στόχο με την αίσθηση του κατεπείγοντος, υιοθετώντας μια προσανατολισμένη σε αποτελέσματα διαδικασία, η οποία θα καθοδηγείται από ορόσημα και θα στηρίζεται στη βάση προηγούμενων συγκλίσεων».
Όσοι παρακολουθούν στενά το Κυπριακό θα αναγνωρίσουν τι έχει αλλάξει ή τι παραμένει ίδιο σε σχέση με την Κοινή Διακήρυξη του Φεβρουαρίου 2014, που κατέγραψε σημαντικές συγκλίσεις μέχρι και το Κραν Μοντανά τον Ιούλιο του 2017, τη δήλωση του Βερολίνου του Νοεμβρίου 2019 και την πιο πρόσφατη δήλωση του Δεκεμβρίου 2025.
Γεφυρώνοντας το χάσμα
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι δύο πλευρές –και ενδεχομένως και οι εγγυήτριες δυνάμεις– έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις για το πώς θα επιστρέψουν στις συνομιλίες.
Η προσέγγιση του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας και Ελληνοκύπριου ηγέτη Νίκου Χριστοδουλίδη είναι ότι οι συνομιλίες πρέπει να συνεχιστούν «από εκεί που έμειναν» στο Κραν Μοντανά το 2017. Ανεξάρτητα από τις διαφωνίες για το τι ακριβώς συμφωνήθηκε τότε, αυτό σημαίνει τουλάχιστον το πλαίσιο Γκουτέρες της 30ής Ιουνίου 2017 και το πλαίσιο εφαρμογής για την ασφάλεια.
Από την άλλη, ο ηγέτης των Τουρκοκύπριων Τουφάν Ερχιουρμάν δεν απορρίπτει το Κραν Μοντανά, αλλά επιμένει σε τέσσερις παραμέτρους (οι Τουρκοκύπριοι απορρίπτουν τον όρο «προϋποθέσεις») για μια νέα διαδικασία:
1. Πολιτική ισότητα
2. Χρονικά οριοθετημένες διαπραγματεύσεις
3. Διατήρηση των προηγούμενων συγκλίσεων
4. Διασφάλιση ότι δεν θα υπάρξει επιστροφή στο ίδιο αποτυχημένο status quo αν καταρρεύσουν ξανά οι συνομιλίες
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης απάντησε με πέντε δικά του σημεία:
1. Επαναβεβαίωση της βάσης λύσης
2. Επιβεβαίωση των συγκλίσεων
3. Διαδικασία επιβεβαίωσης αυτών των συγκλίσεων από τις πλευρές
4. Επίσημη διάσκεψη για επιβεβαίωση
5. Συζήτηση για νέα οδοφράγματα μόνο σε πενταμερή διάσκεψη
Οι προηγούμενες συγκλίσεις
Παρά τη θέση της Τουρκίας περί δύο κυρίαρχων κρατών, και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι θέλουν να διατηρηθούν οι προηγούμενες συγκλίσεις. Αυτό θα μπορούσε να είναι το πιο εύκολο σημείο σύγκλισης σε μια κοινή δήλωση.
Πολιτική ισότητα
Η πολιτική ισότητα είναι ήδη κατοχυρωμένη στο ψήφισμα 716/1991 του Συμβουλίου Ασφαλείας, αλλά και στην Κοινή Διακήρυξη της 11ης Φεβρουαρίου 2014.
Βέβαια, για την τουρκοκυπριακή πλευρά ίσως αυτό να μην αρκεί, καθώς διαχρονικά επιδιώκει πιο συγκεκριμένο ορισμό - όπως εκ περιτροπής προεδρία και τουλάχιστον μία θετική ψήφο στο Υπουργικό Συμβούλιο.
Αν όμως η Άγκυρα και οι Τουρκοκύπριοι θεωρούν ότι το σημερινό status quo δεν είναι πλέον στρατηγικά βιώσιμο, ενδέχεται να επιδείξουν ευελιξία.
Σταδιακή διαδικασία και «καρότα»
Το πιο δύσκολο σημείο αφορά την τουρκοκυπριακή απαίτηση να μην επιστρέψουν ξανά στη διεθνή απομόνωση οι Τ/Κ αν οι συνομιλίες αποτύχουν.
Οι Ελληνοκύπριοι φοβούνται ότι οποιαδήποτε εκ των προτέρων αναβάθμιση του status των Τουρκοκυπρίων θα δημιουργούσε κίνητρο για να αποτύχει η διαδικασία.
Μια ενδιάμεση λύση ίσως είναι η έννοια της «σταδιακής» διαδικασίας.
Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει συγκεκριμένα κίνητρα («καρότα») σε διάφορα στάδια:
– εκ των προτέρων, για να επιστρέψουν οι πλευρές στο τραπέζι
– στη διάρκεια της διαδικασίας, ώστε να παραμείνουν
– ή ανάλογα με συγκεκριμένα ορόσημα
Μια ιδέα που κυκλοφορεί είναι η επιστροφή των Βαρωσίων με αντάλλαγμα διεθνή αναγνώριση του αεροδρομίου Ερτζάν/Τύμπου.
Η λέξη «σταδιακή» ίσως όμως να μην αρκεί. Γι' αυτό πιθανώς χρειάζονται πιο ισχυρές διατυπώσεις, όπως «κατεπείγουσα διαδικασία» ή «ορόσημα».
Το πιθανό τελικό κείμενο
Έτσι, ένα πιθανό κοινό ανακοινωθέν θα μπορούσε να είναι:
«Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν ότι το status quo είναι απαράδεκτο. Ο στόχος παραμένει μια συνολική λύση σύμφωνα με την πολιτική ισότητα, όπως αυτή καθορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι ηγέτες συμφωνούν να εργαστούν προς αυτόν τον στόχο με αίσθημα κατεπείγοντος, με σταδιακή και προσανατολισμένη σε αποτελέσματα διαδικασία, καθοδηγούμενη από ορόσημα και στη βάση προηγούμενων συγκλίσεων».
Το αν κάτι τέτοιο θα οδηγήσει πράγματι σε ουσιαστική πρόοδο θα εξαρτηθεί από δεσμεύσεις που πιθανότατα θα παραμείνουν ιδιωτικές.
Προσωπικά, θεωρώ ότι μια σταδιακή προσέγγιση ίσως εξυπηρετεί και τα ελληνοκυπριακά συμφέροντα. Η περιοχή αντιμετωπίζει σοβαρούς κινδύνους ασφαλείας. Μια τέτοια διαδικασία ίσως διευκολύνει την πορεία της Κύπρου προς τη Σένγκεν και μειώσει τον κίνδυνο νέας έντασης στην κυπριακή ΑΟΖ.
@sapientacyprus
