Οποιαδήποτε πρωτοβουλία για την εμπλοκή των πολιτών στην κυπριακή ειρηνευτική διαδικασία θα πρέπει να διασφαλίζει ότι οι συμμετέχοντες λαμβάνουν αντικειμενική ενημέρωση και έχουν πρόσβαση σε αμερόληπτους εμπειρογνώμονες· ότι οι συνελεύσεις είναι πλήρως αντιπροσωπευτικές και απαλλαγμένες από πολιτική επιρροή· και ότι οι πολιτικοί ηγέτες θα λογοδοτούν για οποιεσδήποτε προτάσεις κατατίθενται. Αυτά είναι τα ευρήματα των ομάδων εστίασης που πραγματοποιήθηκαν κατά την πρώτη φάση του έργου “Updated Cyprus Peace Process Design” («C-Up»), το οποίο υλοποιείται από το Κυπριακό Κέντρο Ειρήνης και Διαλόγου (CPDC) σε συνεργασία με το Διεπιστημονικό Κέντρο Νομικής, Εναλλακτικών και Καινοτόμων Μεθόδων (ICLAIM) και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο της Σύμβασης Επιχορήγησης αρ. 2025/484-544.
Το έργο C-Up στοχεύει στην εμπλοκή των πολιτών στην αναθεώρηση και επικαιροποίηση του τρόπου με τον οποίο διεξάγονται οι διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού προβλήματος (η μεθοδολογία της διαδικασίας), ώστε να αντιμετωπιστούν διαρθρωτικά εμπόδια και να υποστηριχθούν οι πολιτικοί ηγέτες στη λήψη δύσκολων αποφάσεων. Στόχος δεν είναι η συμμετοχή των πολιτών στη διαπραγμάτευση των βασικών ζητημάτων του Κυπριακού ως τέτοιων, αλλά η συμμετοχή τους στην επικαιροποίηση του τρόπου διεξαγωγής τους. Το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο C-Up περιλαμβάνει τη διεξαγωγή ομάδων εστίασης σε κάθε κοινότητα, οι οποίες θα συμβάλουν στη διαμόρφωση επτά συνελεύσεων πολιτών: τεσσάρων μονοκοινοτικών συνελεύσεων (δύο σε κάθε κοινότητα), δύο δικοινοτικών συνελεύσεων με υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης και μίας δια ζώσης δικοινοτικής συνέλευσης πολιτών. Το έργο C-Up είναι ιδιαίτερα επίκαιρο, δεδομένης της πορείας προς τη δημιουργία συμβουλευτικού σώματος για τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, όπως ανακοινώθηκε από τους δύο ηγέτες στις 8 Μαΐου 2026.
Τέσσερις μονοκοινοτικές ομάδες εστίασης έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και στις δύο κοινότητες — δύο στην ελληνοκυπριακή και δύο στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Αυτές παρείχαν πολύτιμες εισηγήσεις σχετικά με το τι χρειάζονται οι πολίτες σε μια διαδικασία διαβουλευτικής δημοκρατίας ή συνέλευσης πολιτών, ενώ παράλληλα προσέφεραν γνώσεις για τη συνεχιζόμενη υλοποίηση του έργου C-Up.
Το έργο έχει πλέον περάσει στην κύρια φάση υλοποίησής του. Ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα συμμετεχόντων θα λάβει μέρος σε μικρές μονοκοινοτικές συνελεύσεις. Σύμφωνα με τις διεθνώς αποδεκτές αρχές της «διαβουλευτικής δημοκρατίας», οι συμμετέχοντες θα έχουν τον χρόνο, τον χώρο και την πληροφόρηση ώστε να συζητήσουν βασικά ζητήματα «σχεδιασμού διαδικασίας»: σχετικά με το πώς διεξάγονταν μέχρι σήμερα οι διαπραγματεύσεις και πώς μπορούν να επικαιροποιηθούν ώστε να αυξηθούν οι πιθανότητες επιτυχούς κατάληξης από τους ηγέτες.
Μετά τις μονοκοινοτικές συνελεύσεις και τις δικοινοτικές συνελεύσεις με υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης, το έργο θα συγκαλέσει μία δια ζώσης πιλοτική δικοινοτική συνέλευση, η οποία θα συγκεντρώσει τα ευρήματα και θα δοκιμάσει το πλήρες διαβουλευτικό μοντέλο. Όλες οι δραστηριότητες ακολουθούν σαφείς κανόνες: συμμετοχικότητα, σεβασμό στις διαφορετικές απόψεις, προστασία της ιδιωτικότητας και τεκμηριωμένη συζήτηση.
Κάθε στάδιο του έργου ενημερώνει το επόμενο. Μέσα από τις ομάδες εστίασης προέκυψαν τέσσερα κοινά θέματα:
• Επιθυμία για αντικειμενική ενημέρωση. Ένα ισχυρό αίτημα σε όλες τις ομάδες εστίασης ήταν η παροχή σαφούς και αμερόληπτης ενημέρωσης σχετικά με προηγούμενους γύρους διαπραγματεύσεων, την ιστορία των διαπραγματεύσεων και τον τρόπο διεξαγωγής τους (τη σημερινή μεθοδολογία ή τον σχεδιασμό της διαδικασίας). Ορισμένοι ζήτησαν τη δημοσιοποίηση των πρακτικών και των εγγράφων προηγούμενων διαπραγματεύσεων.
• Επιθυμία για ευρεία εκπροσώπηση χωρίς πολιτική επιρροή. Οι συμμετέχοντες τόνισαν έντονα την ανάγκη οι συνελεύσεις πολιτών ή άλλες διαδικασίες διαβουλευτικής δημοκρατίας να εκπροσωπούν πραγματικά ένα ευρύ φάσμα της κοινωνίας και να σχεδιάζονται με τρόπο που να προστατεύει τους συμμετέχοντες από πολιτικές επιρροές.
• Επιθυμία για πολιτική λογοδοσία και παρακολούθηση από τους ηγέτες. Ένα ακόμη συχνό αίτημα ήταν η πολιτική λογοδοσία: να διασφαλίζεται ότι οι προτάσεις των πολιτών θα λαμβάνονται υπόψη και θα παρακολουθούνται από τους πολιτικούς ηγέτες.
• Επιθυμία για αμερόληπτους εμπειρογνώμονες. Οι συμμετέχοντες επιθυμούσαν την παρουσία αμερόληπτων εμπειρογνωμόνων σε οποιαδήποτε άσκηση διαβουλευτικής δημοκρατίας και κάποιοι παρουσίασαν ιδέες ώστε να διασφαλιστεί η πραγματική ανεξαρτησία των ειδικών.
Το Έργο
Το C-Up επικεντρώνεται αποκλειστικά στον σχεδιασμό της διαδικασίας — τους κανόνες, τη δομή, τα κίνητρα και τις διαδικασίες που καθορίζουν τον τρόπο διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων. Οι προηγούμενοι γύροι διαπραγματεύσεων συνήθως περιλάμβαναν μικρές ομάδες πολιτικών ηγετών που συναντιούνταν κεκλεισμένων των θυρών, με περιορισμένη συμμετοχή του κοινού και επαναλαμβανόμενες αποτυχίες. Βάσει συγκριτικής έρευνας, στόχος του έργου είναι η επίλυση/συμφιλίωση των διαρθρωτικών χαρακτηριστικών της διαπραγματευτικής διαδικασίας που έχουν συμβάλει στις επαναλαμβανόμενες αποτυχίες στο Κυπριακό Πρόβλημα.
